Gubernia kaliska

Gubernia kaliska
Калишская губерния
	gubernia
	1837–1844 i 1867–1915
	; Gmach Rządu Gubernialnego w Kaliszu
	Herb
Państwo	Królestwo Polskie
Siedziba	Kalisz
Powierzchnia	11 373,5 km²
Populacja (1910); • liczba ludności	; 1 254 800
• gęstość	113 os./km²
	Szczegółowy podział administracyjny
Liczba powiatów	8
	Położenie na mapie Królestwa Polskiego;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Gubernia kaliska (ros. Калишская губерния) – gubernia Królestwa Polskiego ze stolicą w Kaliszu, istniejąca w latach 1837–1844 i 1867–1915; była najdalej na zachód położoną gubernią Królestwa Polskiego, jej zachodnią granicę stanowiła granica polsko-pruska.

Została utworzona 23 lutego 1837 w miejsce województwa kaliskiego. W 1882 dzieliła się na 8 powiatów: kaliski, kolski, koniński, łęczycki, sieradzki, słupecki, turecki, wieluński, a one – na 142 gminy. W guberni znajdowało się 13 miast, 37 osad miejskich, 2041 wsi, 1672 folwarków i 1116 kolonii.

W latach 1867–1885 wicegubernatorem był Pawieł Rybnikow^[2], a w latach 1883–1902 gubernatorem był Michaił Daragan, w czasie rządów którego nastąpił przyspieszony rozwój Kalisza^[3].

Po zburzeniu Kalisza (1914) i odrodzeniu Rzeczypospolitej Polskiej (1918) jej obszar włączono do województwa łódzkiego ze stolicą w Łodzi, utworzonego w 1919.

Podział administracyjny

Powiaty

Powiaty guberni kaliskiej
powiat	siedziba	inne miejscowości
Gubernia kaliska (od 1867; tzw. druga gubernia kaliska)
kaliski	Kalisz	Błaszki • Chocz • Iwanowice • Koźminek • Opatówek • Staw • Stawiszyn
kolski	Koło	Babiak • Brdów • Brudzew • Dąbie • Grzegorzew • Izbica • Kłodawa • Sompolno
koniński	Konin	Golina • Rychwał • Ślesin • Tuliszków • Władysławów
łęczycki	Łęczyca	Grabów • Ozorków • Piątek • Poddębice
sieradzki	Sieradz	Burzenin • Szadek • Warta • Zduńska Wola • Złoczew
słupecki	Słupca	Lądek • Kazimierz • Kleczew • Pyzdry • Skulsk • Wilczyn • Zagórów
turecki	Turek	Dobra • Uniejów
wieluński	Wieluń	Bolesławiec • Działoszyn • Lututów • Praszka • Osjaków • Wieruszów

