Kozioł (muzyka)

Tomasz Kiciński z kapeli „Manugi” z Bukówca, grający na dudach wielkopolskich i kobieta grająca na koźle czarnym (ślubnym).

Kozioł – odmiana dud, typowy instrument ludowy Regionu Kozła (Wielkopolska).

Kozioł weselny

Kozioł weselny, zwany inaczej białym posiada jeden burdon (bąk) zakończony czarą głosową z mosiądzu i rogu bydlęcego. Jest nadmuchiwany dymką – mechanicznym mieszkiem, którego niegdyś używali kowale, tylko w większym rozmiarze. Nazwa pochodzi od worka pokrytego białym włosiem (skóra z kozła) i główki zdobiącej przebierkę – imitującej główkę prawdziwego kozła.

kozioł weselny z Przyprostyni

Dźwięk i skala

Charakteryzuje się on miłą barwą dźwięku. Ma skalę dźwięków od h do c2, a po przedęciu (wydobycie na instr. dętym jednego z alikwotów dźwięku przez odpowiednie, silniejsze zadęcie i napięcie warg) od h do es2.

Kozioł czarny

Jest zwany także ślubnym, co sugeruje miejsca, w których na nim grywano. Nadmuchiwany jest podobnie jak kozioł biały (weselny) i ma jeden burdon. Worek jest z czarnej skóry bez włosia. Ma także mniejszy rozmiar, co razem z poprzednimi cechami odróżnia go od kozła białego. Jest, podobnie jak kozioł biały, reprezentatywnym instrumentem ludowym Zbąszynia i okolicy zwanej Regionem Kozła.

Dźwięk i skala

Skala Kozła czarnego sięga od c1 do d2, a po przedęciu od c1 do f2.

Popularność

Kozioł był swego czasu instrumentem ogromnie popularnym, będącym nawet symbolem kultury polskiej i wielkopolskiej. Grano na nim nawet na dworze duńskiego króla Chrystiana IV Oldenburga. W kapeli towarzyszą mu skrzypce i klarnet ES.

Współcześni budowniczy instrumentu

Jeszcze do niedawna we wsi Nądnia mieszkał jeden z nielicznych w Polsce budowniczych kozłów, Marek Modrzyk oraz w Chrośnicy Franciszek Hirt.

Aktualnie w Zbąszyniu budową wszystkich instrumentów ludowych Regionu Kozła, tj. kozła weselnego (białego), kozła ślubnego (czarnego) oraz sierszenek (siesienek) dymanych i dmuchanych, zajmują się rodzinnie Stanisław Mai i syn Jarosław Mai. Kozły budują jeszcze Henryk Skotarczyk oraz Marcin Szczechowiak ze Zbąszynia.

Sztandarowym utworem ludowym Regionu Kozła jest „Świniorz”, który wysławił zespół Mazowsze w latach 70. XX wieku. Nauczanie gry na koźle jest kontynuowane w Zbąszyniu (H. Skotarczyk / J.Prządka), Dąbrówce Wlkp.(J.Prządka), Zbąszynku (J. Skrzypczak), Siedlcu (M. Szczechowiak), Babimoście (H. Skotarczyk) oraz Kargowej (M. Szczechowiak).

Cykliczne imprezy

W regionie odbywają się imprezy folklorystyczne: Biesiada Koźlarska w Zbąszyniu (Październik) oraz Konkurs Muzyki Ludowej w Kopanicy (Czerwiec). Muzycy prezentują się na wielu innych festiwalach w kraju i za granicą, m.in. w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą, Bukowinie Tatrzańskiej, Poznaniu, w Czechach, a także na Słowacji.

Zobacz też

• Dudy
• Gajda (instrument muzyczny)

Linki zewnętrzne

• Kozioł na stronie internetowej o polskich instrumentach ludowych
• Jan S. Prządka prezentuje kozła białego (weselnego) i czarnego (ślubnego) – Instrumenty z duszą