Onyks

*Onyks*
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	SiO2 – ditlenek krzemu
Twardość w skali Mohsa	7
Przełam	brak
Układ krystalograficzny	trygonalny
Gęstość	2,65 – 2,667 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	biało-czarny, w zależności od odmiany
Rysa	biała
Połysk	szklisty, jedwabisty
Współczynnik załamania	1,545 – 1,554
Inne	dwójłomność (0.009), przezroczysty
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Onyks – minerał, odmiana agatu, należącą do grupy chalcedonów, czyli krzemionkowych minerałów zbudowanych z dwutlenku krzemu^[2.1]. Wyróżniają się równoległym ułożeniem warstw, na przemian białej i czarnej. Nazwa pochodzi z greckiego όνυξ i oznacza „pazur (paznokieć, racica)”: nawiązuje do twardości, wyglądu i ostrych krawędzi tego minerału. Biało-czarny onyks jest często nazywany zwyczajnym, arabskim lub czarnym.

Występowanie

Naturalne onyksy należą do rzadkich skał. Spotykane na całym świecie; powstają w pogazowych pustkach w skałach wulkanicznych. Często uzyskuje się onyks sztuczny, produkowany na bazie agatów. Od czasów starożytnego Egiptu onyks przetwarzano, aby podkreślić jego barwę. Większość onyksów dawniej wytwarzano poprzez zanurzenie i gotowanie chalcedonu w roztworze cukru, a następnie zanurzenie go w kwasie siarkowym, aby zwęglić cząsteczki cukru zaabsorbowane w zewnętrznych warstwach chalcedonu^[3].

Zastosowanie

Już w starożytności właśnie budowę warstwową onyksu najczęściej wykorzystywano do rzeźbienia gemm. Rzeźby wypukłe określano jako kamee, natomiast wklęsłe jako intaglio^[2.2] oraz pieczęci. Najchętniej stosowano kamienie dwuwarstwowe o kontrastujących barwach, co pozwalało uzyskać wyraźny efekt plastyczny^[2.2]. O wartości wyrobów decydował przede wszystkim kunszt artysty, a nie sam materiał^[2.2]. Współcześnie wykonuje się z niego miniaturowe rzeźby i intaglia, szlifuje w formie paciorków. Jest doskonałym materiałem do inkrustacji. Stanowi kamień kolekcjonerski, jubilerski i ozdobny.

Odmiany onyksu

Onyks arabski – inna zwyczajowa nazwa onyksu właściwego, znany też pod nazwą onyks czarny lub chalcedonowy. Były to kamienie o naprzemiennych czarnych i białych warstwach. Nazwa wiązała się z ich występowaniem na obszarach Egiptu i Libii^[2.2]

Niekwarcowe skały nazywane onyksem

W kamieniarstwie pod nazwą onyks rozumie się także laminowane skały wapienne zbudowane prawie wyłącznie z przezroczystego sparytu (aragonitu lub kalcytu), bez istotnych domieszek składników ziarnistych.

Onyks aragonitowy – inaczej zwany kalcytowym lub marmurowym – pasiasta skała węglanowa w barwach brązowo-kremowych.
Onyks egipski – odmiana onyksu marmurowego pochodząca z Egiptu.
Onyks meksykański – odmiana meksykańskiego onyksu marmurowego. Występuje on w formach naciekowych (stalaktyty), wykazuje białą lub zielonkawą barwę. Znany też pod nazwą onyks padrara.
Onyks pakistański – odmiana marmurowego pochodząca z Pakistanu.
Onyks z Châtillon – przeświecająca odmiana ofikalcytu pochodzącej z Châtillon we Włoszech.

Blenda agatowa
Onyks alabastrowy
Gemma Augusta wykonana z onyksu arabskiego
Wyroby z czerwonego onyksu

Zobacz też

agat

Przypisy

↑ mindat.org -Onyx (ang.)
Bożena Krzywobłocka, Róża Krzywobłocka: Tajemnice klejnotów. Ludowa Spoldzielnia Wydawnicza, 1983. ISBN 83-205-3428-3. (pol.).
1. ↑ str. 10
2. 1 2 3 4 str. 11
↑ Peter G. Read: Gemmology. Oxford: Butterworth-Heinemann, 1999, s. 160. ISBN 0-7506-4411-7. (ang.).

Bibliografia

Żaba J., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wyd. Videograf II, Chorzów 2006, ISBN 978-83-7183-385-7

[1] t.org -Onyx (ang.)

[Krzywobłocka-2] Bożena Krzywobłocka, Róża Krzywobłocka: Tajemnice klejnotów. Ludowa Spoldzielnia Wydawnicza, 1983. ISBN 83-205-3428-3. (pol.).
↑ str. 10

1 2 3 4 str. 11

[3] str. 10

[5] 1 2 3 4 str. 11

[4] Peter G. Read: Gemmology. Oxford: Butterworth-Heinemann, 1999, s. 160. ISBN 0-7506-4411-7. (ang.).

[3] str. 10

[5] 1 2 3 4 str. 11

[1]

[2.1]

[3]

[2.2]