Pensilvanya
| Pensilvanya | |
|---|---|
 Bayrak  Mühür | |
 | |
| Ülke |  Amerika Birleşik Devletleri |
| Başkent | Harrisburg |
| En büyük şehir | Philadelphia |
| İdare | |
| • Vali | Josh Shapiro (D) |
| • Vali vekili | Austin Davis (D) |
| • Üst meclis | Pennsylvania Senatosu |
| • Alt meclis | Pensilvanya Temsilciler Meclisi |
| • Senatörler | Bob Casey Jr. (D) John Fetterman (D) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 119,283 km² |
| • Kara | 116,074 km² (44,816 mil²) |
| • Su | 3,208 km² (1,238 mil²) |
| Rakım | 340 m |
| En yüksek nokta | 979 m (3.211 ft) |
| En alçak nokta | 0 m (0 ft) |
| Nüfus (2020)[1] | |
| • Toplam | 13.011,844 |
| • Yoğunluk | 112/km² |
| Zaman dilimi | UTC-05.00 |
| • Yaz (YSU) | UTC-04.00 |
| ISO 3166 kodu | US-PA |
Resmî site pa.gov | |
Pensilvanya, resmî adıyla Pensilvanya Kamuvarlığı, Amerika Birleşik Devletleri'nin Orta Atlantik, Kuzeydoğu, Apalaş ve Büyük Göller bölgelerinde yer alan bir eyalettir. Güneydoğusunda Delaware, güneyinde Maryland (Mason-Dixon Hattı'nı oluşturur), güneybatısında Batı Virginia, batısında Ohio, kuzeybatısında Erie Gölü üzerinden Kanada'nın Ontario eyaleti, kuzeyinde New York ve doğusunda Delaware Nehri ve New Jersey ile sınır komşusudur. Pennsylvania'nın en kalabalık şehri Philadelphia, eyalet başkenti ise Harrisburg'dur. 2020 ABD nüfus sayımına göre 13 milyondan fazla sakiniyle Pennsylvania, ülkenin en kalabalık beşinci eyaletidir. Nüfus yoğunluğu bakımından dokuzuncu, yüzölçümü bakımından ise 33. sıradadır. En büyük metropol istatistiksel alanı, ABD'nin en kalabalık altıncı şehri olan Philadelphia'yı merkez alan ve Delaware Vadisi olarak da bilinen Philadelphia metropol alanıdır. Pensilvanya'nın ikinci büyük metropol alanı olan Büyük Pittsburgh, eyaletin ikinci büyük şehri olan Pittsburgh'un içinde ve çevresinde yer almaktadır.
Pensilvanya, 1681 yılında eyaletin adını taşıyan kişinin oğlu William Penn'e verilen bir kraliyet toprak hibesiyle kurulmuştur. Bundan önce, 1638 ile 1655 yılları arasında, eyaletin güneydoğu kısmı İsveç kolonisi olan Yeni İsveç'in bir parçasıydı. Dini ve siyasi hoşgörü için bir sığınak olarak kurulan İngiliz sömürge dönemi Pensilvanya Eyaleti, yerli kabilelerle nispeten barışçıl ilişkileri, yenilikçi hükümet sistemi ve dini çoğulculuğuyla biliniyordu. Pensilvanya, Amerikan Devrimi'nde ve nihayetinde İngiliz İmparatorluğu'ndan bağımsızlık arayışında hayati ve tarihi bir rol oynadı; Philadelphia'da Birinci ve İkinci Kıta Kongresi'ne ev sahipliği yaptı; ikincisi, Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında 1775'te George Washington komutasındaki Kıta Ordusu'nu kurdu ve ertesi yıl oybirliğiyle Bağımsızlık Bildirgesi'ni kabul etti. 12 Aralık 1787'de Pensilvanya, Delaware'den sonra ABD Anayasasını onaylayan ikinci eyalet oldu.
