Przejdź do zawartości

Subrahmanyan Chandrasekhar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Subrahmanyan Chandrasekhar
Ilustracja
Państwo działania

Stany Zjednoczone

Data i miejsce urodzenia

19 października 1910
Lahaur, Indie Brytyjskie, Wielka Brytania

Data i miejsce śmierci

21 sierpnia 1995
Chicago, Stany Zjednoczone

Doktor nauk ścisłych
Specjalność: astrofizyka
Alma Mater

Uniwersytet w Madrasie,
Uniwersytet w Cambridge

Doktorat

1933
Uniwersytet w Cambridge

Profesor
Uczelnia

Uniwersytet Chicagowski

Okres zatrudn.

1937–1985

Faksymile
Odznaczenia
Narodowy Medal Nauki (USA) Order Padma Vibhushan (Indie)
Nagrody

Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki
Medal Bruce
Złoty Medal Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego
Medal Mariana Smoluchowskiego
Medal Copleya

Multimedia w Wikimedia Commons

Subrahmanyan Chandrasekhar[1] (tam. சுப்பிரமணியன் சந்திரசேகர், hindi सुब्रह्मण्यन् चंद्रशेखर; ur. 19 października 1910 w Lahaurze, zm. 21 sierpnia 1995 w Chicago) – indyjsko-amerykański fizyk, noblista[2][3].

Przez większość życia wykładał na Uniwersytecie Chicagowskim. Otrzymał wiele międzynarodowych nagród naukowych, w tym Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 1983 roku wraz z Williamem Fowlerem – praca Chandrasekhara nagrodzona tą nagrodą, angażowała między innymi obliczenie maksymalnej teoretycznej możliwej masy białego karła; nazwanej później także „granicą Chandrasekhara”. W latach 1952–1971 był redaktorem naczelnym czasopisma naukowego The Astrophysical Journal.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie i kariera

[edytuj | edytuj kod]

Subrahmanyan Chandrasekhar urodził się 19 października 1910 roku w tamilskiej rodzinie w Lahaurze, wówczas leżącym w Indiach Brytyjskich, obecnie zaś znajdującym się w Pakistanie[4][5]. Był pierwszym synem i zarazem trzecim dzieckiem (miał sześć sióstr i trzech braci) Chandrasekhary Subrahmanyi Ayyara, oficera w Rządowej Służbie Indyjskiego Departamentu Audytów i Rachunków oraz Sitalakshmi „Sity” Balakrishnan, którą cechowały wysokie osiągnięcia intelektualne – miała na koncie m.in. przetłumaczenie na język tamilski Domu lalki Henrika Ibsena[5][4].

Do 12. roku życia był edukowany w domu przez rodziców oraz na prywatnych lekcjach[4][5]. W 1918 roku rodzina przeprowadziła się do Madrasu, gdzie ojciec Chandrasekhara został przeniesiony w ramach obowiązków zawodowych[5]. W Madrasie Chandrasekhar w latach 1922–1925 uczęszczał do Hindu High School(inne języki), a następnie, w latach 1925–1930 zdobył wyższe wykształcenie w Presidency College(inne języki) na tamtejszym uniwersytecie, na którym uzyskał ponadto stopień Bachelor of Science z fizyki[5][3]. W lipcu 1930 roku otrzymał od rządu Indii Brytyjskich stypendium na studia podyplomowe na Uniwersytecie w Cambridge w Anglii[5]. W Cambridge Chandrasekhar został studentem naukowym pod kierunkiem profesora Ralpha Fowlera[5][2]. W 1931 roku pojechał do Getyngi w Niemczech, gdzie został zaproszony do pomagania przez lato w pracy fizykowi Maxowi Bornowi[6]. Za radą profesora Paula Diraca trzeci rok swoich studiów podyplomowych spędził w pracy na Instytucie Fizyki Teoretycznej w Kopenhadze[5][6]. Latem 1933 roku Chandrasekhar uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie w Cambridge[5]. W październiku tego roku został wybrany jako stypendysta naukowy do Trinity College na lata 1933–1937 – w przyjęciu go na Trinity College miał swój udział Ralph Fowler[2][5].

