Andrew Carnegie

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Andrew Carnegie (Dunfermline, Scòssia, 25 ëd novèmber 1835 – Lenox, Massachusetts, 11 d'agost 1919) a l'é stàit n'andustrial e filantrop american d'orìgin scossèisa. A l'ha fàit fortun-a ant l'assel e a l'ha dominà l'andustria siderurgica djë Stat Unì a la fin dël sécol XIX, an dventand un dij pì sgnor òm ëd la stòria.

Biografìa

Carnegie a l'é nassù an Scòssia ant na famija pòvra e a l'é emigrà ant jë Stat Unì con ij sò dël 1848. A l'ha travajà an vàire mësté, an ancaminand da 'n travaj ant na fàbrica 'd coton a Pittsburgh. A l'ha peui travajà për la Pennsylvania Railroad, andova a l'ha amprendù ij segret dël management e dj'investiment.

Ant j'agn 1870, a l'ha fondà la Carnegie Steel Company, ch'a l'ha rivolussionà la produssion d'assel an dovrand neuve tecnologìe com ël process Bessemer. Dël 1901, a l'ha vendù soa asienda a la United States Steel Corporation për un total ëd 480 milion ëd dolar, an fasend-se da banda.

Filantropìa

Andrew Carnegie a l'é stàit un dij pì grand filàntrop ëd la stòria. An sò famos artìcol "The Gospel of Wealth" (1889), a l'ha sostenù che ij rich a l'han ël dover ëd dovré soa richëssa për giuté la società. A l'ha donà pì dël 90% ëd soa fortun-a a 'd cause filantròpiche, an finansiand:

La costrussion ëd pi che 2.500 biblioteche pùbliche an tut ël mond.
La Carnegie Mellon University a Pittsburgh.
La Carnegie Institution for Science.
La Carnegie Endowment for International Peace.
La Carnegie Corporation of New York.

Ideje polìtiche

Carnegie a l'era contra lë s-ciavism e a l'era amirator ëd Abraham Lincoln. Durant la Guèra Sivil Merican-a a l'é stàit sot-segretari ai traspòrt. A l'era 'dcò pacifista e a l'ha sostenù la Sossietà dle Nassion.