Hawaii

Hawaii
Eyalet
Bayrak Mühür
Ülke	Amerika Birleşik Devletleri
Başkent	Honolulu
İdare
• Vali	Josh Green (D)
• Vali vekili	Sylvia Luke (D)
• Üst meclis	Hawaii Senatosu
• Alt meclis	Hawaii Temsilciler Meclisi
• Senatörler	Brian Schatz (D) Mazie Hirono (D)
Yüzölçümü
• Toplam	28,311 km²
• Kara	16,638 km² (6,423 mil²)
• Su	11,672 km² (4,506 mil²)
Rakım	920 m
En yüksek nokta	4,205 m (13.795 ft)
En alçak nokta	0 m (0 ft)
Nüfus  (2020)
• Toplam	1.455,271
• Yoğunluk	82,6/km²
Zaman dilimi	UTC-10.00
ISO 3166 kodu	US-HI
Resmî site portal.ehawaii.gov

Hawaii, Amerika Birleşik Devletleri'nin Pasifik Okyanusu'nda, ABD anakarasının yaklaşık 3200 km güneybatısında bulunan bir ada eyaletidir. (Alaska ile birlikte) ABD'nin birbirine bitişik olmayan iki eyaletinden biri olan Hawaii, Kuzey Amerika anakarasında olmayan tek eyalet, bir takımada olan tek eyalet, Yengeç Dönencesi'nin güneyinde bulunan tek eyalet, Florida ile birlikte tropikal iklime sahip bölgelere sahip iki eyaletten biri ve Teksas ile birlikte ABD eyaleti olmadan önce uluslararası alanda tanınan egemen ülkeler olan iki ABD eyaletinden biridir.

Hawaii, neredeyse tüm Hawaii takımadasını oluşturan 137 volkanik adadan oluşmaktadır (istisna Midway Atolü'dür). 2400 km'lik bir alanı kapsayan eyalet, fizyografik ve etnolojik olarak Okyanusya'nın Polinezya alt bölgesinin bir parçasıdır. Sonuç olarak, Hawaii'nin okyanus kıyı şeridi, yaklaşık 750 mil (1.210 km) ile ABD'nin dördüncü en uzun kıyı şerididir. Kuzeybatıdan güneydoğuya doğru sekiz ana ada şunlardır: Niʻihau, Kauaʻi, Oʻahu, Molokaʻi, Lānaʻi, Kahoʻolawe, Maui ve eyaletin adını aldığı Hawaiʻi; sonuncusu, eyalet veya takımada ile karıştırılmaması için genellikle "Büyük Ada" veya "Hawaiʻi Adası" olarak adlandırılır. Yerleşim yeri olmayan Kuzeybatı Hawaii Adaları, ABD'nin en büyük ve dünyanın dördüncü en büyük koruma alanı olan Papahānaumokuākea Deniz Milli Anıtı'nın büyük bir bölümünü oluşturmaktadır.

ABD'nin 50 eyaletinden Hawaii, yüzölçümü bakımından sekizinci, nüfus bakımından ise 11. en küçük eyalettir; Ancak 1,4 milyon sakiniyle nüfus yoğunluğu bakımından 13. sırada yer almaktadır. Hawaii sakinlerinin üçte ikisi, eyaletin başkenti ve en büyük şehri Honolulu'ya ev sahipliği yapan Oʻahu'da yaşamaktadır. Hawaii, Orta Pasifik'teki konumu ve iki yüzyılı aşkın süredir devam eden göç nedeniyle, demografik olarak en çeşitli ABD eyaletlerinden biridir. Çoğunluğu azınlıklardan oluşan dokuz eyaletten biri olarak, tek Asyalı Amerikalı çoğunluğa, en büyük Budist topluluğuna ve ABD'deki en büyük çok ırklı nüfusa sahiptir. Sonuç olarak, Hawaii, yerli Hawaii mirasına ek olarak, Kuzey Amerika ve Doğu Asya kültürlerinin eşsiz bir kaynaşma noktasıdır.

1000 ile 1200 yılları arasında Polinezyalılar tarafından yerleşilen Hawaii, çok sayıda bağımsız şefliğe ev sahipliği yapmıştır. 1778'de İngiliz kaşif James Cook, takımadalara gelen ilk bilinen Polinezyalı olmayan kişi olmuştur; erken dönem İngiliz etkisi, üzerinde Birleşik Krallık bayrağı bulunan eyalet bayrağında yansıtılmaktadır. Kısa süre sonra Avrupalı ​​ve Amerikalı kaşiflerin, tüccarların ve balina avcılarının akınıyla birlikte, sifilis, tüberküloz, çiçek hastalığı ve kızamık gibi hastalıkların yayılmasıyla bir zamanlar izole edilmiş yerli topluluk büyük ölçüde yok oldu; yerli Hawaii nüfusu 1890'da 300.000 ile bir milyon arasındayken 40.000'in altına düştü. Hawaii, 1810'da birleşik, uluslararası olarak tanınan bir krallık haline geldi ve 1893'te Amerikalı ve Avrupalı ​​iş adamlarının monarşiyi devirmesine kadar bağımsız kaldı; bu da 1898'de ABD tarafından ilhak edilmesine yol açtı. Stratejik olarak değerli bir ABD bölgesi olan Hawaii, 7 Aralık 1941'de Japonya tarafından saldırıya uğradı; bu da ona küresel ve tarihi önem kazandırdı ve Amerika'nın II. Dünya Savaşı'na girmesine katkıda bulundu. Hawaii, 21 Ağustos 1959'da birliğe katılan en son eyalettir. 1993 yılında ABD hükümeti, Hawaii hükümetinin devrilmesindeki rolü nedeniyle resmen özür diledi; bu olay, Hawaii egemenlik hareketini tetikledi ve yerli halk için tazminat elde etme çabalarının devam etmesine yol açtı.