Na początku 1936 roku Chandrasekhar na zaproszenie Harlowa Shapleya odbył krótką wizytę na Uniwersytecie Harvarda w Stanach Zjednoczonych. Wówczas otrzymał od Ottona Struvego i Roberta Maynarda Hutchinsa(inne języki) propozycję objęcia posady pracownika badawczego na Uniwersytecie Chicagowskim[5]. W styczniu 1937 roku Chandrasekhar przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych i zatrudnił się na uczelni w Chicago[2][5]. W 1942 roku został profesorem nadzwyczajnym na Uniwersytecie Chicagowskim, zaś dwa lata później uzyskał tam stanowisko profesora zwyczajnego[2].

Podczas II wojny światowej prowadził badania dla Armii Stanów Zjednoczonych, pracując w Balistycznych Laboratoriach Badawczych ośrodka Aberdeen Proving Ground w Maryland[4][2]. Został także zaproszony do udziału w Projekcie Manhattan, jednak z powodu opóźnień w przetwarzaniu jego poświadczenia bezpieczeństwa ostatecznie nie dołączył do tej inicjatywy[4].

W 1947 roku Subrahmanyan Chandrasekhar został Wybitnym Profesorem Astrofizyki Teoretycznej (ang. Distinguished Service Professor of Theoretical Astrophysics) na Uniwersytecie Chicagowskim[2]. Rok później dostał nagrodę Cambridge University Adams Prize[6]. W 1949 roku Amerykańskie Towarzystwo Astronomicze przyznało mu nagrodę Henry Norris Russell Lectureship, zaś w 1952 roku dostał od Astronomicznego Towarzystwa Pacyfiku (ang. Astronomical Society of the Pacific) Medal Bruce[5][7]. Od 1952 do 1971 roku sprawował funkcję redaktora naczelnego czasopisma naukowego The Astrophysical Journal, przekształcając je z niewielkiego periodyku w czołowe, międzynarodowe czasopismo poświęcone astrofizyce[6]. W 1953 roku otrzymał Złoty Medal Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego, a ponadto uzyskał amerykańskie obywatelstwo[8][4][2]. W 1957 roku dostał Nagrodę Rumforda(inne języki), przyznawaną przez Amerykańską Akademię Sztuk i Nauk[6]. W 1962 roku został nagrodzony przez Londyńskie Towarzystwo Królewskie Medalem Królewskim[3]. W 1966 roku uhonorowano go amerykańskim Narodowym Medalem Nauki, zaś dwa lata później rząd Indii odznaczył go orderem Padma Vibhushan[9][10]. W 1971 roku został laureatem wręczanego przez amerykańską Narodową Akademię Nauk Medalu Henry’ego Drapera, z kolei dwa lata później Polskie Towarzystwo Fizyczne nagrodziło go Medalem Mariana Smoluchowskiego[6][11]. W 1974 roku przyznano mu nagrodę Dannie Heineman Prize for Mathematical Physics[6].

W 1983 roku wspólnie z Williamem Fowlerem otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za sformułowanie powszechnie dziś akceptowanej teorii o późnych stadiach ewolucji masywnych gwiazd[12] (obliczenia wykonane w 1928 roku, na samym początku kariery naukowej)[5]. Obliczeń dokonał podczas podróży do Anglii na studia, do ówczesnego specjalisty od teorii względności, Arthura Stanleya Eddingtona. Wykazał istnienie maksymalnej możliwej masy białego karła – „granicy Chandrasekhara”. Wnioski z obliczeń zostały wówczas odrzucone przez Eddingtona[2]. Po tym zajął się innymi problemami astronomii, m.in. ewolucją gromad gwiazd[2].

W 1984 roku otrzymał od Londyńskiego Towarzystwa Królewskiego Medal Copleya, natomiast dwa lata później niemieckie Towarzystwo Astronomiczne (niem. Astronomische Gesellschaft) uhonorowało go Medalem Karla Schwarzschilda w następstwie wykładu o „estetycznych podstawach ogólnej teorii względności”[3][2][13]. W 1985 roku osiągnął status emeryta na Uniwersytecie Chicagowskim, jednak z uczelnią tą był związany aż do śmierci[3][2].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Podczas ostatnich dwóch lat studiowania na Presidency College w Madrasie Subrahmanyan Chandrasekhar nawiązał bliższą relację z o rok młodszą od niego Lalithą Doraiswamy[5]. 11 września 1936 roku wziął z nią ślub w Indiach[14][5].

