Przejdź do zawartości

Wit Stwosz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Wit Stwosz
Ilustracja
Drzeworyt autorstwa G. Röbera, przedstawiający Wita Stwosza (1860)
Data i miejsce urodzenia

ok. 1448
Horb am Neckar

Data i miejsce śmierci

1533
Norymberga

Narodowość

niemiecka

Dziedzina sztuki

rzeźbiarstwo
malarstwo

Epoka

gotyk

Ważne dzieła

retabulum ołtarza głównego kościoła Mariackiego w Krakowie

Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Ołtarz w Kościele Mariackim w Krakowie
Ołtarz Bamberski

Wit Stwosz, także Wit Stosz (niem. Veit Stoß; ur. ok. 1448 w Horb am Neckar, zm. w 1533 w Norymberdze) – niemiecki rzeźbiarz, grafik i malarz, przedstawiciel późnego gotyku.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się około 1448 roku w Horb am Neckar w rzemieślniczej rodzinie[1.1]. Według innej teorii jego miejsce urodzenia to Horben nad Bünzem, oddalone około 30 kilometrów od Aarau[2.1]. Jego młodszym bratem był Maciej Stwosz (ok. 1449–1540)[2.2]. W młodości Wit przebywał prawdopodobnie w Konstancji[2.3]. W latach 60. XV wieku został wysłany do szkoły w Strasburgu[1.1]. Jedna z hipotez głosi, że jego nauczycielem był Nikolaus Gerhaert, jednak istnieją spory wśród naukowców w tej materii[1.1][2.3]. Inną prawdopodobną wersją jest to, że Stwosz czerpał inspirację z twórczości Gerhaerta, podobnie jak z Rogiera van der Weydena[1.1] czy Mistrza E.S.[2.3]. Przyjmując hipotezę, że jednak był uczniem Gerhaerta, należy uznać, że udał się wraz z nim do Wiednia około 1467/1468 roku[2.4]. Po śmierci mistrza w 1473 roku, Stwosz miał udać się do Norymbergi i otworzyć swój warsztat[2.5].

Zimą 1477 roku osiedlił się w Krakowie[2.6], rezygnując z obywatelstwa Norymbergi[1.1]. Tam otrzymał zamówienie na wykonanie Ołtarza w kościele Mariackim[1.2]. Dzięki protekcji nowego przewodniczącego Rady Miejskiej Waltera Kezingera udało się nakłonić Stwosza do podjęcia się tego zadania[1.2]. W 1481 roku zakupił dom przy ulicy Poselskiej, który sam remontował[1.3]. Dwa lata później Rada, będąc zadowolona z postępu prac, zwolniła rzeźbiarza z obowiązku płacenia podatków, w zamian za co Stwosz został doradcą miejskim do spraw budowlanych[1.2]. W 1484 roku został także starszym cechu malarzy (zrzeszającym również rzeźbiarzy)[1.3]. Prace pozłotnicze Ołtarza Mariackiego rozpoczęto w 1485, dzięki czemu Stwosz mógł zacząć przyjmować inne zamówienia i podróżować do Wrocławia i Norymbergi[1.2]. Wykonał wówczas między innymi płaskorzeźbę Chrystusa w ogrodzie Oliwnym, Nagrobek Kazimierza IV Jagiellończyka czy Płytę nagrobną Zbigniewa Oleśnickiego[1.4].

