Aksa Energy
 | Aksa Energy maqolasi „Mavzuli oylik“ loyihasi doirasida oʻtkazilgan „Turkiya oyligi“ davomida yaratilgan. |
| Turi | Aksiyadorlik jamiyati |
|---|---|
| Tarmogʻi | Energetika |
| Egasi | Kazancı Holding (79,42 %) |
| Joylashuvi | Istanbul, Turkiya |
| Daromadi |
 $1,21 milliard (2023) |
| Ishchilar soni | 17 000+ (2023) |
| Vebsayti | aksaenerji.com.tr/en/home/ |
Aksa Energy — 1997-yilda tashkil etilgan va elektr energiyasi ishlab chiqaradigan ommaviy savdoga chiqarilgan energetika kompaniyasi[1]. Aksa Energy’ning asosiy aksiyadori — Kazancı Holding. Kompaniya boshqaruv kengashi raisi va bosh direktori (CEO) — Cemil Kazancı[2]. Aksa Energy 8 ta mamlakatda 13 ta elektr stansiyasi investitsiyasiga ega bo‘lib, loyiha ishlab chiqishdan tortib ta’minot, qurilish va o‘rnatishgacha bo‘lgan barcha jarayonlarni o‘z tashkiloti doirasida amalga oshiradi[3].
Aksa Energy hozirgacha Koʻmir, yoqilg‘i moyi, biogaz, tabiiy gaz, shamol va gidroenergiya kabi turli manbalardan foydalangan holda 30 tadan ortiq elektr stansiyasini qurib, ishga tushirgan va boshqargan[4].
2010-yilda Aksa Energy aksiyalari Borsa Istanbul’da AKSEN kodi ostida savdoga chiqarila boshlandi. Kompaniya aksiyalari BIST 100, BIST Electricity, BIST Sustainability va BIST Corporate Governance indekslarida ham muomalada[5]. Aksa Energy Turkiyaning 500 ta eng yirik kompaniyasi kiritilgan 2023-yilgi Fortune 500 tadqiqotida 31-o‘rinni egallagan. Kompaniya 2023-yilgi Capital 500 tadqiqotida 38-o‘rinda qayd etilgan[6]. U Urgewald nodavlat tashkiloti tuzadigan Global Coal Exit List ro‘yxatiga kiritilgan[7].
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manba:[8]
1997
- Aksa Enerji Üretim A.Ş. tashkil etildi[9].
2003
- Shimoliy Kiprdagi Kalecik yoqilg‘i moyida ishlovchi elektr stansiyasi ishga tushirildi.
2008
- Ali Metin Kazancı nomidagi Antaliya tabiiy gazga asoslangan kombinatsiyalashgan siklli elektr stansiyasi foydalanishga topshirildi.
2010
- Aksa Enerji Üretim A.Ş. ommaviy savdoga chiqarildi.
- Shanliurfa tabiiy gazga asoslangan kombinatsiyalashgan siklli elektr stansiyasi tijorat faoliyatini boshladi.
2015
- Bolu Goynuk issiqlik elektr stansiyasi tijorat ishlab chiqarishni boshladi.
- Aksa Energy BIST Barqarorlik indeksiga kiritildi.
- Aksa Energy o‘zining ilk obligatsiya emissiyasini amalga oshirdi.
2017
- Gana, Madagaskar va Mali davlatlaridagi yoqilg‘i moyida ishlovchi elektr stansiyalari tijorat faoliyatini boshladi.
- Madagaskardagi Societe Jiro Sy Rano Malagasy (Jirama) kompaniyasiga tegishli CTA-2 yoqilg‘i moyi elektr stansiyasini rekonstruksiya qilish hamda ekspluatatsiya va texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha shartnoma imzolandi, 12 MVt quvvat ishga tushirildi va dekabr oyida tijorat faoliyati boshlandi.
