Kepi i Gjelbër

Republika e Kepit të Gjelbër
*República de Cabo Verde* (Portugalisht)
Republika e Kepit të Gjelbër República de Cabo Verde (Portugalisht)
	Flamuri Emblema
	Motoja: Unidade, Trabalho, Progresso (Portugalisht); (Shqip: "Unitet, Punë, Përparim")
	Himni: Cântico da Liberdade (Portugalisht); (Shqip: "Kënga e Lirisë")
Kryeqyteti	Praia; 14°54′59″N 23°30′34″W / 14.91639°N 23.50944°W
Qyteti më i madh	Kryeqyteti
Gjuhët zyrtare	Portugalisht
Gjuhët e njohura kombëtare	Cape Verdean Creole
Feja (2021)	81.7% Krishterimi 72.5% Katolicizmi; 6.8% krishterë të tjerë; 3.6% Protestantë; ; ; 15.6% pa fe; 1.3% Islam; 1.2% të tjerë;
Demonim(et)	Cape Verdean ose Cabo Verdean
Qeverisja	Republikë gjysmëpresidenciale unitare
• Presidenti	José Maria Neves
• Kryeministri	Ulisses Correia e Silva
Legjislatura	Asambleja Kombëtare
Pavarësia nga Portugalia
• Pranuar	5 korrik 1975
Sipërfaqja
• Gjithsej	4,033 km2 (1,557 sq mi) (166th)
• Uji (%)	negligible
Popullsia
• 2021 census	491,233 (172nd)
• Dendësia	130/km2 (336.7/sq mi) (89th)
PBB (BFB)	Llogaritja 2023
• Gjithsej	$5.717 billion (170th)
• Për kokë banori	$9,909 (125th)
PBB (nominal)	Llogaritja 2023
• Gjithsej	$2.598 billion (181st)
• Për kokë banori	$4,502 (117th)
Gini (2015)	42.4; jobarazi e mesme
HDI (2023)	0.668; i mesëm (135th)
Valuta	Cape Verdean escudo (CVE)
Zona kohore	UTC−01:00 (CVT)
Formati i datës	dd/mm/yyyy
Prefiksi telefonik	+238
TLD në internet	.cv

Kepi i Gjelbër (Portugalisht: Cabo Verde; Cape Verdean Creole: Kabu Verdi) zyrtarisht njihet si Republika e Kepit të Gjelbër (Portugalisht: República de Cabo Verde) është një vend arkipelag në Oqeanin Atlantik qendror pranë brigjeve të Afrikës Perëndimore. Ai përbëhet nga dhjetë ishuj vullkanikë me një sipërfaqe të kombinuar tokësore prej rreth 4,033 kilometrash katrorë (1,557 milje katrore).^[8] Këta ishuj shtrihen midis 600 dhe 850 kilometrave (370 dhe 530 milje) në perëndim të Cap-Vert, pika më perëndimore e Afrikës kontinentale, sipas së cilës janë emëruar.^[9] Kepi i Gjelbër është pjesë e ekorajonit të Makaronezisë, së bashku me Ishujt Azore, Ishujt Kanarie, Ishujt Madeira dhe Ishujt Savage.

Arkipelagu ishte i pabanuar deri në shekullin e 15-të, kur eksploruesit portugezë u vendosën në ishuj, duke krijuar një nga vendbanimet e para evropiane në tropikë. Pozicioni i tij strategjik i dha një rol të rëndësishëm në tregtinë transatlantike të skllevërve gjatë shekujve 16 dhe 17; ishujt panë një rritje të shpejtë ekonomike të nxitur nga tregtia e mallrave të prodhuara, rumit dhe pëlhurës për skllevërit afrikanë, fildishit dhe arit. Nga mesi i shekullit të 19-të, rritja e konkurrencës së huaj, thatësira e vazhdueshme dhe rënia e tregtisë së skllevërve çuan në rënie ekonomike dhe emigracion; Kepi i Gjelbër gradualisht u rimëkëmb si një qendër e rëndësishme tregtare dhe pikë ndalese për rrugët kryesore të transportit detar.

Kepi i Gjelbër u bë i pavarur në vitin 1975. Që nga fillimi i viteve 1990, ai ka qenë një demokraci përfaqësuese e qëndrueshme dhe ka mbetur një nga vendet më të zhvilluara dhe demokratike në Afrikë. Duke pasur mungesë të burimeve natyrore, ekonomia e tij në zhvillim është kryesisht e orientuar drejt shërbimeve, me një fokus në rritje në turizëm dhe investime të huaja. Me një popullsi prej rreth 491,233^[4] (që nga viti 2021), Kepi i Gjelbër është ndër vendet më pak të populluara në Afrikë. Populli i Kepit të Gjelbër e gjurmon prejardhjen e tij kryesisht te popullatat e Afrikës Perëndimore, me kontribute shtesë nga kolonët e hershëm portugezë dhe grupe të tjera që erdhën në ishuj gjatë epokës së Atlantikut. Një mërgatë e konsiderueshme ekziston në të gjithë botën, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara dhe Portugali, duke i tejkaluar ndjeshëm banorët në ishuj. Kepi i Gjelbër është një shtet anëtar i Bashkimit Afrikan.