Temmuz 1863'te Gettysburg çevresinde yapılan Gettysburg Muharebesi, 51.000'den fazla Birlik ve Konfederasyon kaybıyla Amerikan İç Savaşı'nın en kanlı muharebesiydi ve Konfederasyonun Kuzey'e yönelik işgalinin püskürtülmesiyle sonuçlandı. 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyıl boyunca, eyaletin çelik üretimi ve imalata dayalı ekonomisi, I. Dünya Savaşı, II. Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş'ta ABD liderliğindeki zaferlerde kullanılan önemli köprüler, gökdelenler ve askeri teçhizat da dahil olmak üzere ulusun erken dönem altyapısının büyük bir bölümünün gelişimine katkıda bulundu. 21. yüzyılda Pennsylvania, Philadelphia ve Pittsburgh'un farklı kanserleri tedavi etmek için immünoterapilerin geliştirilmesindeki merkezi rolü nedeniyle "Hücre Merkezi Eyaleti" lakabını kazandı.
Pensilvanya'nın coğrafyası oldukça çeşitlidir. Apalaş Dağları eyaletin merkezinden geçer, Allegheny ve Pocono dağları Kuzeydoğu Pensilvanya'nın büyük bir bölümünü kaplar ve eyaletin yaklaşık %60'ı ormanlıktır. Pensilvanya'nın teknik olarak okyanus kıyı şeridi olmamasına rağmen, Erie Gölü boyunca ve gelgitli Delaware Nehri boyunca 225 km'lik (140 mil) bir kıyı şeridine sahiptir; bu nehir, Atlantik Okyanusu'nun bir kenar körfezi olan Delaware Körfezi'ne ulaşır.
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Pensilvanya, doğusunda New Jersey, güneydoğusunda Delaware, güneyinde Maryland ve güneybatısında Batı Virginia, batısında Ohio kuzeyinde New York ve Erie Gölü ile çevrelenmiştir. Eyalet kuzey-güney yönünde 204 km. doğu-batı yönünde ise 455 km. uzunluğundadır. Yüzölçümü 119.283 km² olup, bunun 116.074 km²si kara, 3.208 km²si ise sulardan oluşmaktadır. Suların 1.940 km²sini ise Erie Gölü oluşturur. En yüksek yeri, Gettysburg Muharebesinde kuzey birliklerinde savaşan bir öğretmenin adının verildiği, deniz seviyesinden 979 metre yükseklikte olan Mount Davis dağıdır. En alçak yeri ise, deniz seviyesinden 335 metre yükseklikte olan Delaware Nehri'dir.[2]
Eyaletin en büyük ırmağı Susquehanna nehridir. Eyaletin doğusunda Apalaş Dağları uzanır.
İklim
[değiştir | kaynağı değiştir]
.jpg)
Tüm Pennsylvania eyaleti soğuk kışlar ve nemli yazlar yaşasa da Pennsylvania'nın topografyası aynı zamanda çeşitli iklimler oluşturur. İki ana bölge arasındaki eyaletin güneydoğu köşesi hariç çoğunluğunda nemli karasal iklim (Köppen iklim sınıflandırması Dfb) vardır. Eyaletin güney kısmı Ilıman dönencealtı iklimine sahiptir. En büyük şehir olan Philadelphia, Ilıman dönencealtı iklimi (Köppen Cfa) vardır.
Demografi
[değiştir | kaynağı değiştir]Pensilvanya 12.418.756 kişilik bir nüfusa sahiptir. Yüzde 83,8'ü beyaz, yüzde 10,4'u Afroamerikan, yüzde 4,2'si Hispanik, yüzde 2,3'ü Asyalı, yüzde 0,1'i ise Kızılderilidir.[3]
Şehirler ve nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]- Philadelphia, 1.526.006
- Pittsburgh, 305.704
- Allentown, 118.032
- Erie, 101.786
- Reading, 88.082
- Scranton, 76.089
- Bethlehem, 74.982
- Harrisburg, 49.528
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ Bureau, US Census (26 Nisan 2021). "2020 Census Apportionment Results". The United States Census Bureau. 26 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Nisan 2021.
- ↑ "2006 Statistical Abstract: Geography & Environment:Extreme and Mean Elevations". 12 Ekim 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2013.
- ↑ "factfinder.census.gov". 11 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2013.