2019
- Kamerun Suv resurslari va energetika vazirligi (MINEE) bilan Kamerunda elektr energiyasi ishlab chiqarish loyihasini rivojlantirish bo‘yicha dastlabki anglashuv memorandumi imzolandi hamda Gaz du Cameroun S.A. bilan tabiiy gaz yetkazib berish bo‘yicha majburiy bo‘lmagan protokol tuzildi.
- Kongo Respublikasida tabiiy gaz asosida elektr energiyasi ishlab chiqarish va sotish bo‘yicha ikki loyiha uchun dastlabki litsenziya olindi.
2020
- O‘zbekiston Energetika vazirligi bilan mamlakat poytaxti Toshkent shahrida 240 MVt o‘rnatilgan quvvatga ega tabiiy gazga asoslangan kombinatsiyalashgan siklli elektr stansiyasini barpo etish hamda ushbu stansiyada ishlab chiqariladigan elektr energiyasini 25 yil davomida AQSh dollarida kafolatlangan quvvat to‘lovi asosida sotish bo‘yicha bitim imzolandi.
2021
- O‘zbekiston poytaxti Toshkent shahrida 230 MVt quvvatga ega ikkinchi tabiiy gazga asoslangan kombinatsiyalashgan siklli elektr stansiyasi va Buxoro shahrida 270 MVt quvvatga ega uchinchi shunday stansiyani barpo etish bo‘yicha alohida bitimlar imzolandi.
- 240 MVt quvvatga ega Toshkent A elektr stansiyasida dastlabki sinov ishlab chiqarishi amalga oshirildi.
- Kongo Respublikasida 50 MVt quvvatga ega tabiiy gaz elektr stansiyasini 30 yil muddatga ekspluatatsiya qilish huquqi bo‘yicha konsessiya shartnomasi imzolandi.
2022
- O‘zbekistondagi eng yirik turk energetika sarmoyasi hisoblangan Toshkent A, Toshkent B va Buxoro elektr stansiyalarida tijorat ishlab chiqarish boshlandi.
- Qozog‘iston Energetika vazirligi tomonidan o‘tkazilgan 240 MVt quvvatga ega Qizilo‘rda kombinatsiyalashgan issiqlik va elektr stansiyasi bo‘yicha quvvat tenderida g‘alaba qozonildi va investitsiya ishlari boshlandi.
- Gana Respublikasi bilan AQSh dollarida 15 yillik elektr energiyasi sotish shartnomasi imzolandi.
- Kongo tabiiy gaz elektr stansiyasida ishlab chiqarilgan elektr energiyasini Kongo Demokratik Respublikasiga eksport qilish boshlandi.
Direktorlar kengashi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manba:[10]
| Ismi | Lavozimi |
|---|---|
| Cemil Kazancı | Boshqaruv raisi va bosh direktor |
| Naci Ağbal | Rais o‘rinbosari |
| Serdar Nişli | Rais o‘rinbosari |
| Ömer Muzaffer Baktır | Direktorlar kengashi a’zosi |
| Korkut Öztürkmen | Direktorlar kengashi a’zosi |
| İlhan Helvacı | Mustaqil direktorlar kengashi a’zosi |
| Halit Haydar Yıldız | Mustaqil direktorlar kengashi a’zosi |
| İlkay Demirdağ | Mustaqil direktorlar kengashi a’zosi |
Mahalliy elektr stansiyalari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Ali Metin Kazancı Antalya tabiiy gaz kombinatsiyalangan issiqlik elektr stansiyasi (900 MVt) 2008-yilda elektr energiyasi ishlab chiqarishni boshlagan Ali Metin Kazancı Antalya tabiiy gaz kombinatsiyalangan issiqlik elektr stansiyasining umumiy o‘rnatilgan quvvati 900 MVtni tashkil etadi. Stansiyaning yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi taxminan 7 milliard kVt·soatga teng.
