İçeriğe atla

Los Angeles

Bağlantıları değiştir
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Los Angeles
Şehir
Downtown Los Angeles
Hollywood Yazısı
Echo Park
Olvera Caddesi
Belediye Binası
Griffith Gözlemevi
Venice Plajı
Los Angeles bayrağı
Bayrak
Los Angeles mührü
Mühür
Los Angeles arması
Arma
Takma adlar:
the City of Angels, Angeltown, La-La Land
Amerika Birleşik Devletleri üzerinde Los Angeles
Los Angeles
Los Angeles
ÜlkeAmerika Birleşik Devletleri Birleşik Devletler
Eyalet Kaliforniya
İlçe Los Angeles County
İdare
 • Belediye BaşkanıKaren Bass (D)
Yüzölçümü
 • Şehir1.302,06 km²
 • Su
87,43 km² (33,75 mil²)
Rakım71 m
Nüfus
 (2020)[1]
 • Şehir3.898,747
 • Yoğunluk3,168/km²
 • Kent
12,237,376
 • Metropol
12,927,614
Zaman dilimiUTC-08.00 (PZD)
 • Yaz (YSU)UTC-07.00 (PZD)
Posta kodu
90001-90068
Alan kodları213, 310/424, 323, 661, 747/818
Resmî site
lacity.org

Los Angeles, Amerika Birleşik Devletleri'nin Kaliforniya eyaletinin en kalabalık şehri ve Güney Kaliforniya'nın ticaret, finans ve kültür merkezidir. 2024 itibarıyla şehir sınırları içinde yaklaşık 3,88 milyon kişi yaşamakta olup ABD'nin New York'un ardından ikinci en kalabalık şehri ve Batı Amerika'nın en büyük kentidir.[2] Los Angeles etnik ve kültürel açıdan son derece çeşitli bir nüfusa sahip olup 12,9 milyonluk bir metropolitan alanın merkezidir. Büyük Los Angeles Alanı ise Los Angeles ve Riverside–San Bernardino metropolitan alanlarını kapsayan birleşik istatistiksel bir alan olarak 18,5 milyondan fazla nüfusa sahip geniş bir metropol alanı oluşturur.

Şehrin büyük bir kısmı Batı’da Pasifik Okyanusu'na bitişik Los Angeles Havzası'nda yer alır ve kısmen Santa Monica Dağları'ndan geçerek kuzeyde San Fernando Vadisi'ne kadar uzanır. Yaklaşık 1.210 km² alan kaplayan Los Angeles, Los Angeles County'nin merkezi ve en kalabalık şehridir.[3] Los Angeles County 2022 itibarıyla yaklaşık 9,86 milyon nüfusuyla ABD'nin en kalabalık ilçesidir. Ayrıca şehir 2023 verilerine göre 2,7 milyondan fazla ziyaretçi ile ABD'de New York ve Miami'den sonra en çok ziyaret edilen üçüncü şehir konumundadır.[4]

Los Angeles bölgesi başlangıçta yerli Tongva halkı tarafından yerleşim alanı olarak kullanılmıştır. 1542'de Juan Rodríguez Cabrillo tarafından İspanya adına keşfedilmiş ve hak iddia edilmiştir. Şehir 4 Eylül 1781'de İspanyol valisi Felipe de Neve yönetiminde, Yaanga köyü üzerinde kurulmuştur.[5] 1821'de Meksika Bağımsızlık Savaşı'nın ardından Birinci Meksika İmparatorluğu'nun bir parçası olmuştur. 1848'de Meksika-Amerika Savaşı'nın sona ermesiyle Los Angeles ve Kaliforniya'nın geri kalanı Guadalupe Hidalgo Antlaşması kapsamında ABD tarafından satın alınmıştır. Los Angeles 4 Nisan 1850'de belediye olarak resmen kurulmuştur. 1890'larda petrolün keşfi şehrin hızlı bir şekilde büyümesini sağlamıştır.[6] Şehrin genişlemesi 1913'te tamamlanan Los Angeles Su Kanalı ile hız kazanmıştır.

