Józef Szostak

Józef Szostak

Filip

Józef Szostak (1934)
pułkownik dyplomowany kawalerii
Data i miejsce urodzenia	25 lutego 1897 Józefów
Data i miejsce śmierci	11 lutego 1984 Łódź
Przebieg służby
Lata służby	od 1915
Siły zbrojne	Wojsko Polskie
Formacja	Legiony Polskie
Jednostki	Komenda Główna Armii Krajowej
Stanowiska	I zastępca szefa sztabu
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-ukraińska wojna polsko-bolszewicka II wojna światowa kampania wrześniowa powstanie warszawskie
Odznaczenia

Na pierwszym planie płk Bolesław Wieniawa-Długoszowski. Najbliżej niego rtm. Józef Szostak. Trzeci z prawej konno por. Mieczysław Bigoszewski

Józef Szostak, ps. „Filip” (ur. 25 lutego 1897 w Józefowie, zm. 11 lutego 1984 w Łodzi) – pułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Urodził się 25 lutego 1897 roku w Józefowie, w ówczesnym powiecie błońskim guberni warszawskiej, w rodzinie Antoniego (zm. 1929), urzędnika cukrowni, i Jadwigi z Bergerów. Uczył się w Szkole Filologicznej Ziemi Warszawskiej, następnie został przeniesiony przez ojca do warszawskiej szkoły handlowej Edwarda Rontalera. W 1915 roku zdał maturę.

W lipcu 1915 roku został członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej, a w następnym miesiącu wstąpił do Legionów Polskich i służył szeregach 1 pułku ułanów Władysława Beliny-Prażmowskiego w składzie I Brygady. 7 lipca 1916 roku został ranny pod Trojanówką i do 7 września tego roku przebywał w szpitalu w Krakowie. Od 5 lutego do 31 marca 1917 roku był słuchaczem kawaleryjskiego kursu oficerskiego przy 1 pułku ułanów w Ostrołęce. Kurs ukończył z wynikiem dobrym. Posiadał wówczas stopień starszego ułana. W lipcu tego roku, po kryzysie przysięgowym, został internowany w Szczypiornie. Po uwolnieniu, pod koniec września 1918 roku został studentem w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, jednak już 6 listopada tego roku porzucił studia i wyjechał do Chełma, gdzie wstąpił do odtwarzanego przez rtm. Gustawa Orlicz-Dreszera 1 pułku ułanów – późniejszego 1 pułku szwoleżerów. W grudniu 1918 roku otrzymał awans na podporucznika i jako adiutant pułku uczestniczył w wojnie polsko-ukraińskiej. 10 grudnia 1918 roku w bitwie pod Dołhobyczowem został ciężko ranny. Za dokonania wojenne odznaczono go krzyżem „Virtuti Militari” V klasy, a w uzasadnieniu jego nadania, czytamy m.in.:

Niezwykle odważny, energiczny i sumienny w pracy bojowej podporucznik Józef Szostak-Radziwiłłowicz służył zawsze żywym przykładem prawdziwego żołnierskiego męstwa i jest jednym z dowódców, którzy wychowują dobrego żołnierza przez śmiałe prowadzenie, zawsze na czele oddziału. Jako żołnierz 1. szwadronu 1. Pułku Ułanów Leg[ionów] Polskich odznaczał się świetną brawurą i odwagą osobistą, idąc zawsze w pierwszym szeregu, bez względu na niebezpieczeństwo, wypełniając wzorowo każdy rozkaz dowódców. Stawia się do Wojska Polskiego jeden z pierwszych do Chełma, bierze wybitny udział w formowaniu 1. Pułku Szwoleżerów jako adiutant i wychodzi z pierwszym szwadronem na front galicyjski do Dołhobyczowa w dniu 7 XII 18. W bitwie pod Dołhobyczowem (3. szwadron 1. Pułku Szwoleżerów d. 10 XII 18) świetną swoją odwagą znakomicie przyczynia się do zwycięstwa, zagrzewając żołnierzy do boju i prowadząc ich osobiście. Niezwykle ruchliwy, jest wszędzie, zawozi rozkazy na silnie ostrzeliwane pozycje, szarżuje i rozbija na czele kilku szwoleżerów silną tyralierę nieprzyjacielskiej kompanii i likwiduje w ten sposób żelazny pierścień, jakim silny nieprzyjaciel otoczył szwadron w Dołhobyczowie. Odbija szarżą wraz z ppor. Sokołowskim ostatni wieczorny atak Ukraińców, podczas którego otrzymuje ciężką ranę w głowę, pędząc na czele plutonu. Rezultatem bitwy było cofnięcie się Ukraińców o 5 kilometrów i pozostawienie 42 zabitych i 38 jeńców (w tym 13 rannych) i 1 KM w naszym ręku.

Po wyleczeniu, w marcu 1919 roku powrócił do pułku i wraz z nim w kwietniu tego roku – w czasie wojny polsko-bolszewickiej – wyruszył na wyprawę wileńską. W październiku 1919 odkomenderowano go do Oficerskiej Szkoły Jazdy w Starej Wsi pod Warszawą i w trakcie kursu został przeniesiony do 7 pułku ułanów, wraz z którym udał się na front i przebywał tam do końca wojny.