Bolu Göynük ko‘mir yoqilg‘isidagi issiqlik elektr stansiyasi (270 MVt) O‘rnatilgan quvvati 270 MVt bo‘lgan Bolu Göynük issiqlik elektr stansiyasi Turkiyada birinchi bo‘lib nam tutun gazlarini tozalash tizimi hamda suyuqlantirilgan qatlamli qozon texnologiyasiga ega bo‘lgan elektr stansiya hisoblanadi[manba kerak].
Shanliurfa tabiiy gaz kombinatsiyalangan issiqlik elektr stansiyasi (147 MVt) 2011-yilda 120 MVt o‘rnatilgan quvvat bilan elektr energiyasi ishlab chiqarishni boshlagan Shanliurfa tabiiy gaz kombinatsiyalangan issiqlik elektr stansiyasi 2012-yilda 11,5 MVt quvvatga ega Dresser-Rand bug‘ turbinasining ishga tushirilishi hamda 2015-yilda amalga oshirilgan quvvatni oshirish ishlari natijasida umumiy quvvati 147 MVtga yetkazilgan. Stansiyaning yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi 1 milliard kVt·soatni tashkil etadi[manba kerak].
Shimoliy Kipr Kalecik yoqilg‘i moyida ishlovchi issiqlik elektr stansiyasi (153 MVt) Shimoliy Kipr Turk Respublikasi hududidagi Kalecik kombinatsiyalangan siklli yoqilg‘i moyi bilan ishlovchi issiqlik elektr stansiyasi 2003-yilda elektr energiyasi ishlab chiqarishni boshlagan. Energiya talabining uzluksiz o‘sishini ta’minlash maqsadida bosqichma-bosqich ishga tushirilgan agregatlar hisobiga stansiyaning o‘rnatilgan quvvati 153 MVtga yetkazilgan. Tarkibida 8 ta 17,8 MVt quvvatga ega Wärtsilä 18V46 dizel dvigateli mavjud bo‘lgan ushbu stansiya Shimoliy Kipr Turk Respublikasining elektr energiyasiga bo‘lgan ehtiyojining taxminan 50 foizini ta’minlaydi. Yangi 15 yillik va AQSh dollarida kafolatlangan kelishuv doirasida Aksa Energy Turkiya va Shimoliy Kipr Turk Respublikasi o‘rtasida suv osti kabeli orqali energetik ko‘prik barpo etishni rejalashtirmoqda. Shuningdek, Kalecik kombinatsiyalangan siklli yoqilg‘i moyi elektr stansiyasida 35 MVt quvvat oshirilishi orqali oroldagi umumiy o‘rnatilgan quvvatni 188 MVt darajasiga yetkazish ko‘zda tutilgan[manba kerak].
Xorijdagi elektr stansiyalari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Gana ikki yoqilg‘ili (yoqilg‘i moyi / tabiiy gaz) elektr stansiyasi (370 MVt) 2015-yilda Gana Respublikasi hukumati bilan elektr stansiyada ishlab chiqarilgan elektr energiyasini AQSh dollariga asoslangan tarif bo‘yicha 6,5 yil muddatga sotish to‘g‘risida shartnoma imzolangan. Qurilish ishlari 9,5 oy ichida yakunlanib, stansiya tezkor tarzda ishga tushirilgan va 2017-yilda tijoriy faoliyatini boshlagan. 2022-yilda mamlakatning elektr ta’minoti kompaniyasi — Electricity Company of Ghana (ECG) bilan AQSh dollarida 15 yil muddatga yangi elektr energiyasi sotish shartnomasi tuzilgan. Ushbu kelishuvga muvofiq, o‘rnatilgan quvvati 370 MVt bo‘lgan Gana elektr stansiyasida ishlab chiqarilgan elektr energiyasi 15 yil davomida AQSh dollarida sotiladi. Aksa Energy kompaniyasining sho‘ba korxonasi — Aksa Energy Company Ghana Limited mamlakat hududida 350 MVt quvvatga ega tabiiy gaz kombinatsiyalangan siklli elektr stansiyasi qurish orqali Ganadagi umumiy o‘rnatilgan quvvatni 720 MVtga yetkazishni rejalashtirayotganini ma’lum qilgan.