Los Angeles geniş bir sanayi yelpazesine sahip çeşitli bir ekonomiye sahiptir. Şehir film ve televizyon üretiminin küresel merkezi olarak bilinir ancak COVID-19 pandemisi sonrasında bu alandaki payı tarihi düşüşler yaşamıştır.[7] 2024 itibarıyla Büyük Los Angeles Alanının gayrisafi metropol ürünü 1,295 trilyon doları aşmış olup New York ve Tokyo'nun ardından dünyanın üçüncü en büyük GSYİH'sine sahip şehir konumundadır.[8] Los Angeles 1932 ve 1984 Yaz Olimpiyatları’nı düzenlemiş olup, 2028 Yaz Olimpiyatları'na da ev sahipliği yapacaktır.

Tarihçe

[değiştir | kaynağı değiştir]

4 Eylül 1781 tarihinde İspanya kontrolündeki Meksika tarafından keşfedilen şehir (her ne kadar Kızılderililer uzun süredir orada yaşasa da) Los Angeles 4 Nisan 1850 tarihinde Kaliforniya'nın bir parçası olmuştur. İsmi İspanyolcadan gelmektedir ve Melekler Şehri manasını taşımaktadır. 2 Ağustos 1769'da, Fernando Rivera Y Moncado'nun kaptanı olduğu Kaliforniya'ya gelen ilk Avrupalı yerleşimciler içindeki Fransisken papazı Peder Juan Crespi, 2 Ağustos dini bir şölen olan Perdono'ya denk düştüğü ve Assisili Francesco adına anıldığı ve bu yere İtalya'da "ülkenin çok küçük parseli" anlamında "porziuncola" denmesi yüzünden, buraya "Nuestra Señora de los Angeles de la Porciúncula", sonra da bu Assisi'deki şapelde Bakire Meryem'in meleklerle çevrili freski bulunduğundan "El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Angeles de Porciúncula" dendi, sonra da kısaca "El Pueblo de la Reina de Los Angeles" dendi.

1876 yıllarına kadar nüfusu on bin dolaylarında olan Los Angeles, petrol yataklarının keşfedilmesi, Kaliforniya kuzeylerindeki altın madenlerinin bulunması ve gerek doğal güzelliği açısından birçok insanın rüyalarını süsledi.

1920'li yıllarda sanat ve eğlencenin de tüm ülke genelinde öncüsü olmaya başlamıştır. New York'un klasik Broadway'ine karşı Hollywood sineması gelişen yıllarda da çok daha güçlü olur; günümüzde de Broadway'in büyük bir geliri Hollywood'dan gelmektedir.

Coğrafya

[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyük Los Angeles Alanı, Los Angeles, San Bernardino, Riverside, Ventura ve Orange şehirlerini ve 16 milyonun üzerinde değişik etnik ve ekonomik geçmişe sahip insanları barındırmaktadır. Los Angeles yanlış olarak birçok kez "Güney Kaliforniya" olarak adlandırılmaktadır, ancak coğrafi olarak San Diego ve Imperial şehirleri de başta olmak üzere birçok bölüm göz ardı edilmektedir.

Los Angeles'ın da büyümesiyle komşusu olarak gelişen şehirler de vardır. Los Angeles diye bilinen bölge aslında 88 tane küçük şehrin oluşturduğu bölgedir.

Venice Beach, Marina del Rey, Beverly Hills, Santa Monica ve West Hollywood gibi dünyaca meşhur şehirleri de içinde barındıran Los Angeles'ın içinde bulunduğu Kaliforniya'nın eski valisi ünlü film yıldızı Arnold Schwarzenegger'dir.

Ekonomi

[değiştir | kaynağı değiştir]
Los Angeles İlçesi'nde Endüstriye Göre İstihdam (2015)
Los Angeles'taki Kaiser Sunset Hastanesi. Kaiser Permanente, 2018'de Los Angeles İlçesi'ndeki en büyük kamu dışı işverendi.

