Butera

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Butera (an sicilian: Vutera) a l'é un comun italian ëd 4.054 abitant ant la provincia ëd Caltanissëtta an Sicilia. As treuva an sna colin-a a 402 méter an sël livel dël mar, a sud dël capleugh, e a l'é l'ùnich comun dla provincia (con Gela) ch'a së spantia fin-a a la còsta dël Mar Mediterani, an sël golf ëd Gela.

Geografia

Ël teritòri comunal a l'ha na surfassa ëd 298,55 km², ch'a lo rend ël pì estèis an Sicilia e ël 39esim an Italia. A l'é caraterisà da na part còstiera pian-a (la pian-a ëd Gela) e da na part interna colinosa. A l'é comprèis an tra ij fium Salso e Disueri, e a goerna ël lagh Comunelli, formà da dë sbarament për la riserva d'eva. Le frassion costiere a son Marina ëd Butera e Falconara, con n' interess turìstich moderà.

Stòria

La colin-a 'd Butera a l'é stàita abità fin da la preistòria, con dle trasse 'd Sican dl'età dël bronz mesan (1400-1000 a.C.). Ant la località "Piano Fiera" a-i resta na necròpoli e na "cista dolménica" (lastre 'd pera butà a cub), ch'a arcòrda dj'architeture sarde dl'età dël ram (2900-2000 a.C.) .

Ant l'época dla colonisassion greca, Butera a podrìa esse identificà con l'antica Omphake, conquistà dai gelòi. Dël 853, durant la conquista àraba dla Sicilia, a l'é stàita ciapà dj'Aghlabid dòp sinch mèis d'assedi, e a l'ha pijà 'l nòm àrab Būtīrah ("leugh scossèis"). A l'é stàita un dj'ùltim avampòst musulman a tombé, quand d'avril dël 1089 a l'é stàita conquistà dal Gran Cont Rugé . D'apress a l'é vnùita na contà norman-a, e a l'é stàita assignà a Enrich dël Vast (dla famija aleramich-a), con ëd colon ch'a son rivà da l'Italia setentrional, an fasend-ne na tèra "lombarda" . Ël feod a l'é passà peui a le famije Alagona e Santapau. Dël 1563, për la famija Branciforte, a l'é dventà 'l prim prinsipà dël Regn ëd Sicilia . La sucession a l'é peui passà ai Lanza (prinsi ëd Trabia).

Monument

Castel àrab-norman (sécol XI), restaurà ant l'ùltim desen-i.
Cesa mare 'd San Tomà (sécol XVI), an piassa Dòm, ch'a goerna La Madòna dj'Àngej ëd Filippo Paladino.
Santuari 'd San Ròch (sécol XVIII).
Necròpoli ëd Piano Fiera (preistòria).
Pòrta Real, ciamà parèj përchè traversà dal cont Rugé dël 1062.

Economìa

L'economìa a l'é basà an sla coltivassion ëd gran, màndole, carëbbe, uliv e agrum. La viticoltura a l'é amportanta për la produssion dël vin. A-i é 'dcò d'anlevament (feje e vache). Ël turism a l'é an chërsùa an sla còsta.

Aministrassion

Ël sìndich a l'é Giovanni Zuccalà (lista cìvica, dal 2022). Ij sìndich prima a son ëstàit: Luigi Casisi (2007-2012) e Aldo Maria Cateno Scichilone (2002-2007) .

Anliure esterne

Sit istitussional