Madagaskar yoqilg‘i moyida ishlovchi elektr stansiyasi (66 MVt) O‘rnatilgan quvvati 66 MVt bo‘lgan Madagaskar yoqilg‘i moyida ishlovchi elektr stansiyasi 2017-yil sentabr oyida ishga tushirilgan. Elektr energiyasi 20 yil muddatga kafolatlangan xarid shartnomasi asosida, o‘rnatilgan quvvatga mos ravishda 60 MVt uchun AQSh dollarida belgilangan tarif bo‘yicha sotiladi.
Madagaskar CTA-2 yoqilg‘i moyida ishlovchi elektr stansiyasi (24 MVt) 2018-yil dekabr oyida 12 MVt quvvat bilan ishga tushirilgan mazkur elektr stansiyaning o‘rnatilgan quvvati 2019-yil yanvar oyida 24 MVtga yetkazilgan. Stansiyada ishlab chiqarilgan elektr energiyasi Jirama kompaniyasiga AQSh dollarida belgilangan tarif asosida kafolatlangan xarid shartnomasi orqali sotiladi.
Mali yoqilg‘i moyida ishlovchi elektr stansiyasi (60 MVt) Mali Respublikasi hukumati bilan tuzilgan kelishuv asosida 2016-yilda qurilishi boshlangan Mali yoqilg‘i moyida ishlovchi elektr stansiyasining umumiy o‘rnatilgan quvvati 2021-yilda tuzilgan qo‘shimcha kelishuv natijasida 60 MVtga yetkazilgan.
Kongo tabiiy gaz elektr stansiyasi (50 MVt) 2021-yil 21-yanvarda Aksa Energy kompaniyasining 100 foizli sho‘ba korxonasi — Aksa Energy Company Congo hamda Kongo Respublikasi o‘rtasida Pointe-Noire shahrida joylashgan, o‘rnatilgan quvvati 50 MVt bo‘lgan tabiiy gaz elektr stansiyasini boshqarish huquqi bo‘yicha konsessiya shartnomasi imzolangan. 2022-yilda esa mazkur elektr stansiyaning quvvatini oshirish va 50 MVt quvvatga ega tabiiy gaz elektr stansiyasini 30 yil muddatga boshqarish huquqi bo‘yicha yangi konsessiya shartnomasi tuzilgan.
O‘zbekiston tabiiy gaz kombinatsiyalangan siklli elektr stansiyalari (740 MVt)
[tahrir | manbasini tahrirlash]O‘zbekiston Toshkent A tabiiy gaz kombinatsiyalangan siklli elektr stansiyasi (240 MVt) O‘zbekiston poytaxti Toshkent shahrida joylashgan, Aksa Energy kompaniyasiga qarashli ikki elektr stansiyadan biri bo‘lgan Toshkent A elektr stansiyasida o‘rnatilgan quvvat 240 MVtni tashkil etadi. Mazkur elektr stansiyada tijorat asosida elektr energiyasi ishlab chiqarish 2022-yil 14-yanvarda boshlangan. Stansiya tarkibida 4 ta GE LM6000 gaz turbinalari, 2 ta GE Thermodyne 11MC9 bug‘ turbinalari hamda 4 ta IST qozonlari mavjud.
O‘zbekiston Toshkent B tabiiy gaz kombinatsiyalangan siklli elektr stansiyasi (230 MVt) O‘rnatilgan quvvati 230 MVt bo‘lgan Toshkent B elektr stansiyasida tijoriy elektr ishlab chiqarish 2022-yil 30-martdan yo‘lga qo‘yilgan. Elektr stansiya 24 ta Wärtsilä 20V34SG gaz dvigatellari, 2 ta Dresser-Rand bug‘ turbinalari va 24 ta Aalborg qozonlari bilan jihozlangan.