Los Angeles ekonomisi, uluslararası ticaret, eğlence (televizyon, sinema filmleri, video oyunları, müzik kayıt ve prodüksiyon), havacılık, teknoloji, petrol, moda, giyim ve turizm tarafından yönlendirilir. Finans, telekomünikasyon, hukuk, sağlık ve ulaşım diğer önemli sektörlerdir.

2022 Küresel Finans Merkezleri Endeksi'nde Los Angeles dünyanın en rekabetçi 5. finans merkezine ve Amerika Birleşik Devletleri'nde New York Şehrinden sonra en rekabetçi ikinci finans merkezine sahip olarak sıralandı.[9]

Beş büyük film stüdyosundan biri olan Paramount Pictures, şehrin sınırları içinde olup[10] konumu Güney Kaliforniya'daki eğlence merkezlerinin "Otuz Mil Bölgesi" denilen yerdedir.

Los Angeles, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en büyük üretim merkezidir.[11]

Los Angeles Limanı ile Long Beach Limanı'nın birleşimi dünyanın beşinci en yoğun limanıdır.

Bitişikteki Los Angeles limanları ve Long Beach Limanı ile birlikte bazı kıstaslara göre Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en işlek limandır ve Pasifik kıyılarında ticaret yapmak için hayati önem taşıyan, dünyanın en işlek beşinci limanıdır.[11]

Los Angeles metropol alanı, Tokyo ve New York'dan sonra dünyanın üçüncü büyük ekonomik metropol alanı yapan 1.0 trilyon doların üzerinde brüt metropolitan ürüne sahiptir (2018 itibarıyla).[12] Los Angeles, Loughborough Üniversitesindeki bir grup tarafından 2012 yılında yapılan bir araştırmaya göre "alfa dünya şehri" olarak sınıflandırıldı.[13]

Esrar Düzenleme Departmanı, 2016 yılında esrar satış ve dağıtımının yasallaştırılmasından sonra esrar mevzuatını uygular.[14] Ekim 2019 itibarıyla 300'den fazla mevcut esrar işletmesine (hem perakendeci hem de tedarikçi olarak) ülkenin en büyük pazarı olarak kabul edilen alanda faaliyet gösterme onayı verildi.[15][16]

2018 itibarıyla Los Angeles'ta Fortune 500 şirketinden şu üçü vardır: AECOM, CBRE Group ve Reliance Steel & Aluminium Co.[17]

Los Angeles şehir merkezi şehrin merkezi iş bölgesidir.
Los Angeles İlindeki en büyük kamu dışı işverenler, Ağustos 2018[18]
Sıra İş veren Çalışanlar
1 Kaiser Permanente 37,468
2 Güney Kaliforniya Üniversitesi 21,055
3 Northrop Grumman Corp. 16,600
4 Providence Health and Services Southern California 15,952
5 Target Corp. 15,000
6 Ralphs/Food 4 Less (Kroger Co. Division) 14,970
7 Cedars-Sinai Medical Center 14,903
8 Walt Disney Co. 13,000
9 Allied Universal 12,879
10 NBC Universal 12,000

Kültür

[değiştir | kaynağı değiştir]
Şehrin tarihi merkezi, Calle Olvera yakınındaki Plaza de Los Angeles'dadır

Los Angeles sıklıkla dünyanın yaratıcı başkenti olarak anılır çünkü her altı sakinden biri yaratıcı bir endüstride çalışmaktadır.[19] Los Angeles'ta yaşayan ve çalışan sanatçı, yazar, film yapımcısı, aktör, dansçı ve müzisyenin sayısı, dünya tarihinin herhangi bir zamanındaki herhangi bir şehirden daha fazladır.[20] Şehir aynı zamanda üretken duvar resimleriyle de tanınır.[21]

Los Angeles ABD'nin en dinamik metropollerindendir. Hollywood sinema film endüstrisine, Anaheim'de Disneyland'a ev sahipliği yapar. ABD'nin en eski film ve sinema okulu bu şehirdedir[?]. Medya ve ilgi çeşitliliği nedeniyle spor ve kültürel aktivitelerde iç içedir. New York'tan sonraki ikinci büyük VHF medya marketine sahiptir. Artistler, yazarlar ve yapımcılar ya da ünlü sanatçıların en fazla bu şehirde bulunması nedeniyle "Kreatif Başkent" olarak da adlandırılır.