19. yüzyılın sonlarından 20. yüzyılın ortalarına kadar Hawaii ekonomisine plantasyon ekonomisi hakimdi; verimli toprakları ve ABD'deki eşsiz tropikal iklimi sayesinde önemli bir tarım ihracatçısı olmaya devam ediyor. Ekonomisi 20. yüzyılın ortalarından itibaren kademeli olarak çeşitlendi ve turizm ile askeri savunma en büyük iki sektör haline geldi. Eyalet, çeşitli doğal manzaraları, tropikal iklimi, bol halk plajları, okyanus çevresi, aktif volkanları ve berrak gökyüzüyle ziyaretçileri, sörfçüleri cezbetmektedir. Ancak 21. yüzyılın başından beri iklim değişikliği, artan kuraklık, su kıtlığı, deniz seviyesinin yükselmesi ve Honolulu şehir merkezindeki otellerin sular altında kalması ve orman yangını tehditleri gibi sorunlarla Hawaii ve turizm ekonomisi için varoluşsal tehditler oluşturmuştur. Bu faktörler, yaşlanan ve azalan nüfusla daha da kötüleşiyor ve ABD anakarasına göç eden bir kitle oluşuyor. Hawaii, dünyanın en büyük deniz komutanlığı olan ABD Pasifik Filosu'na ve Savunma Bakanlığı'nın 75.000 çalışanına ev sahipliği yapıyor. Hawaii'nin izolasyonu, ABD'deki en yüksek yaşam maliyetlerinden birine yol açıyor. Bununla birlikte, Hawaii üçüncü en zengin eyalettir ve sakinleri 80,7 yıl ile ABD'deki herhangi bir eyalete göre en uzun yaşam beklentisine sahiptir.

Coğrafya

Hawaii'nin uydu resmi

Tüm Amerikalı eyaletlerinden en güneydeki olan Hawaii, birçok açıdan diğer eyaletlere göre çok farklıdır. Tek ada eyaletidir. Volkanlardan çıkan lavdan dolayı alan olarak hep büyümektedir. Bugün bildiğimiz Hawaii, su altı volkanlarından çıkan lavların katılaşıp kayalara dönüşmesiyle oluşmuştur.

Bu takımada yaklaşık 18 küçük adacıklardan ibarettir. Fakat bunların sekizi ana adalar olarak tanımlanır. Bunlar Niihau, Kauai, Oahu, Molokai, Lanai, Kahoolawe, Maui ve Hawaii adalarıdır. Hawai'i adası en büyüğü olduğu için ona daha çok Büyük Ada (Big Island) diye hitap ederler. Bu ismi takmalarının bir diğer nedeni ise bu adanın ismi takımadanın ismiyle aynı olmasıdır.

Bu adalar yüksek ve volkanik dağlarıyla ünlüdürler. İklimi ve volkanik toprağı bitki yetişimine çok elverişlidir. Lavların içindeki minerallerle oluşan toprak, dünyanın başka yerlerinde görülmemiş bitkilerin ve hayvanların oluşmasını sağlamıştır.

İklim

Köppen iklim sınıflandırmasına göre Hawaii

Okyanusla kaplı ve kıtalardan uzak olduğundan dolayı, sıcaklık yıl genelinde fazla değişiklik göstermez. Sıcaklık genellikle 27 ve 16 °C arasıdır. Adada çok sayıda göl bulunmaz, fakat Büyük Ada'nın (Big Island'ın) Mauna Loa ve Mauna Kea dağlarının tepelerinde zaman zaman göller görülür. Hawaii'de yağışlar boldur. Ve ne zaman yağış alacağı tahmin edilememektedir. Gün içerisinde bol yağış ve sonra güneş görülebilir. Kauai Adası'ndaki Waialeale Dağı, dünyadaki en fazla yağış alan yerdir.

Her adada iki iklim bulunur. Yüksek dağlardan dolayı bulutlar adanın bir tarafında kalırken, öbür tarafta fazla bulut bulunmamaktadır. Bu nedenle her adanın bulutlu tarafı bol yağışlı ve yeşildir. Diğer taraf ise güneşli ve kuraktır. Örneğin Büyük Ada'nın (Big İsland'ın), Mauna Loa ve Mauna Kea dağları doğudan gelen bulutları bloke eder. Bundan dolayı doğudaki Hilo şehri bol yağış alırken, batıdaki Kona şehri bol güneş alır. Tüm oteller ve yüzme tesisleri güneşli Kona'dadır.