Wiosną 1921 roku przeniesiono go do 1 pułku szwoleżerów. Od 16 grudnia 1922 roku był dowódcą Szwadronu Przybocznego Prezydenta RP. 4 stycznia 1932 roku został powołany do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, w charakterze słuchacza Kursu 1931–1933. Z dniem 1 października 1933 roku, po ukończeniu kursu i otrzymaniu tytułu naukowego oficera dyplomowanego, został przeniesiony do dowództwa 2 Dywizji Kawalerii w Warszawie na stanowisko szefa sztabu. 24 stycznia 1934 roku został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1934 roku i 8. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. 21 marca 1935 roku został przeniesiony do 1 pułku szwoleżerów Józefa Piłsudskiego w Warszawie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. W latach 1936–1939 był kierownikiem Samodzielnego Referatu „Wschód” w Oddziale III Sztabu Głównego i współtwórcą planu „Zachód”.

W lipcu 1939 roku został dowódcą 13 pułku Ułanów Wileńskich. Podczas II wojny światowej, na jego czele walczył w kampanii wrześniowej. Od 1940 roku w konspiracji. Od 1941 roku w Oddziale III Komendy Głównej AK. Szef III Oddziału Operacyjnego Komendy Głównej AK, Szef Operacji i I zastępca Szefa Sztabu KG Armii Krajowej. 1 października 1943 roku otrzymał awans na stopień pułkownika dyplomowanego od Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego. 4 i 5 września 1944 roku pełnił obowiązki szefa Sztabu KG AK. Po kapitulacji powstania warszawskiego dostał się do niemieckiej niewoli. Do wiosny 1945 roku przebywał w Oflagu II C Woldenberg jako jeniec nr 101402.

W latach 1946–1950 był dyrektorem Kopalń Glin Ogniotrwałych w Górnym Ujeździe i Jaroszowie. W latach 1950–1955 był więziony przez reżim komunistyczny kolejno w więzieniach w Warszawie, Barczewie i Iławie. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z 26 stycznia 1953 roku skazany na 6 lat więzienia i 8 lat utraty praw obywatelskich. 24 lutego 1955 roku przedterminowo zwolniony z więzienia. 1 lutego 1958 roku postanowieniem Sądu Najwyższego został zrehabilitowany. Po opuszczeniu więzienia wrócił do Rudy Pabianickiej. Pracował w Przedsiębiorstwie Instalacji Sanitarnych nr 4 do momentu przejścia na emeryturę w 1962 roku. Pod koniec życia został członkiem honorowym Konfederacji Polski Niepodległej. W jego domu znajdowała się podziemna drukarnia. W czerwcu 1981 roku gościł u siebie przywódców KPN: Leszka Moczulskiego, Romualda Szeremietiewa i Tadeusza Stańskiego.

Zmarł 11 lutego 1984 roku w Łodzi. Został pochowany na cmentarzu parafii św. Józefa w Rudzie Pabianickiej.

Życie prywatne

Jego dziadek – Filip Antonii, był ziemianinem, uczestnikiem powstania styczniowego oraz zesłańcem na Syberię. Miał siostrę Helenę, która należała do oddziału żeńskiego Polskiej Organizacji Wojskowej oraz pięciu braci: Zygmunta (1887–1967), podporucznika piechoty pospolitego ruszenia, Bronisława (1894–1939), podpułkownika dyplomowanego piechoty Wojska Polskiego, Stanisława (1899–1948), podporucznika piechoty rezerwy, Adama Ludwika (1902–1919), szwoleżera 1 pułku szwoleżerów, i Ludwika (ur. 1904) – zmarłego w dzieciństwie.

Był dwukrotnie żonaty. 10 kwietnia 1920 roku zawarł związek małżeński z Heleną Rackmann, siostrą kolegi pułkowego Edwarda Rackmanna, z którą miał dwóch synów: Adama (ur. 21 stycznia 1921) i Józefa Macieja (ur. 20 września 1922). W 1948 roku poślubił Janinę Gastman i w 1950 przyszedł na świat jego trzeci syn – Wojciech Jan.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 54 – 18 sierpnia 1944
• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2733 – 30 czerwca 1921
• Krzyż Niepodległości – 12 maja 1931 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości”
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 10 listopada 1938 „za zasługi w służbie wojskowej"
• Krzyż Walecznych sześciokrotnie
• Srebrny Krzyż Zasługi – 7 grudnia 1927 „za zasługi na polu administracji armji oraz wyszkolenia żołnierza”
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
• Odznaka za Rany i Kontuzje (z dwiema gwiazdkami)
• Odznaka 1. Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego
• Krzyż Kawalerski Orderu Gwiazdy Rumunii

Bibliografia

• Radziwiłłowicz-Szostak Józef. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; sygn. I.482.33-2470 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-01-16].
• Komenda Legionów (Dowództwo Polskiego Korpusu Posiłkowego). Centralne Archiwum Wojskowe. [dostęp 2017-11-07].
• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
• Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
• Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
• Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
• Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
• Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
• Daniel Koreś: W cieniu wyroku na miasto : Pułkownik dyplomowany Józef Szostak „Filip” (1987–1984) : Biografia szefa Oddziału III i szefa operacji KG AK. Wrocław-Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2023. ISBN 978-83-8229-759-1.
• Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1945 T.2. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 175–177. ISBN 83-211-0758-3.
• Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
• Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon Sp. z o.o., 2021. ISBN 978-83-66687-09-7.

Linki zewnętrzne

• Józef Szostak: Moja służba Niepodległej. Warszawa: Instytut Historyczny nn im. Andrzeja Ostoja Owsianego, 2019. ISBN 978-83-943994-1-2.
• Członkowie Klubu im. gen. „Grota” w Pabianicach odwiedzili mogiłę płk. dypl. Józefa Szostaka. lodz.ipn.gov.pl. [dostęp 2022-02-02].