Kopenhag Kriterleri

  Mevcut AB üyeleri

  Müzakere aşamasındaki ülkeler

  Aday ülkeler

  Başvuru yapan ülkeler

  Müzakereleri askıya alınmış aday ülkeler

Kopenhag Kriterleri, bir ülkenin Avrupa Birliği'ne katılmaya uygun olup olmadığını belirleyen kurallardır. Bu kurallar bir devletin demokratik yönetimi ve insan haklarını koruyacak kurumlara sahip olmasını, işleyen bir piyasa ekonomisine sahip olmasını ve Avrupa Birliği'nin yükümlülüklerini ve amaçlarını kabul etmesini gerektirmektedir.

Kriterler adını aldıkları yer olan Danimarka'nın Kopenhag kentinde Haziran 1993'te gerçekleştirilen Avrupa Konseyi toplantısında belirlenmiştir. Kopenhag Başkanlığı sonuçlarından bir özet:

Aday ülkenin demokratik kurumlarının, hukukun üstünlüğünün ve insan haklarının istikrarlı bir şekilde işlediğini, azınlıkların haklarına saygı gösterildiğini ve korunduğunu, işleyen bir piyasa ekonomisine sahip olduğunu, ayrıca Birlik içindeki rekabet ve piyasa koşullarına uyum sağlayabilecek kapasiteye sahip olduğunu göstermesi gerekir. Üyelik aday ülkenin siyasi, ekonomik ve parasal birliğin hedeflerine uyum da dahil olmak üzere üyeliğin getirdiği yükümlülükleri üstlenebilecek durumda olmasını öngörür.

Bu kriterlerin çoğu son yıllarda Avrupa Konseyi, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Parlamentosu’nun aldığı yasalar ve kararlar ile Avrupa Adalet Divanı ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin içtihatlarıyla netleştirilmiştir. Bununla birlikte özellikle “hukukun üstünlüğü” kavramının yorumu konusunda mevcut üye ülkeler arasında farklı görüşler bulunmaktadır.

Siyasi kriterler

Demokrasi

İşleyen bir demokratik yönetim ülke vatandaşlarının her düzeyde, yerel belediyelerden ulusal en yüksek yönetime kadar, eşit şekilde siyasi karar alma süreçlerine katılabilmesini gerektirir. Bu durum gizli oyla yapılan özgür seçimleri, devletin engellemesine uğramadan siyasi parti kurma hakkını, özgür ve eşit erişime sahip bir basını, bağımsız sendika örgütlerini, kişisel görüş özgürlüğünü ve yürütme yetkilerinin yasalarla sınırlı olmasını ve yürütmeden bağımsız hakimlere serbest erişimi içerir.

Hukukun üstünlüğü

Hukukun üstünlüğü devlet yetkisinin yalnızca belirlenmiş bir usul çerçevesinde kabul edilmiş ve yazılı hale getirilmiş yasalar doğrultusunda kullanılabileceğini ifade eder. Bu ilke bireysel davalarda keyfi kararlar alınmasını önlemeye yönelik bir güvence olarak öngörülmüştür.

İnsan hakları

İnsan hakları her bireyin insan olma niteliğinden kaynaklanan ve devredilemez, tüm insanlarca sahip olunan haklardır. Bir hakkın devredilemez olması onun verilemeyeceği, sınırlandırılamayacağı, takas edilemeyeceği veya satılamayacağı anlamına gelir (örneğin bir kişi kendisini köle olarak satamaz). Bu haklar arasında yaşam hakkı, sadece suç işlendiği anda yürürlükte olan yasalar uyarınca yargılanma hakkı, kölelikten özgür olma hakkı ve işkenceden korunma hakkı yer alır.

Azınlıklara saygı ve korunma

Ulusal azınlıklar kendi dillerini ve kültürel uygulamalarını koruyabilmeli ve uygulayabilmelidir. Bu süreçte herhangi bir ayrımcılığa uğramamalıdırlar. Avrupa Konseyi'nin Ulusal Azınlıkların Korunmasına İlişkin Çerçeve Sözleşmesi (Sözleşme No. 157) bu ilkeyi yansıtmaktadır. Ancak sözleşmede “ulusal azınlık”ın ne olduğu konusunda net bir tanım yer almamaktadır.

Ekonomik kriterler

Ekonomik kriterler aday ülkelerin işleyen bir piyasa ekonomisine sahip olmasını ve üreticilerinin Birlik içindeki rekabet baskısı ve piyasa koşullarıyla başa çıkabilecek kapasitede olmasını gerektirir. Maastricht Kriterleri ve Avrupa Döviz Kuru Mekanizması hem kurucu hem de sonraki üye ülkelerin Euro bölgesi'ne katılımına hazırlanmasında kullanılmıştır.

Mevzuat uyum süreci

Son olarak ve teknik olarak Kopenhag kriterleri dışında kalan bir gereklilik olarak tüm aday ülkelerin Avrupa Birliği'nin tarih boyunca oluşturduğu hukuk sistemiyle uyumlu yasalar çıkarması gerekmektedir.

Bu başlıklar aday ülkelerin her bir politika alanında AB standartlarına uygun düzenlemeler yapmalarını sağlamak amacıyla birer yol haritası görevi görmektedir.