Demografi

2020 verilerine göre Hawaii'nin nüfusu yaklaşık 1,4 milyon kişi olarak tahmin edilmektedir. O'ahu adası en kalabalık adadır. O'hau adasındaki Honolulu şehri Hawaii'nin başkenti ve en büyük şehridir. Burada yüksek binalar, apartmanlar ve uzun otoyollar bulunmaktadır. Bazıları bu sanayileşmenin ve kentleşmenin adanın doğallığını ve güzelliğini suistimal ettiğini düşünür. Fakat diğer şehirlere bakıldığında doğa korunmuş ve ona özen gösterilmiştir. Bu şehirlerden en önemlilerinden bazıları Hilo, Kāne'ohe, Kailua, Pearl City, Waipahu, Kahului, Kailua-Kona, Kīhei ve Līhu'e'dir.

Dil

Hawaii eyaletinin iki resmî dili vardır. İngilizce adadaki baskın resmî dildir. Standart İngilizceye ek olarak bazı Hawaii doğumlu insanlar resmî statüsü olmayan Hawaii Creole İngilizcesini de konuşurlar. Bu dil, İngilizceyi baz alan bir kreol dildir. Hawaiice adanın ikinci resmi dilidir, ancak adanın %0,1'inden azının ana dilini oluşturur ve devlet kurumlarında yaygın kullanıma sahip değildir. Adadaki yoğun Asyalı göçmen nüfus nedeniyle toplumun %21'i evde bir Asya dili konuştuğunu belirtmiştir. Bu diller arasında Tagalog, Japonca ve Ilocano en büyükleridir.

Etnik yapı

2010 verilerine göre toplumun %38,6'sı kendini Asyalı, %24,7'si Beyaz, %23,6'sı iki veya daha fazla ırka mensup, %10'u Hawaii Yerlisi ve diğer Pasifik adaları kökenli, %1,6'sı siyahi, %1,2'si başka bir ırktan, %0,3'ü ise Amerikan Yerlisi olarak tanımlamaktadır. Herhangi bir ırka mensup olabilen Hispanik ve Latino Amerikalı nüfus %8,9'dur. Eyalet ABD'nin en yüksek Asyalı ve çok ırklı Amerikalı oranına sahip olup, en düşük Hispanik olmayan Beyaz oranına da sahiptir. 2012'de eyalette 1 yaş altı çocukların sadece %14,6'sı bu gruba mensup olmuştur. Filipinli Amerikalılar (%14,6), Japon Amerikalılar (%13,6), Çinli Amerikalılar (%4,0) ve Koreli Amerikalılar (%1,8) en büyük Asya kökenli gruplardır.

Din

2014 tarihli bir Pew araştırmasına göre Hawaii'deki yetişkinlerin %63'ü bir Hristiyan mezhebine mensuptur. Protestanlar %38 ile en büyük grup iken, Roma Katolik Kilisesi'ne bağlı birey oranı %20 olmaktadır. Geri kalan Hristiyanları Mormonlar, Yehova'nın Şahitleri, Doğu Ortodoks Kilisesi ve diğer mezhepler oluşturmaktadır. Toplam nüfusun %5'i kendilerini agnostik, %2'si ise ateist olarak tanımlamakta olup, dini olmayan grupların toplamı %26 olmaktadır. Budizm, %8 inanan oranıyla eyaletteki en büyük ikinci dini oluşturur. Hinduizm, Yahudilik ve İslam adalardaki diğer küçük dinlerdir.

Kültür

Hawaii kültürü adanın sahillerinden, yeşil ormanlarından, büyük dalgalarından ortaya çıkmıştır. Herkeste bir yazlık havası, bir telaşsızlık vardır. Rahat oldukları kadar çok sıcak ve misafirperverdirler. Avrupa'nın ve diğer ülkelerin himayesi olmalarına rağmen kültürlerini koruyabilmişler, hatta kültürlerini yabancılara bile özendirmişlerdir. Fiziksel olarak aktif oldukları, stresten uzak durdukları için Amerika'nın en uzun ömürlü insanlarıdır.

Deniz bir Hawaii yerlisinin en önemli parçasıdır. Spor olarak yüzme ve sörf dallarında birçok olimpiyat madalyaları almışlardır. Dünyanın en iyi sörfçüleri Hawaii denizinin kızgın dalgalarında yetişmişlerdir. Duke Kahanamoku isimli bir Hawaiili yüzme dalında Olimpiyat Madalyası kazanmış ve sörfü yaygınlaşmıştır. Böylece sörf onun sayesinde dünyaca yapılan bir spordur. Heykeli başkent Honolulu'dadır.

Uzun otoyolların, yüksek binaların ve fabrikaların kurulmalarına karşı olup doğayı kirletmemeye özen gösterirler.

Ayrıca bakınız

• 2023 Hawaii orman yangınları

Dış bağlantılar

• Oahu, Hawaii Resimleri