Przejdź do zawartości

Jan Lortz

Dodaj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jan Lortz
Rozen
Ilustracja
podporucznik podporucznik[1]
Data i miejsce urodzenia

18 czerwca 1888
Rozbark

Data i miejsce śmierci

1942
Kitob

Przebieg służby
Lata służby

1915–1922, 1939–1942

Siły zbrojne

Armia Cesarstwa Niemieckiego
(1915–1918)
Wojsko Polskie
(1919–1922, 1939–1942)

Formacja

Polska Organizacja Wojskowa
Związek Walki Zbrojnej
Polskie Siły Zbrojne w ZSRR (1941–1942)

Jednostki

POW G.Śl. na powiat bytomski
1 Katowicki Pułk Piechoty im. Józefa Piłsudskiego
Okręg Lwów ZWZ-Zachód
Ośrodek Zapasowy 6 DP[2]

Stanowiska

dowódca obwodu POW G.Śl. w Rozbarku (1920)[1]
dowódca batalionu (1921)

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
powstania śląskie
II wojna światowa:
kampania wrześniowa

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi II stopnia

Jan Lortz ps. „Rozen” (ur. 18 czerwca 1888 w Rozbarku[3], zm. 1942 w Kitob) – podporucznik saperów Wojska Polskiego[2], powstaniec śląski, działacz niepodległościowy i społeczny, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w robotniczej rodzinie Jana i Franciszki z domu Kowal[4]. W 1902, po zakończeniu 8-klasowej szkoły ludowej w Bytomiu, pracował jako zecer, a następnie dekarz[5][2]. W latach 1907–1920 był aktywnym działaczem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bytomiu, gdzie między 1912 a 1913 był również administrator „Ula”[2]. W czasie I wojny światowej, pomimo utraty oka, 25 marca 1915 został wcielony do armii niemieckiej[6]. Początkowo walczył na froncie wschodnim, a 5 sierpnia tego roku przybył na front zachodni[2]. Po powrocie z wojska był jednym z czołowych organizatorów konspiracji górnośląskiej w Bytomiu[2], gdzie 15 stycznia 1919 wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska[7]. 29 czerwca 1919 został aresztowany przez Niemców i przez trzy tygodnie był więziony pod zarzutem zdrady stanu[2].

Po uwolnieniu, 17[8] sierpnia 1919 w zastępstwie komendanta wydał rozkaz rozpoczęcia I powstania śląskiego w powiecie bytomskim[2]. Po zakończeniu walk, od 24 sierpnia tego roku przebywał na terenie Zagłębia Dąbrowskiego[2]. 17 listopada 1919 powrócił na Śląsk i w następnym roku uczestniczył w II powstaniu śląskim[2]. Od 15 grudnia 1920 był dowódcą obwodu POW w Rozbarku[2]. 27 kwietnia 1921 mianowany zostaje na podporucznika[2]. W III powstaniu śląskim, od 3 maja 1921 dowodzi I baonem wojsk powstańczych katowickiego 1 pułku piechoty[4][2] pod dowództwem Walentego Fojkisa i brał udział m.in. w walkach o Kędzierzyn[2] i w bitwie o Górę Świętej Anny[9]. Za męstwo i odwagę wykazane w walce[10], odznaczono go orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy[11].

Kiedy rodzinny Bytom pozostał w granicach Niemiec, przeniósł się na krótko do Piekar Śląskich, by ostatecznie osiąść w Lipinach[12] – obecnej dzielnicy Świętochłowic, gdzie będąc kupcem[2], posiadał koncesję na hurtownię tytoniową[9]. W okresie dwudziestolecia międzywojennego działał w Związku Powstańców Śląskich, gdzie przez wiele lat był prezesem Zarządu Głównego[13][6]. Był także członkiem Śląskiej Rady Wojewódzkiej[2].

W czasie II wojny światowej, podczas kampanii wrześniowej walczył w szeregach samoobrony powstańczej[2]. Opuścił Lipiny jako jeden z ostatnich obrońców rankiem 3 września[2]. Po ewakuacji do Lwowa został inicjatorem utworzenia oraz szefem sztabu kilkusetosobowej grupy śląskiej w Okręgu ZWZ Lwów-Zachód[2]. Za swoją działalność przymusowo zesłany w głąb ZSRR[2]. Po agresja III Rzeszy na ZSRR i zawarciu układu Sikorski-Majski został uwolniony[2]. Zgłosił się do Wojska Polskiego w ZSRR i został przydzielony do Ośrodka Zapasowego 6 DP, lecz w 1942 na skutek ciężkiej choroby zmarł w Kitob, w Uzbekistanie i tam został pochowany na Cmentarzu Wojennym[2].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Był żonaty z Jadwigą Wroną i miał troje dzieci[2]: Czesława (ur. 27 kwietnia 1921), Ewę (ur. 29 grudnia 1930) i Helenę (ur. 11 grudnia 1931)[14].

Jego najmłodszy brat – Stefan, w trakcie powstań śląskich został ranny i zmarł 26 grudnia 1924[13]. Z kolei jego najstarszy brat – Franciszek, został zakatowany w czerwcu 1940 w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen przez Karla Chmielewskiego, natomiast Jan został zesłany do Związku Radzieckiego, skąd nie powrócił[13].

Ordery i odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

W Filmowej Encyklopedii Powstań Śląskich, jeden z odcinków jest poświęcony jego osobie[13].

Jedna z ulic w Piekarach Śląskich nosi jego imię[18].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 Hawranek 1982 ↓, s. 277.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Jan Lorc | Fundacja 100 [online], fundacja100.pl [dostęp 2026-03-22].
  3. ↑ od 1927 dzielnica Bytomia
  4. 1 2 3 Kolekcja ↓, s. 1.
  5. ↑ Hawranek 1982 ↓, s. 276.
  6. 1 2 3 4 5 Kolekcja ↓, s. 3.
  7. ↑ Kolekcja ↓, s. 3, 4.
  8. ↑ Józef Grzegorzek, Pierwsze powstanie śląskie 1919 roku w zarysie, Katowice 1935, s. 205.
  9. 1 2 Kolekcja ↓, s. 4.
  10. ↑ Kolekcja ↓, s. 6.
  11. 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 14 grudnia 1922, s. 909.
  12. ↑ od 1951 dzielnica Świętochłowic
  13. 1 2 3 4 Jan Lortz [online], Filmowa Encyklopedia Powstań Śląskich, 1 maja 2016 [dostęp 2026-03-22].
  14. ↑ Kolekcja ↓, s. 2.
  15. ↑ „Śląski Głos Poranny” z 1922, nr 128, s. 2 [dostęp 2026-03-22].
  16. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 132, poz. 199 – wskazany jako Lorc Jan
  17. ↑ M.P. z 1932 r. Nr 259, poz. 295 „za zasługi na polu pracy społecznej i narodowej”.
  18. ↑ Ul. Jana Lortza - Mapa Piekary Śląskie, plan miasta, ulice w Piekarach Śląskich - E-turysta [online], mapy.e-turysta.pl [dostęp 2026-03-22].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_Lortz&oldid=79379693”