O‘zbekiston Buxoro tabiiy gaz kombinatsiyalangan siklli elektr stansiyasi (270 MVt) O‘rnatilgan quvvati 270 MVt bo‘lgan Buxoro elektr stansiyasida tijoriy ishlab chiqarish 2022-yil 14-yanvarda boshlangan. Elektr stansiya 28 ta Wärtsilä 20V34SG gaz dvigatellari, 2 ta Škoda-Jinma bug‘ turbinalari va 28 ta OKA qozonlari bilan ta’minlangan.
Qayta tiklanuvchi energiya
[tahrir | manbasini tahrirlash]Aksa Energy kompaniyasi Turkiyaning to‘rtta hududida qayta tiklanuvchi energiya manbalariga asoslangan, energiya saqlash tizimiga ega elektr stansiyalarini barpo etish uchun umumiy quvvati 343 MVt bo‘lgan dastlabki litsenziyalarni qo‘lga kiritgan. Jumladan, Qirshahar viloyatida 50 MVt quvvatga ega energiya saqlashli quyosh elektr stansiyasi, Afyonkarahisorda 110,76 MVt quvvatli energiya saqlashli shamol elektr stansiyasi, Mersinda 100,08 MVt quvvatli energiya saqlashli shamol elektr stansiyasi hamda Manisada 82,16 MVt quvvatli energiya saqlashli shamol elektr stansiyasi uchun dastlabki litsenziyalar olingan.
Qurilishi davom etayotgan elektr stansiyalari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Qozog‘iston Qizilo‘rda issiqlik va elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi kombinatsiyalangan stansiya
Aksa Energy Qozog‘iston Energetika vazirligiga qarashli Qayta tiklanuvchi energiya moliyaviy hisob-kitob markazi (RFC) bilan Qizilo‘rda shahrida barpo etilishi rejalashtirilgan elektr stansiya uchun 15 yillik quvvat shartnomasini imzolagan. Qurib bitkazilgach, o‘rnatilgan quvvati 240 MVtni tashkil etadigan ushbu issiqlik va elektr energiyasini birgalikda ishlab chiqaruvchi stansiya shaharni ham issiqlik, ham elektr energiyasi bilan ta’minlashni ko‘zda tutadi. 2025-yilda yakunlanishi rejalashtirilayotgan loyiha tijoriy faoliyat boshlaganidan so‘ng, kompaniya portfelidagi boshqa elektr stansiyalardan farqli ravishda, bir vaqtning o‘zida issiqlik va elektr energiyasi ishlab chiqaradi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „AKSA Enerji | AKSA Enerji Üretim A.Ş. About“. www.aksaenerji.com.tr. Qaraldi: 2024-yil 9-may.
- ↑ „KAP“. www.kap.org.tr. Qaraldi: 2024-yil 9-may.
- ↑ „AKSA Enerji | Company Profile“. www.aksainvestorrelations.com. Qaraldi: 2024-yil 9-may.
- ↑ „KAZANCI HOLDİNG“. www.kazanciholding.com.tr. Qaraldi: 2024-yil 9-may.
- ↑ „KAP“. www.kap.org.tr. Qaraldi: 2024-yil 9-may.
- ↑ „2023_CAP500(ciro)“. www.capital.com.tr. 2023-yil 30-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 22-noyabr.
- ↑ „GCEL Data – Global Coal Exit List“ (en). www.coalexit.org. 2025-yil 10-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 24-aprel.
- ↑ „Aksa Energy Annual Report 2022“. aksainvestorrelationscdn.mncdn.com.
- ↑ „AKSA Enerji | AKSA Enerji Üretim A.Ş. About“. www.aksaenerji.com.tr. Qaraldi: 2024-yil 9-may.
- ↑ „KAP“. www.kap.org.tr. Qaraldi: 2024-yil 9-may.