Był bratankiem innego noblisty z dziedziny fizyki, Chandrasekhary Venkaty Ramana (1888–1970)[5].

Zmarł na zawał mięśnia sercowego 21 sierpnia 1995 roku w Chicago[6][2]. Jego żona przeżyła go o 18 lat[4].

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

Na cześć Subrahmanyana Chandrasekhara nazwano wystrzelony przez NASA w 1999 roku kosmiczny teleskop rentgenowski Chandra[5].

Publikacje

[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie[14][15].

  • An Introduction to the Study of Stellar Structure (1939)
  • Principles of Stellar Dynamics (1942)
  • Radiative Transfer (1950)
  • Plasma Physics (1960)
  • Hydrodynamic and Hydromagnetic Stability (1961)
  • Ellipsoidal Figures of Equilibrium (1969)
  • The Mathematical Theory of Black Holes (1983)
  • Eddington: The Most Distinguished Astrophysicist of His Time (1983)
  • Truth and Beauty: Aesthetics and Motivations in Science (1987)
  • Newton’s Principia for the Common Reader (1995)

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Chandrasekhar Subrahmanyan, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-10-19].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Subrahmanyan Chandrasekhar (1910–1995). physicsoftheuniverse.com. [dostęp 2020-10-19]. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 S. Chandrasekhar, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2020-10-19] (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Express Web Desk: Who was S Chandrasekhar?. indianexpress.com, 2017-10-19. [dostęp 2020-10-19]. (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Subramanyan Chandrasekhar – Facts. [w:] The Nobel Prize in Physics 1983 > Subramanyan Chandrasekhar, William A. Fowler [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-02-03]. (ang.)., autobiografia, Nobel Lecture, December 8, 1983, On Stars, Their Evolution and Their Stability.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 The Doc: Subrahmanyan Chandrasekhar. famousscientists.org. [dostęp 2020-10-19]. (ang.).
  7. ↑ Awards; Catherine Wolfe Bruce Gold Medal. Past recipients of the Bruce Medal. astrosociety.org. [dostęp 2025-10-19]. (ang.).
  8. ↑ Winners of the Gold Medal of the Royal Astronomical Society. [w:] Awards, Medals and Prizes [on-line]. Royal Astronomical Society. [dostęp 2016-07-27]. (ang.).
  9. ↑ The President’s National Medal of Science: Recipient Search Results. [w:] Chandrasekhar, Subrahmanyan [on-line]. nsf.gov. [dostęp 2020-10-19]. (ang.).
  10. ↑ Aswin Sekhar: Subrahmanyan Chandrasekhar: A Man of Stellar Physics and Stellar Grace. [w:] The Sciences [on-line]. thewire.in, 2018-08-23. [dostęp 2020-10-19]. (ang.).
  11. ↑ Medal Mariana Smoluchowskiego. ptf.net.pl. [dostęp 2025-10-19]. (pol.).
  12. ↑ Encyklopedia Britannica. Ziemia i Wszechświat. Poznań: Wydawnictwo KURPISZ Sp. z o.o., 2006, s. 32. ISBN 978-83-60563-25-0.
  13. ↑ Recipients of the Karl Schwarzschild Medal. [w:] Activities [on-line]. astronomische-gesellschaft.de. [dostęp 2025-10-19]. (ang.).
  14. 1 2 Subrahmanyan Chandrasekhar. mathshistory.st-andrews.ac.uk. [dostęp 2025-10-19]. (ang.).
  15. ↑ Subrahmanyan Chandrasekhar: Eddington: The Most Distinguished Astrophysicist of His Time. books.google.pl, 1983. [dostęp 2025-10-19]. (ang.).

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]



Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Subrahmanyan_Chandrasekhar&oldid=79771961”