Potenca
Potenca
Potenza (italisht) | |
|---|---|
| Città di Potenza | |
.jpg) Pamje e qytetit | |
 Coat of arms | |
  Potenca Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 40°38′43″N 15°48′33″E / 40.64528°N 15.80917°E | |
| Vendi |  Italia |
| Rajoni | Bazilikata |
| Provinca | Potenca (PZ) |
| Qeverisja | |
| • Kryetari | Vincenzo Telesca |
| Sipërfaqja | |
• Total | 175,43 km2 (6,773 sq mi) |
| Lartësia | 819 m (2,687 ft) |
| Popullsia (31 dhjetor 2024) | |
• Total | 63.864 |
| • Dendësia | 36/km2 (94/sq mi) |
| Emërtimi i banorëve | potentinë |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 85100 |
| Prefiksi | 0971 |
| Shenjti mbrojtës | Shën Gerardi |
| Dita festive | 30 maj |
| Faqja zyrtare | Faqja zyrtare |
Potenca (italisht: Potenza) është një qytet dhe komunë në Italinë jugore, kryeqyteti i rajonit Bazilikata dhe i provincës me të njëjtin emër. Qyteti shtrihet në shpatin verior të luginës së sipërme të lumit Basento, në Apeninet e Lucanisë, dhe është një nga kryeqytetet krahinore më të larta në Itali.[1]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Territori komunal i Potencës ka një sipërfaqe prej 175,43 km² dhe ngrihet rreth 819 m mbi nivelin e detit.[1] Qyteti është zhvilluar mbi një kreshtë të zgjatur në drejtimin verilindje–jugperëndim, ndërsa zgjerimi modern urban është përhapur edhe në pjesën e ulët të luginës së Basentos.[1]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Origjina e Potencës është shumë e lashtë dhe burimet antike e lidhin me qytetin e vjetër të Potentia në Lucani.[2] Sipas traditës historike të ruajtur nga komuna dhe nga Treccani, qyteti u përfshi në konfliktet midis romakëve, samnitëve dhe lucanëve; pas Kanës kaloi në anën e Hanibalit, por më pas u godit nga Roma dhe u reduktua nga municipium në praefectura, për t’u bërë më vonë edhe koloni ushtarake.[2][1]
Në shekujt pasues Potenca kaloi nëpër periudhën bizantine, lombarde dhe normane. Treccani vëren se në vitin 1806 qyteti u ngrit nga francezët në rang kryeqendre rajonale dhe se më 28 gusht 1860 ishte qyteti i parë i Italisë jugore që u ngrit kundër garnizonit burbon.[1]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas të dhënave ISTAT të ripërpunuara nga Tuttitalia, popullsia rezidente e Potencës më 31 dhjetor 2024 ishte 63.864 banorë.[3]
Monumentet dhe kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Midis monumenteve më të rëndësishme të qytetit janë Katedralja e Shën Gerardit, Kisha e Shën Mikelit Kryeengjëll, Kisha e Varrit të Shenjtë dhe Kisha e Shën Françeskut.[1][4] Katedralja ndodhet në një nga pikat më të larta të qytetit dhe iu kushtua më vonë Gerard La Portës, peshkopit të qytetit nga viti 1111 deri më 1119, i zgjedhur si shenjti mbrojtës i Potencës.[4]
Një nga veprat më të njohura moderne është Ura Musmeci, e paraqitur nga komuna si një vepër e artit inxhinierik, me harqe të lakuara prej betoni dhe pa shtylla në mes.[5] Në qytet ndodhet edhe Teatri Françesko Stabile, që komuna e përshkruan si një nga veprat më interesante të shekullit XIX në Potencë.[6]
Ndër institucionet muzeale dallohet Muzeu Arkeologjik Krahinor i Potencës, me ekspozita mbi arkeologjinë lucane dhe mbi enotrianët, grekët dhe lucanët.[7]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Potenca është një nga dy selitë e Universitetit të Bazilikatës. Universiteti u krijua pas tërmetit të vitit 1980; procesi i ndërtimit të tij nisi në vitin 1982, ndërsa vetë universiteti u themelua me ligjin nr. 219 të 14 majit 1981.[8][9]
Transporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Potenca është një nyje hekurudhore midis Kampanias dhe Puljas. Stacioni kryesor, Potenza Centrale, ka gjithsej 4 binarë në shërbim të trenave të udhëtarëve.[10]
Qyteti njihet edhe për sistemin e tij të shkallëve lëvizëse, që lidh zonat e ulëta me qendrën historike. Sipas komunës, rrjeti përfshin strukturat e Viale Marconi, Via Armellini, Santa Lucia dhe Basento; sistemi i plotë shtrihet në rreth 1,3 km.[11]
Feja dhe traditat qytetare
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Gerardi. Komuna e Potencës e lidh festën patronale me datën 30 maj, kur zhvillohet procesioni në nder të shenjtorit, ndërsa më 29 maj zhvillohet tradicionalisht Parada historike e Turkve, një nga ngjarjet më të njohura folklorike të qytetit.[12][13][14]
Administrimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Kryetar i qytetit është Vincenzo Telesca, i shpallur zyrtarisht sindaco i Potencës më 10 korrik 2024.[15]
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 4 5 6 Potenza, Treccani. Qasur më 10 prill 2026.
- 1 2 La Storia[lidhje e vdekur], Comune di Potenza. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Popolazione Potenza 2001-2024, Tuttitalia, mbi të dhëna ISTAT. Qasur më 10 prill 2026.
- 1 2 Cattedrale di San Gerardo[lidhje e vdekur], Comune di Potenza. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Ponte Musmeci, Comune di Potenza. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Teatro Francesco Stabile, Comune di Potenza. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Museo archeologico provinciale di Potenza, Comune di Potenza. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Storia dell'Ateneo, Università degli Studi della Basilicata. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Quarantennale, Università degli Studi della Basilicata. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Potenza Centrale, Rete Ferroviaria Italiana. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Scale Mobili[lidhje e vdekur], Comune di Potenza. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Festa del Santo Patrono[lidhje e vdekur], Comune di Potenza. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Festività Santo Patrono, Comune di Potenza. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Storica Parata dei Turchi 2025, Comune di Potenza. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Sindaco Arkivuar 11 mars 2026 tek Wayback Machine, Comune di Potenza. Qasur më 10 prill 2026.