Physkos

Physkos
Phouska

Grekçe: Φύσκος veya Φοῦσκα
Physkos Türkiye haritasındaki konumu.
Konum	Marmaris, Muğla, Türkiye
Bölge	Karya
Koordinatlar	36°51′47″K 28°16′37″D
Tür	Yerleşim yeri
Sit ayrıntıları
Physkos antik kent ülkesi Türkiye  içinde bulunduğu idari birim Marmaris  içinde/üzerinde bulunduğu fiziksel yer Ege Bölgesi  konum koordinatları 36°51′47″K 28°16′37″D

Physkos (Grekçe: Φύσκος veya Φοῦσκα, Phouska), Antik dönemde Karya bölgesinin Rodos idaresindeki (Rodos Peraia'sı) bir parçası olan, günümüzde Muğla ilinin Marmaris ilçesi yakınlarındaki antik liman kentidir. Antik Karya bölgesinin en eski liman kentlerinden biri ve döneminde bölgedeki diğer yerleşim birimlerinin idari ve lojistik merkezi konumunda olup, Karia dilinde "Doğakenti" anlamına gelen ismini, bölgenin sunduğu zengin doğal unsurlar ve coğrafi güzelliklerden aldığı kabul edilmektedir.

Coğrafi Konum ve Kuruluş

Kentin yerleşim tarihi, arkeolojik bulgular ışığında M.Ö. 3400 yıllarına kadar uzanmaktadır. Tipik bir Karya yerleşimi karakteristiği gösteren kent, sarp dağ tepeleri ve yamaçları üzerine inşa edilmiştir. Günümüzde Marmaris şehir merkezinin kuzeyindeki Asartepe'de kalıntıları görülebilen kentin yerleşim alanı; Beldibi ile Camiavlu arasındaki tepeleri, vadileri ve yamaçları kapsamaktadır. Günümüze ulaşabilen en belirgin kalıntılar, kentin savunma sistemine ait olan ve akropol (yukarı şehir) üzerinde yer alan sur duvarlarıdır.

Tarihçilerin babası Bodrum´lu Herodot ve ünlü coğrafyacı Amasya´lı Strabon, Physkos'tan antik dönemde, Efes ve Mylasa´nın Doğu Akdenize açılan limanı olarak bahsederler.

Tarihin babası olarak anılan Bodrumlu (Halikarnassoslu) Herodot ve antik çağın ünlü coğrafyacısı Amasyalı Strabon, Physkos'u Efes ve Mylasa'nın Doğu Akdeniz'e açılan stratejik limanı olarak tanımlarlar. Batı Anadolu’da hüküm süren egemenlikler için bu liman, Akdeniz dünyasına açılan yegâne kapı olma özelliğini taşımıştır. Mylasa, Alabanda, Troya, Pergamon, Efes ve Miletus gibi önemli antik başkentleri Physkos'a bağlayan gelişmiş karayolu ağı, limanın deniz aşırı ilişkilerdeki rolünü pekiştirmiştir.

Mısır ile İlişkiler ve Kültürel Etkileşim

Limanın deniz aşırı münasebetleri, özellikle "ülkelerin anası" olarak nitelendirilen Mısır ile olan yoğun ilişkilerinde vücut bulmuştur. Başlangıçta köle, mermer, kereste ve şarap ticaretine dayalı olan bu ilişkiler, zamanla askeri ve kültürel bir boyut kazanmıştır. Tarihteki ünlü Kadeş Savaşı'nda, Hititlere karşı Mısır saflarında çarpışan Karyalı paralı askerlerin sevkiyatı Physkos limanı üzerinden gerçekleştirilmiştir. Mısır'a giden bu paralı askerlerin bir kısmı Nil Deltası'na yerleşerek kendi şehirlerini kurmuş; bu durum ilk Karyaca yazıtların Mısır topraklarında bulunmasına vesile olmuştur. Batı Anadolu sanatında bir dönüm noktası olan "normal insan boyutunda heykel yapabilme sanatı", Mısır'dan Anadolu'ya ilk kez Physkos limanı aracılığıyla girmiştir.

Antik Physkos: Ticaret, Sanat ve Diplomasi Merkezi

Physkos’un antik dünyadaki ağırlığı, kentin kendi adına darp ettiği sikkelerle tescillenmiştir. Bu durum, yerleşimin sadece bir liman değil, aynı zamanda ekonomik bir güç merkezi olduğunun en somut kanıtıdır. 1828 yılında İngiliz koleksiyoner Mr. Borrell’in envanterinde tespit edilen Physkos kökenli gümüş sikke, nümismatik açıdan eşsiz bir örnektir. Oldukça geniş ve kalın bir formda basılan bu sikkenin ön yüzünde dallanmış boynuz kabartması yer almakta; üzerinde ise Karya alfabesiyle 18 harften oluşan, "Phi Upsilon Sigma" ibaresini içeren tek satırlık bir lejand bulunmaktadır.

Büyük İskender’in vefatını müteakip kurulan Mısır-Rodos ittifakı (Ptolemaios egemenliği) döneminde Physkos, stratejik bir ticari liman olarak önemini daha da pekiştirmiştir. Kent, bu ayrıcalıklı konumunu Roma ve Bizans dönemleri boyunca da muhafaza etmeyi başarmıştır. Öyle ki kentin adı, yüzyıllar sonra bile uluslararası yazışmalarda kendine yer bulmuştur; İngiltere Kralı VIII. Henry’nin 1513 tarihli bir belgede Physkos’tan bahsetmesi, kentin tarihsel sürekliliği açısından dikkat çekici bir diplomatik dipnottur.

Kentin sanatsal zenginliği bugün dünyanın en prestijli müzelerinde temsil edilmektedir. Boston Güzel Sanatlar Müzesi (MFA) koleksiyonunda yer alan ve Marmaris’te (Antik Physkos) bulunduğu bilinen genç İmparator Tiberius’a ait mermer büst, Roma dönemindeki yerel estetik anlayışın en nadide örneklerinden biridir. 1971 yılında müzeye kazandırılan bu eserin yanı sıra, özellikle Eyiliktaşı mevkii civarında gün yüzüne çıkarılan M.Ö. 4. yüzyıla ait çok sayıda heykelcik, mimari blok ve epigrafik tablet, kentin kültürel katmanlarının ne kadar derin olduğunu göstermektedir.

Ünlü arkeolog George Ewart Bean, Physkos’un liman kenti olma özelliğine vurgu yaparak, günümüze ulaşan kalıntıların azlığını şu şekilde izah etmektedir: Şehir kalıntıları toprak altında kaybolmamış, aksine antik kentin mimari unsurları "spolia" (devşirme malzeme) olarak gemilerle taşınmış ve başka kent projelerinin inşasında kullanılmıştır. Bugün kentin üzerine kurulduğu tepeler ve yamaçlar açıkça görülebilmektedir; Physkos’un asıl hazinesi olan ünlü limanı ve denizi ise coğrafi varlığını aynı ihtişamıyla sürdürmektedir.