İçeriğe atla

AMD

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Advanced Micro Devices sayfasından yönlendirildi)
Advanced Micro Devices
TipHalka açık şirket
Menkul değer sembolüNASDAQ: AMD[1]
Kuruluş1 Mayıs 1969
KurucuJerry Sanders
Edwin Turney
Genel merkezi
 ABD
Önemli kişilerLisa Su (başkan ve genel müdür)
Mark Papermaster (baş teknoloji sorumlusu)
Jean Hu (baş finans sorumlusu)
ÜrünMikroişlemci
Anakart
Grafik İşlemci Ünitesi
RAM
TV kartı
Gelirartış $34,639 milyar (2025)[2]
Net gelirartış $4,335 milyar (2025)[2]
Çalışan sayısı~31.000 (2025)[2]
Web sitesiamd.com
AMD'nin Santa Clara, Kaliforniya'daki genel merkezi.

Advanced Micro Devices, Inc. (kısaca AMD), 1969'da kurulan, Santa Clara (Kaliforniya) merkezli ABD'li bir yarı iletken şirketidir. Intel'in ardından dünyanın en büyük ikinci x86 mikroişlemci tasarımcısı ve Radeon markasıyla başlıca grafik işlemci üreticilerinden biridir. 2009'dan beri kendi fabrikası olmayan (fabrikasız) bir şirkettir; yongalarını büyük ölçüde TSMC üretir. Genel müdürü 2014'ten beri Lisa Su'dur.[3]

Tarihçe

[değiştir | kaynağı değiştir]
AMD'yi 2014'ten beri yöneten genel müdür Lisa Su.

AMD, 1 Mayıs 1969'da Jerry Sanders önderliğinde, Fairchild Semiconductor'dan ayrılan sekiz mühendis tarafından Sunnyvale'de kuruldu. İlk yıllarda Intel gibi firmaların yongalarının ikinci kaynak üreticisiydi; 1982'de Intel'le yapılan anlaşmayla x86 işlemcilerinin ikinci üreticisi oldu.[3]

1991'de, bağımsız olarak tasarladığı ilk Intel uyumlu işlemci Am386'yı çıkardı. 1996'da ilk özgün x86 tasarımı K5'i, ardından K6 ve 1999'da Intel'i başarımda geçen Athlon (K7) işlemcisini üretti. 2003'te Opteron ve Athlon 64 ile dünyanın ilk 64 bitlik x86 işlemcilerini (AMD64) piyasaya sürdü.[3]

2006'da grafik yongası üreticisi ATI'yi 5,4 milyar dolara satın alarak Radeon markasını bünyesine kattı. 2009'da üretim kolunu ayırarak GlobalFoundries'i kurdu ve fabrikasız bir tasarım şirketine dönüştü. 2011'de çıkan Bulldozer mimarisinin beklentileri karşılamaması şirketi zorladı.[3]

2014'te Lisa Su'nun genel müdür olmasının ardından AMD, 2017'de tanıttığı Zen mimarisi ve Ryzen işlemcileriyle güçlü bir çıkış yaptı; aynı yıl sunucu pazarına EPYC ile döndü. 2022'de Xilinx'i yaklaşık 49 milyar dolara satın aldı ve 2020'lerde yapay zeka hızlandırıcıları (AMD Instinct) alanında öne çıktı.[3]

Ürünler

[değiştir | kaynağı değiştir]
Bir AMD EPYC sunucu işlemcisi (SP3 yuvası).

AMD'nin başlıca ürün aileleri şunlardır:[3]

  • İşlemciler: Ryzen (tüketici masaüstü/dizüstü), Ryzen Threadripper (üst düzey masaüstü ve iş istasyonu), EPYC (sunucu/veri merkezi) ve Athlon (giriş seviyesi). Eski aileler arasında K5, K6, Athlon, Opteron ve Phenom yer alır.
  • Grafik işlemciler: ATI'den devralınan Radeon markasıyla tüketici ve profesyonel grafik işlemcileri.
  • Yapay zeka hızlandırıcıları: veri merkezleri için AMD Instinct serisi.
  • Programlanabilir aygıtlar: Xilinx'ten gelen alanda programlanabilir kapı dizileri (FPGA).