Etimologjia

Vendi mban emrin e gadishullit Cap-Vert në bregdetin senegalez.^[10] Emri Cap-Vert, nga ana tjetër, vjen nga portugalishtja Cabo Verde ('kepi i gjelbër'), emri që i është dhënë nga eksploruesit portugezë në vitin 1444, disa vjet para se të arrinin në ishuj. Në vitin 2013, delegacioni i vendit informoi Kombet e Bashkuara se vetëm Cabo Verde dhe jo përkthime të tjera duhet të përdoren për qëllime zyrtare.^[8]^[11]

Historia

Artikulli kryesor : Historia

Në shekullin e XV, portugezët i zbulojnë si të pabanuara këta ishuj dhe fillojnë të i popullzojnë. Gjatë kohës së tregtisë me skllav këta ishuj fitojnë në rëndësi dhe bëhen një qendër e tregtimit të skllaveve dhe më vonë shërbejnë si vend pushim për anijeve që lundronin në vijat detare në mes të kontinenteve pran Atlantikut. Pas fitimi të pavarësisë në vitin 1975 dhe tentativave të bashkimit me Guinenë Bizare u krijua një sistem një partiak ndërsa zgjedhjet shumë partiake u mbajtën për herë të parë më 1990. Kepi i Gjelbër edhe më tutje mbetet shteti me qeveri më të qëndrueshme me sistem shumë partiak (demokratik) në Afrikë. Thatësiarat që mbajtën gjatë pjesës së dytë të shekullit XX kanë bërë që nga ky vend të vije tek një gjendje e rëndë e cila kishte si pasojë migrimin masiv të popullsisë. Popullsia mërgimtare është më e madhe se ajo vendore. Shumica e banorëve kanë prejardhje të dyanshme afrikane dhe të mërgimtarëve portugezë.

Politika

Artikulli kryesor : Sistemi shtetror

Njësit administrative

Artikulli kryesor : Njësit administrative

Gjeografia

Artikulli kryesor : Gjeografia

Sipërfaqja e përgjithshme e Kepit Gjelbër është 4,033 km² (dy herë e ma shumë, ma e vogël se Kosova), dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike 16 00 V, 24 00 L.

Kepi i Gjelbër ka një Vijë bregdetare prej 965 km ndërsa kufi tokësorë me ndonjë vend tjetër nuk ka.

Klima në ishujt e Kepit Gjelbër është e nxehtë, me verë të thatë. Reshjet e shiut janë të pakta kohë pas kohe por shumë të parregullta.

Relievi i ishujve të Kepit Gjelbër është me një teren me lartësia të pjerrëta, me shkëmbinj gëlqerorë dhe vullkanik. Pika më e ultë e relievit është përgjatë bregdetit të oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2,829 metrave në vullkanin e ishullit Fogo.

Kushtet klimatike

Kushtet klimatike	Temperatura		Reshje mm
janar shkurt mars prill maj qershor korrik gusht shtator tetor nëntor dhjetor	75 °F 75 °F 77 °F 77 °F 78 °F 79 °F 81 °F 84 °F 85 °F 83 °F 81 °F 77 °F	24 °C 24 °C 25 °C 25 °C 25 °C 26 °C 27 °C 29 °C 29 °C 29 °C 27 °C 25 °C	5.3mm 3.8mm 1.3mm 0.0mm 0.0mm 0.0mm 0.8mm 14.1mm 33.6mm 6.5mm 2.5mm 1.6mm

Temperaturat mesatare si dhe reshjet e Kepit të Gjelbër jan paraqitur në tabelën vijuese në të djatht.

Ekonomia

Artikulli kryesor : Ekonomia

Demografia

Artikulli kryesor : Demografia

Gjuhët

Gjuha zyrtare është portugalishtja.^[1] Është gjuha e mësimdhënies dhe qeverisë. Përdoret gjithashtu në gazeta, televizion dhe radio. Cape Verdean Creole (Kriolu) përdoret në gjuhën e folur dhe është gjuha amtare e pothuajse të gjithë banorëve të Kepit të Gjelbër. Ekziston një sasi e konsiderueshme letërsie në gjuhën kreole, veçanërisht në Santiago Creole dhe në atë São Vicente Creole. Kriolu ka fituar prestigj që nga pavarësia e kombit nga Portugalia.