Gminy wiejskie

Wykaz gmin guberni kaliskiej wg stanu z 1867 roku^[4]
Lp.	Gmina		Liczba wsi	Liczba dymów	Liczba dusz	Powiat
Lp.	Nazwa rosyjska	Nazwa polska	Liczba wsi	Liczba dymów	Liczba dusz	Powiat
47	Блашки	Błaszki	27	274	2694	kaliski
88	Брудзевъ-Калишскій	Brudzew Kaliski	24	246	1963	kaliski
235	Годзѣше-Вельке	Godziesze Wielkie	21	412	2972	kaliski
380	Жидовъ	Żydów	17	346	2582	kaliski
416	Зборовъ	Zborów	16	241	2813	kaliski
419	Збѣрскъ	Zbiersk	21	321	2999	kaliski
439	Ивановице	Iwanowice	37	353	3218	kaliski
449	Калииова	Kalinowa	40	348	3262	kaliski
450	Калишъ	Kalisz	9	400	3593	kaliski
458	Камень	Kamień	23	278	2229	kaliski
516	Козьминекъ	Koźminek	19	270	2497	kaliski
550	Костелецъ	Kościelec	12	256	2143	kaliski
693	Мархвачъ	Marchwacz	24	344	2945	kaliski
804	Олесецъ	Olesiec	14	319	3297	kaliski
818	Опатувекъ	Opatówek	20	415	3090	kaliski
832	Островъ-Калишскій	Ostrów Kaliski	17	363	2820	kaliski
850	Паменщшъ	Pamięcin	19	369	2882	kaliski
1196	Тынецъ	Tyniec	18	415	3445	kaliski
1242	Цековъ	Ceków	16	359	2796	kaliski
87	Брудзевъ	Brudzew	29	330	3230	kolski
94	Будзиславъ-Кольскій	Budzisław Kolski	35	475	3624	kolski
308	Джевцы	Drzewce	41	392	3833	kolski
397	Загродница	Zagrodnica	49	593	5272	kolski
467	Каршевъ	Karszew	19	211	2205	kolski
487	Клодава	Kłodawa	33	291	2783	kolski
517	Козьминъ	Koźmin	20	518	3436	kolski
548	Костелецъ	Kościelec	20	601	5109	kolski
602	Кшикосы	Krzykosy	13	242	2942	kolski
672	Люботынь	Lubotyń	49	467	4623	kolski
674	Любстовъ	Lubstów	43	436	4581	kolski
868	Петрковице	Piotrkowice	26	316	2415	kolski
1217	Хелмна	Chełmno	48	484	4047	kolski
1272	Чолово	Czołowo	30	563	5462	kolski
38	Бжезно	Brzeźno	31	398	3494	koniński
202	Высоке	Wysokie	22	411	3172	koniński
240	Година	Golina	31	446	4502	koniński
261	Гославице	Gosławice	42	494	5814	koniński
348	Домброшинъ	Dąbroszyn	34	533	5490	koniński
558	Крамскъ	Kramsk	24	438	2960	koniński
866	Перуновъ	Piorunów	35	530	3735	koniński
976	Ржговъ	Rzgów	39	449	4799	koniński
1011	Руссоцице	Russocice	19	334	2659	koniński
1080	Славошевекъ	Sławoszewek	41	419	3828	koniński
1115	Старе-Място	Stare Miasto	23	510	4950	koniński
1182	Тулкшковъ	Tuliszków	33	367	4292	koniński
8	Балджиховъ	Bałdrzychów	29	498	4042	łęczycki
77	Борки	Borki	20	296	2803	łęczycki
81	Бочки	Boczki	18	290	3323	łęczycki
158	Витонія	Witonia	29	300	3276	łęczycki
264	Гостковъ	Gostków	34	405	3710	łęczycki
271	Грабовъ	Grabów	38	354	3417	łęczycki
295	Даликовъ	Dalików	42	363	4095	łęczycki
580	Ктеры	Ktery	15	322	3226	łęczycki
684	Мазевъ	Mazew	28	371	3017	łęczycki
893	Покршивница	Pokrzywnica	18	281	3464	łęczycki
987	Рогузьно	Rogóźno	20	279	2565	łęczycki
1098	Собутка	Sobótka	20	289	2503	łęczycki
1131	Стжеблевъ	Strzeblew	32	486	3407	łęczycki
1168	Ткачевъ	Tkaczew	17	308	2797	łęczycki
1174	Тополя	Topola	31	466	4143	łęczycki
1184	Тумъ	Tum	20	458	3504	łęczycki
1229	Хоцишевъ	Chociszew	23	342	2701	łęczycki
21	Барчевъ	Barczew	16	271	2446	sieradzki
37	Бжезно	Brzeźno	32	396	3803	sieradzki
59	Богумиловъ	Bogumiłów	19	439	3586	sieradzki
142	Вершхи	Wierzchy	82	429	4346	sieradzki
182	Войславице	Wojsławice	15	336	3119	sieradzki
191	Врублевъ	Wróblew	35	327	3607	sieradzki
237	Годынице	Godynice	47	390	2993	sieradzki
283	Грущице	Gruszczyce	47	373	3466	sieradzki
316	Дзѣржонзна	Dzierzązna	22	275	2480	sieradzki
399	Задзимъ	Zadzim	41	347	3555	sieradzki
422	Здунска-Воля	Zduńska Wola	27	579	4625	sieradzki
433	Злочевъ	Złoczew	31	420	3891	sieradzki
480	Клёново	Klonowa	46	525	4236	sieradzki
571	Крикоцице	Krokocice	42	329	3202	sieradzki
699	Маячевице	Majaczewice	29	356	3616	sieradzki
708	Менка	Męka	14	427	3368	sieradzki
1215	Харлупя	Charłupia	48	343	3005	sieradzki
1277	Шадекъ	Szadek	36	302	2759	sieradzki
95	Будзиславъ-Костельный	Budzisław Kościelny	31	371	2882	słupecki
153	Вильчогура	Wilczogóra	34	310	2840	słupecki
278	Гродзецъ	Grodziec	24	648	5864	słupecki
323	Длускъ	Dłusk	27	406	3604	słupecki
728	Млодоево	Młodojewo	23	429	3072	słupecki
829	Островите-Капитульное	Ostrowite Kapitulne	29	373	3036	słupecki
928	Пшійма	Przyjma	47	459	4812	słupecki
1075	Скульская-Весь	Skulska Wieś	30	335	2864	słupecki
1176	Тромбчинъ	Trąbczyn	30	341	3682	słupecki
1245	Ціонжень	Ciążeń	22	564	4390	słupecki
1283	Шимановице	Szymanowice	22	323	2935	słupecki
1302	Эмиліенгеймъ	Emilienheim	17	442	4775	słupecki
19	Бартоховъ	Bartochów	20	311	3208	turecki
32	Бернацице	Biernacice	15	234	1841	turecki
173	Воля-Свинецкая	Wola Świniecka	21	227	2137	turecki
205	Выхертовъ	Wichertów	24	406	3358	turecki
220	Гжибки	Grzybki	21	291	2616	turecki
266	Гощановъ	Goszczanów	19	272	2692	turecki
427	Зельгощъ	Zelgoszcz	29	281	2629	turecki
498	Ковале-Панске	Kowale Pańskie	37	384	3555	turecki
551	Костельнице	Kościelnica	16	420	3433	turecki
671	Люболя	Lubola	16	400	2829	turecki
690	Маляновъ	Malanów	11	368	2766	turecki
774	Невѣшъ	Niewiesz	25	372	3459	turecki
780	Немысловъ	Niemysłów	13	345	2548	turecki
831	Островъ-Вартскій	Ostrów Wartski	19	240	2655	turecki
859	Пекары	Piekary	17	327	2889	turecki
861	Пентно	Piętno	26	470	3954	turecki
862	Пенхержевъ	Pęcherzew	16	409	2975	turecki
1060	Скаржинъ	Skarżyn	14	238	1881	turecki
1072	Скотники	Skotniki	20	296	2726	turecki
1130	Стржалковъ	Strzałków	21	334	2769	turecki
1171	Токары	Tokary	24	265	2314	turecki
70	Болеславецъ	Bolesławiec	17	393	3010	wieluński
197	Выдржинъ	Wydrzyn	21	288	2206	wieluński
210	Галевице	Galewice	38	480	3631	wieluński
314	Дзѣржковице	Dzietrzkowice	14	490	3373	wieluński
320	Дзялошинъ	Działoszyn	17	287	2159	wieluński
453	Камёнка	Kamionka	20	538	3681	wieluński
529	Конопница	Konopnica	15	316	2483	wieluński
584	Кузница-Грабовская	Kuźnica Grabowska	15	321	2608	wieluński
591	Куровъ	Kurów	15	352	3430	wieluński
608	Кѣльчигловъ	Kiełczygłów	19	495	3211	wieluński
679	Лютутовъ	Lututów	20	360	2983	wieluński
704	Межице	Mierzyce	39	573	3842	wieluński
736	Мокшко	Mokrsko	19	418	3091	wieluński
765	Нарамнице	Naramice	31	534	3854	wieluński
954	Радошевице	Radoszewice	42	503	3922	wieluński
1004	Рудники	Rudniki	46	545	4548	wieluński
1045	Семковице	Siemkowice	30	262	2239	wieluński
1065	Скжинки	Skrzynki	14	280	1967	wieluński
1066	Скжинно	Skrzynno	22	256	2939	wieluński
1071	Скомлинъ	Skomlin	19	306	2547	wieluński
1099	Сокольники	Sokolniki	18	417	3090	wieluński
1116	Старженице	Starzenice	21	414	3369	wieluński
1134	Строецъ	Strojec	28	543	4185	wieluński
1259	Частары	Czastary	12	304	2441	wieluński