İşlemci mimarileri

[değiştir | kaynağı değiştir]

AMD'nin x86 işlemcileri, kuruluşundan bu yana birbirini izleyen mikromimari kuşaklarıyla gelişmiştir. Şirket ilk yıllarda Intel uyumlu klonlar üretirken, 1996'daki K5 ile ilk özgün x86 tasarımını yaptı. 2003'teki K8, dünyanın ilk 64 bitlik x86 mimarisi olan AMD64'ü getirdi; bu uzantı sonradan Intel tarafından da lisanslanarak tüm x86 işlemcilerinin standardı oldu. 2011'de çıkan Bulldozer ailesi beklentileri karşılamayınca AMD, 2017'de baştan tasarladığı Zen mimarisiyle güçlü bir çıkış yaptı; Zen 2 ile gelen çoklu yonga (chiplet) tasarımı sektörde benimsendi.[3]

AMD x86 işlemci mikromimarileri
MimariYılÖrnek ürün(ler)Öne çıkan özellik
Am29001975Am2901Bit-dilim (bit-slice) ALU
Am286 / Am386 / Am4861982–1995Am386 (1991)Intel uyumlu klonlar; ilk bağımsız tasarım Am386
K51996K5AMD'nin ilk özgün x86 mikromimarisi
K61997–1999K6 · K6-2 · K6-III3DNow! SIMD genişletmesi (K6-2)
K71999Athlon1 GHz'i ilk aşan x86; bağımsız veri yolu
K82003Athlon 64 · Opteronİlk 64 bit x86 (AMD64); tümleşik bellek denetleyicisi
K102007Phenom · Phenom IIİlk yerel dört çekirdek
Bobcat / Jaguar2011 / 2013Fusion APU; PlayStation 4, Xbox OneDüşük güçlü APU çekirdekleri; oyun konsolları
Bulldozer ailesi2011–2015FX serisi (Bulldozer, Piledriver, Steamroller, Excavator)Kümeli çoklu iş parçacığı (CMT); beklentiyi karşılamadı
Zen2017Ryzen 1000 · EPYC NaplesBaştan tasarım; ~%52 IPC artışı; büyük çıkış
Zen 22019Ryzen 3000 · EPYC Romeİlk çoklu yonga (chiplet); 7 nm
Zen 32020Ryzen 5000 · EPYC Milan~%19 IPC artışı; birleşik L3 önbellek
Zen 42022Ryzen 7000 · EPYC Genoa5 nm; DDR5 ve PCIe 5.0; AVX-512
Zen 52024Ryzen 9000 · EPYC TurinGeniş ön uç; 6 ALU; ~%16 IPC artışı

Grafik işlemciler

[değiştir | kaynağı değiştir]

AMD, 2006'da ATI'yi satın alarak grafik pazarına güçlü biçimde girdi ve 2010'dan beri tüm grafik ürünlerini Radeon markasıyla sunar. Grafik işlemci mimarileri zamanla Graphics Core Next (GCN) ailesinden, 2019'da tanıtılan RDNA ailesine evrilmiştir; RDNA 2 mimarisi PlayStation 5 ve Xbox Series X/S oyun konsollarında da kullanılır. Tüketici grafik kartlarında AMD, Nvidia'nın GeForce ürünleriyle rekabet eder.[3]

Yapay zeka hızlandırıcıları

[değiştir | kaynağı değiştir]

AMD, veri merkezleri ve yapay zeka iş yükleri için AMD Instinct markalı grafik işlemci hızlandırıcıları üretir. Bu ürünler, grafik mimarisinden ayrılan ve yalnızca hesaplamaya odaklanan CDNA mimarisine dayanır. MI250X hızlandırıcıları, dünyanın ilk eksaölçek süper bilgisayarı olan Frontier'da kullanılmış; MI300X ve sonraki kuşaklar büyük yapay zeka modellerinin eğitiminde Nvidia ürünlerine rakip olmuştur.[3]

Satın almalar

[değiştir | kaynağı değiştir]

AMD'nin en önemli satın almaları arasında ATI (2006, grafik), Xilinx (2022, FPGA) ve Pensando (2022, ağ işlemcileri) bulunur.[3]

Üretim

[değiştir | kaynağı değiştir]

AMD, 2009'da GlobalFoundries'i ayırdığından beri kendi fabrikası olmayan (fabrikasız) bir şirkettir; işlemci ve grafik yongalarını başlıca TSMC gibi dökümhanelerde, ileri üretim süreçleriyle ürettirir.[3]

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ "NASDAQ'da işlem gören AMD". 2 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mayıs 2026.
  2. 1 2 3 "Arşivlenmiş kopya". 27 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mayıs 2026.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "AMD" (İngilizce). Advanced Micro Devices. 28 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=AMD&oldid=37348838" sayfasından alınmıştır