Dallimet midis formave të gjuhës brenda ishujve kanë qenë një pengesë e madhe për standardizimin e gjuhës. Disa njerëz kanë mbështetur zhvillimin e dy standardeve: një standard verior (Barlavento), i përqendruar në São Vicente Creole, dhe një standard jugor (Sotavento), i përqendruar në Santiago Creole. Manuel Veiga, një gjuhëtar dhe ministër i kulturës i Kepit të Verdhë, është mbështetësi kryesor i zyrtarizimit dhe standardizimit të Kriolu.^[12]

Kultura

Artikulli kryesor : Kultura

Referime

1 2 3 "Constituição da República de Cabo Verde" (PDF). ICRC databases on international humanitarian law (në portugalisht). Article 9. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 12 mars 2017. Marrë më 11 mars 2017.
↑ "INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021)". Instituto Nacional de Estatística – INE (në portugalisht). 4 prill 2022. Marrë më 26 gusht 2023.
↑ John Kerry (8 korrik 2014). "On the Occasion of the Republic of Cabo Verde's National Day" (në anglisht). U.S. Department of State. Arkivuar nga origjinali më 21 janar 2017. Marrë më 11 korrik 2014. On behalf of President Obama and the people of the United States, I send best wishes to Cabo Verdeans as you celebrate 39 years of independence on July 5.
1 2 "CENSO 2021". Instituto Nacional de Estatística (INE) Cabo Verde (në anglisht). Marrë më 17 nëntor 2025.
1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Cape Verde)". IMF.org (në anglisht). International Monetary Fund. 10 tetor 2023. Marrë më 26 tetor 2023.
↑ "GINI index" (në anglisht). World Bank. Arkivuar nga origjinali më 20 dhjetor 2013. Marrë më 16 qershor 2021.
↑ "Human Development Report 2023/2024" (në anglisht). United Nations Development Programme. 26 maj 2025. Marrë më 25 maj 2025.
1 2 Tanya Basu (12 dhjetor 2013). "Cape Verde Gets New Name: 5 Things to Know About How Maps Change". National Geographic (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 13 dhjetor 2013. Marrë më 12 dhjetor 2013.
↑ "Cabo Verde | Capital, Map, Language, People, & Portugal | Britannica". www.britannica.com (në anglisht). 2025-10-14. Marrë më 2025-10-15.
↑ Lobban, p. 4 Arkivuar 25 janar 2016 tek Wayback Machine
↑ "Cabo Verde põe fim à tradução da sua designação oficial" [Cabo Verde i jep fund përkthimit të emërtimit të saj zyrtar] (në portugalisht). Panapress. 31 tetor 2013. Arkivuar nga origjinali më 17 dhjetor 2013. Marrë më 17 dhjetor 2013.
↑ Amado, Abel D. (2015), The Illegible State in Cape Verde: Language Policy and the Quality of Democracy Arkivuar 15 shkurt 2023 tek Wayback Machine, Boston University, a thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy.

Lidhje të jashtme

Cape Verde Domain Registration Faça o registo de seu domínio
The Cape Verdean Portal
Capeverdean cultural resource site
Weather Arkivuar 9 nëntor 2006 tek Wayback Machine
Kepi i Gjelbër Overview Arkivuar 11 gusht 2006 tek Wayback Machine

Ky artikull në lidhje me gjeografinë e Afrikës është i cunguar. Ju mund të ndihmoni Wikipedian duke e zgjeruar atë.

[:0-1] 1 2 3 "Constituição da República de Cabo Verde" (PDF). ICRC databases on international humanitarian law (në portugalisht). Article 9. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 12 mars 2017. Marrë më 11 mars 2017.

[2] "INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021)". Instituto Nacional de Estatística – INE (në portugalisht). 4 prill 2022. Marrë më 26 gusht 2023.

[3] John Kerry (8 korrik 2014). "On the Occasion of the Republic of Cabo Verde's National Day" (në anglisht). U.S. Department of State. Arkivuar nga origjinali më 21 janar 2017. Marrë më 11 korrik 2014. On behalf of President Obama and the people of the United States, I send best wishes to Cabo Verdeans as you celebrate 39 years of independence on July 5.

[census-4] 1 2 "CENSO 2021". Instituto Nacional de Estatística (INE) Cabo Verde (në anglisht). Marrë më 17 nëntor 2025.

[IMFWEO.CV-5] 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Cape Verde)". IMF.org (në anglisht). International Monetary Fund. 10 tetor 2023. Marrë më 26 tetor 2023.

[gini-index-6] "GINI index" (në anglisht). World Bank. Arkivuar nga origjinali më 20 dhjetor 2013. Marrë më 16 qershor 2021.

[7] "Human Development Report 2023/2024" (në anglisht). United Nations Development Programme. 26 maj 2025. Marrë më 25 maj 2025.

[NameNatGeo-8] 1 2 Tanya Basu (12 dhjetor 2013). "Cape Verde Gets New Name: 5 Things to Know About How Maps Change". National Geographic (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 13 dhjetor 2013. Marrë më 12 dhjetor 2013.

[9] "Cabo Verde | Capital, Map, Language, People, & Portugal | Britannica". www.britannica.com (në anglisht). 2025-10-14. Marrë më 2025-10-15.

[10] Lobban, p. 4 Arkivuar 25 janar 2016 tek Wayback Machine

[11] "Cabo Verde põe fim à tradução da sua designação oficial" [Cabo Verde i jep fund përkthimit të emërtimit të saj zyrtar] (në portugalisht). Panapress. 31 tetor 2013. Arkivuar nga origjinali më 17 dhjetor 2013. Marrë më 17 dhjetor 2013.

[12] Amado, Abel D. (2015), The Illegible State in Cape Verde: Language Policy and the Quality of Democracy Arkivuar 15 shkurt 2023 tek Wayback Machine, Boston University, a thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]