Na początku 1496 roku opuścił Kraków i udał się do Norymbergi, gdzie ponownie nabył obywatelstwo[1.4]. Tam również skupił się na twórczości, mimo że w przeciwieństwie do Krakowa, w Norymberdze działali uznani artyści jak Peter Vischer starszy, Adam Kraft czy Simon Lainberger[1.5]. W 1500 roku popadł w kłopoty finansowe: na prośbę Jakuba Bonera pożyczył 1265 guldenów przedsiębiorcy Hansowi Startzedelowi[1.5]. Starzedel był jednak bankrutem i za pożyczone pieniądze musiał spłacić swoich wierzycieli, w tym Bonera[2.7]. Gdy Stwosz się o tym dowiedział, wytoczył proces Bonerowi, jednak przy niekorzystnym obrocie spraw, w 1503 roku sfałszował jego weksel[1.5]. Doprowadziło to do podejrzenia fałszerstwa, przez co rzeźbiarz wyznał prawdę i schronił się w klasztorze karmelitańskim u swojego syna Andrzeja[2.7]. Mimo to 16 listopada 1503 roku został aresztowany, jednak dzięki wstawiennictwu biskupa Würzburga Lorenza z Bad Bibra i rycerzy frankońskich nie poniósł kary śmierci[2.7]. 4 grudnia został ukarany przez wypalenie znamienia rozgrzanym żelazem na obu policzkach i dożywotni zakaz opuszczania miasta[2.7]. W następnym roku przegrał proces cywilny z Bonerem i uciekł z Norymbergi do Münnerstadt, gdzie zamieszkał u swojego zięcia Jörga Trummera[1.5]. Doprowadziło to do walk między Radą Miejską Norymbergi a rycerzami i sojusznikami Trummera[2.7]. Wiosną 1505 roku miasto chciało zawrzeć ugodę ze Stwoszem, w wyniku której musiał odbyć miesięczny areszt za złamanie zakazu i przyjąć nowy zakaz opuszczania miasta bez zgody Rady[1.6].

Rok później doszło do kolejnego konfliktu, kiedy to rzeźbiarz obraził Radę Miejską, domagając się zaległych należności[1.7]. Spędził kolejny tydzień w areszcie, a następnie starał się o dekret Maksymiliana I, jednak Norymberga nie zgodziła się ogłosić listu króla i nie zmieniła werdyktu[1.7]. Pomimo, że z powodu konfliktów z miastem nie podejmował większych wyzwań artystycznych, udało mu się wykończyć ołtarz Riemenschneidera w Münnerstadcie[1.7]. Trudności finansowe zmusiły go do wyjazdu do Frankfurtu celem sprzedaży swoich dzieł na targach[1.7]. Jego rzeźby wzbudzały jednak uznanie i wkrótce potem podjął się wykonania Posągów nagrobka cesarza Maksymiliana I[1.7]. Stwosz chciał wykonać to dzieło z brązu, czemu sprzeciwili się miejscy ludwisarze[2.8]. Dzięki interwencji cesarza, rzeźbiarz mógł jednorazowo dokonać odlewu z brązu[1.7]. Na zamówienie swojego syna Andrzeja, przeora karmelitów, Stwosz wykonał w latach 1520–1523 Ołtarz Bamberski w kościele pw. Najświętszego Salwatora[2.9].

Pod koniec życia ograniczył swoją działalność ze względu na reformację[1.8]. Zmarł jesienią 1533 roku w Norymberdze[1.9].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Między 1473 a 1477 poślubił Barbarę Hertz (zm. 28 lipca 1496), z którą miał co najmniej jednego syna, Andrzeja[1.5][2.10]. W 1497 roku ożenił się z Krystyną Reinolt[2.11].

Miał także synów: Stanisława[2.12] i Jana, który był autorem ołtarza w kościele św. Walpurgi w Heltau oraz ołtarza w Kościele na Wzgórzu w Sighișoarze[3] w Siedmiogrodzie.

Galeria

[edytuj | edytuj kod]

Dzieła

[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]
 Wykaz literatury uzupełniającej: Wit Stwosz.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. Piotr Skubiszewski: Wit Stwosz. Warszawa: Arkady, 1985. ISBN 83-213-3198-X. (pol.).
    1. 1 2 3 4 5 s. 5
    2. 1 2 3 4 s. 6
    3. 1 2 s. 7
    4. 1 2 s. 8
    5. 1 2 3 4 5 s. 9
    6. ↑ s. 9-10
    7. 1 2 3 4 5 6 s. 10
    8. ↑ s. 12
    9. ↑ s. 12, 15
  2. Zdzisław Ke̜piński: Wit Stwosz. Warszawa: Auriga, 1981. ISBN 83-221-0188-0. (pol.).
    1. ↑ s. 8
    2. ↑ s. 9
    3. 1 2 3 s. 11
    4. ↑ s. 13
    5. ↑ s. 14
    6. ↑ s. 24
    7. 1 2 3 4 5 s. 70
    8. ↑ s. 81
    9. ↑ s. 88
    10. ↑ s. 15
    11. ↑ s. 65
    12. ↑ s. 71
  3. ↑ Sighisoare city. TravBuddy. [dostęp 2026-03-10]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wit_Stwosz&oldid=80082384”