1932 ve 1984 Olimpiyat Oyunlarına ev sahipliği yapan Los Angeles kolezyumu.

Spor

[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehri NBA'de Los Angeles Lakers ve Los Angeles Clippers, WNBA'de Los Angeles Sparks, futbolda ise Los Angeles Galaxy ve Los Angeles FC temsil eder.

Kardeş şehirler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Los Angeles şu kentlerle kardeş şehir bağlantısı kurmuştur:[22]

Resimler

[değiştir | kaynağı değiştir]
Los Angeles'ın dağlardan panoraması
1908'de Los Angeles panoraması

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ "US Census Bureau". www.census.gov. 13 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2024.
  2. ↑ "QuickFacts: Los Angeles city, California". U.S. Census Bureau. 26 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2024.
  3. ↑ "2021 U.S. Gazetteer Files". United States Census Bureau. 7 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2021.
  4. ↑ "America's 10 most visited cities", World Atlas, September 23, 2021. 14 Haziran 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  5. ↑ Estrada, William David (2009). The Los Angeles Plaza: Sacred and Contested Space. University of Texas Press. ss. 15-50. ISBN 978-0-292-78209-9. 19 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2024.
  6. ↑ Preston, Cheryl (16 Temmuz 2013). "Subterranean L.A.: The Urban Oil Fields". The Getty Iris. 1 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2015.
  7. ↑ Josh Rottenberg (24 Haziran 2024). "Hollywood's exodus: Why film and TV workers are leaving Los Angeles". Los Angeles Times. 25 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
  8. ↑ "Gross Domestic Product by County and Metropolitan Area". FRED. Federal Reserve Bank of St Louis. 7 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2026.
  9. ↑ "The Global Financial Centres Index 31". Long Finance. Haziran 2022. 17 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Temmuz 2022.
  10. ↑ Slide, Anthony (25 Şubat 2014). The New Historical Dictionary of the American Film Industry (İngilizce). Routledge. ISBN 978-1-135-92554-3. 2 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2022.
  11. 1 2 "Los Angeles: Economy". City-Data. 23 Mayıs 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2011.
  12. ↑ "Table 3.1. GDP & Personal Income". U.S. Bureau of Economic Analysis. 2018. 20 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Nisan 2019.
  13. ↑ "The World According to GaWC 2012". Globalization and World Cities Research Network. Loughborough University. 15 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2014.
  14. ↑ Queally, James (13 Aralık 2019). "Dozens of unlicensed cannabis dispensaries raided in L.A. this week". Los Angeles Times (İngilizce). 13 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2019.
  15. ↑ Chiotakis, Steve (1 Ekim 2019). "Navigating LA's cannabis industry with the city's pot czar". KCRW (İngilizce). 30 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2019.
  16. ↑ REYES, EMILY ALPERT (29 Ekim 2019). "L.A. should suspend vetting applications for pot shops amid concerns, Wesson urges". Los Angeles Times (İngilizce). 30 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2019.
  17. ↑ "Fortune 500 Companies 2018: Who Made The List". Fortune. Meredith Corporation. 27 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2015.
  18. ↑ "City of Los Angeles' Comprehensive Annual Financial Report" (PDF). 31 Ocak 2019. 12 Aralık 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2019.
  19. ↑ "Is Los Angeles really the creative capital of the world? Report says yes". SmartPlanet. 19 Kasım 2009. 9 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2011.
  20. ↑ "Only In LA: Tapping L.A. Innovation". University of Southern California. 2 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2011.
  21. ↑ Shatkin, Elina (28 Ağustos 2013). "Let the Renaissance Begin: L.A. Votes to Lift Mural Ban". Los Angeles Magazine. 8 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2023.
  22. ↑ "Los Angeles Belediye Sitesi". 4 Ocak 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2008.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Los Angeles ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Los_Angeles&oldid=37441231" sayfasından alınmıştır