Sykofant

Sykofant, sykofanta (z gr. συκοφάντης, trl. sykophántēs, dosł. wskazujący figi, od σῦκον – figa i φαίνω – pokazuję) – zawodowy donosiciel w starożytnych Atenach.

Nazywano tak donoszących władzom o zabronionym wywozie fig z kraju, bądź też o ich kradzieży ze świętych drzew (pochodzenie nazwy już w starożytności było różnie objaśniane). Później określenie to rozszerzono na wszystkich donosicieli, którzy rozplenili się głównie w Atenach w połowie V wieku p.n.e. i osiągali znaczne zyski ze swojej działalności. Instytucjonalizacji tej profesji sprzyjał brak urzędu oskarżyciela publicznego.

Donosicielstwo szerzyło się we wszystkich dziedzinach życia publicznego, a sykofanci byli zachęcani do oskarżeń przeciw ludziom zamożnym przez samą regulację prawną, gdyż przy oskarżeniu uznanym przez sąd za uzasadnione skazany oddawał oskarżycielowi część swojego majątku. Proceder ten obejmował jednak pewne ryzyko, ponieważ w wypadku, gdy oskarżyciel nie otrzymał choćby piątej części głosów uprawnionych do głosowania, był skazany na znaczną grzywnę i częściową utratę czci (gr. atimia). Dlatego niektórzy sykofanci zadowalali się wyłudzaniem pieniędzy od majętnych obywateli przy użyciu groźby wytoczenia sprawy sądowej, co ostatecznie zmieniło znaczenie tego terminu u starożytnych Greków z „donosiciel” na „szantażysta”. Według Lizjasza „zawód ich polega na powoływaniu przed sąd również tych, którzy nie popełnili żadnego przestępstwa – właśnie od nich ciągną największe zyski”. Do obrony przed podobnymi sytuacjami służył proces zwany grafe sykofantias. Skargi takie wnoszono do tesmotetów.

Zobacz też

• delator

Bibliografia

• Guy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 2006, s. 367, ISBN 978-83-7132-919-7
• Mała encyklopedia kultury antycznej A-Z (pod red. Zdzisława Piszczka). Wyd. 6. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 713, ISBN 83-01-03529-3