Linki zewnętrzne

Gubernia kaliska, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 693 .

Przypisy

↑ Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku. Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego Polskiej Akademii Nauk, 2005, s. 18. ISBN 83-87954-66-7.
↑ Artur Górak, Jan Kozłowski, Krzysztof Latawiec: Słownik biograficzny gubernatorów i wicegubernatorów w Królestwie Polskim (1867–1918). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2015, s. 386–390. ISBN 978-83-7784-553-0.
↑ Władysław Kościelniak: Leksykon kaliski. Kalisz: Wydawnictwo „Edytor”, 2008, s. 39. ISBN 978-83-60579-31-2.
↑ Алфавитный список сельских гмин Царства Польского : [2-е изд.] / сост. в канцелярии Учредит. Ком. – Варшава : Тип. Варш. жандарм. округа, 1867. – IX, 94 с.

[1] Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku. Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego Polskiej Akademii Nauk, 2005, s. 18. ISBN 83-87954-66-7.

[2] Artur Górak, Jan Kozłowski, Krzysztof Latawiec: Słownik biograficzny gubernatorów i wicegubernatorów w Królestwie Polskim (1867–1918). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2015, s. 386–390. ISBN 978-83-7784-553-0.

[3] Władysław Kościelniak: Leksykon kaliski. Kalisz: Wydawnictwo „Edytor”, 2008, s. 39. ISBN 978-83-60579-31-2.

[:32-4] Алфавитный список сельских гмин Царства Польского : [2-е изд.] / сост. в канцелярии Учредит. Ком. – Варшава : Тип. Варш. жандарм. округа, 1867. – IX, 94 с.

[1]

[2]

[3]

[4]