Gitara

Różne rodzaje gitar

Dźwięk gitary klasycznej

Dźwięk przesterowanej gitary elektrycznej

Gitara – instrument muzyczny z grupy chordofonów (np. gitara klasyczna) lub elektrofonów (np. gitara elektryczna).

Rodzaje

Współcześnie wyróżnia się kilka podstawowych rodzajów gitar, różniących się budową, sposobem wydobycia dźwięku oraz zastosowaniem. Do najważniejszych należy gitara klasyczna, wyposażona w pudło rezonansowe i struny nylonowe, w której dźwięk wzmacniany jest naturalnie przez korpus instrumentu. Odmianą gitary klasycznej jest gitara akustyczna o strunach metalowych, dająca głośniejsze i bardziej wyraziste brzmienie, wykorzystywana szczególnie w muzyce rozrywkowej. Inną odmianą gitary klasycznej jest gitara flamenco. Od klasycznej różni się ona m.in. proporcjami korpusu, odległością stun od gryfu oraz gatunkiem drewna, z którego jest wykonana. Kolejnym podstawowym typem jest gitara elektryczna, w której drgania strun przetwarzane są przez przetworniki na sygnał elektryczny i wzmacniane za pomocą wzmacniacza. Gitara elektryczna umożliwia szerokie kształtowanie barwy dźwięku, co czyni ją szczególnie istotną w muzyce współczesnej, zwłaszcza w rocku i jazzie. Gitara basowa przystosowana jest do wykonywania niskich partii dźwiękowych i pełni funkcję podstawy harmoniczno-rytmicznej w zespole. Wśród odmian specjalnych wyróżnia się m.in. gitarę hawajską, w której stosuje się technikę gry z użyciem przesuwania po strunach (slide).

Poszczególne rodzaje gitar różnią się również liczbą strun, budową korpusu oraz przeznaczeniem, jednak wszystkie należą do tej samej grupy instrumentów strunowych szarpanych.

Zastosowanie i rola w muzyce

Gitara we współczesnej muzyce jest jednym z najpowszechniej używanych instrumentów, wykorzystywanym zarówno w muzyce rozrywkowej, jak i artystycznej. Pełni funkcję instrumentu akompaniującego, szczególnie w muzyce wokalnej, gdzie towarzyszy śpiewowi, wykonując akordy i podkład harmoniczny. Jednocześnie gitara często występuje jako instrument solowy, zdolny do wykonywania zarówno melodii, jak i złożonych struktur harmonicznych. W muzyce rozrywkowej, zwłaszcza w takich gatunkach jak rock, pop czy jazz, gitara (szczególnie elektryczna) odgrywa rolę jednego z głównych instrumentów kształtujących brzmienie zespołu. Dzięki zastosowaniu przetworników i wzmacniaczy gitara elektryczna umożliwia szeroką modyfikację barwy dźwięku, co znacząco rozszerza jej możliwości wyrazowe. Gitara wykorzystywana jest także w zespołach kameralnych i orkiestrowych, choć częściej występuje w mniejszych składach lub jako instrument solowy.

W edukacji muzycznej gitara stanowi popularny instrument do nauki podstaw muzyki ze względu na stosunkowo prosty sposób wydobycia dźwięku i mobilność. Współcześnie gitara pełni również istotną rolę w tworzeniu i komponowaniu muzyki, będąc narzędziem pracy wielu twórców. Jej uniwersalność sprawia, że funkcjonuje w bardzo różnych stylach muzycznych – od muzyki klasycznej, przez folk, aż po nowoczesne odmiany muzyki elektronicznej i eksperymentalnej.

Budowa

Gitara jest instrumentem muzycznym z grupy chordofonów, w którym źródłem dźwięku (wibratorem) są drgające struny. Całość konstrukcji gitary podporządkowana jest efektywnemu przenoszeniu i wzmacnianiu drgań strun oraz wygodzie gry wykonawcy.

Pudło rezonansowe wzmacnia dźwięk powstający w wyniku drgań strun. Ma ono zazwyczaj kształt owalny, zwężony w środkowej części, i składa się z płyty wierzchniej oraz spodniej połączonych boczkami. W płycie wierzchniej znajduje się otwór rezonansowy, który odgrywa ważną rolę w emisji i projekcji dźwięku. W gitarach niewyposażonych w pudło rezonansowe (np. elektrycznych) funkcję wzmacniania dźwięku przejmują przetworniki i układ elektroniczny, które zamieniają drgania strun na sygnał elektryczny.

Do pudła przymocowany jest gryf, czyli wydłużona część instrumentu, na której znajdują się struny oraz progi. Progi, które dzielą gryf na odcinki odpowiadające poszczególnym wysokościom dźwięków. Na końcu gryfu znajduje się główka z mechanizmem stroikowym służącym do napinania i strojenia strun.

Gitara posiada zwykle sześć strun, a gitara basowa cztery. Rozpięte są one między mostkiem na korpusie a kluczami na główce. Mostek pełni funkcję zamocowania strun oraz przenoszenia ich drgań na pudło rezonansowe.

Historia

Gitara wywodzi się z dawnych europejskich instrumentów strunowych szarpanych, takich jak lutnia i vihuela, które były szczególnie rozpowszechnione na Półwyspie Iberyjskim. Jej rozwój w formie zbliżonej do współczesnej rozpoczął się w XVI wieku w Hiszpanii, gdzie funkcjonowała jako instrument o kilku parach strun (chórach). W XVII wieku do popularyzacji gitary przyczynił się m.in. Gaspar Sanz, autor traktatów i utworów przeznaczonych na ten instrument. W tym samym okresie ważną rolę odegrał także Robert de Visée, działający na dworze francuskim i przyczyniający się do rozwoju repertuaru gitarowego.

W XVIII wieku znaczenie gitary stopniowo malało na rzecz innych instrumentów, jednak pod koniec tego stulecia i na początku XIX wieku nastąpiło jej ponowne ożywienie. Do rozwoju techniki gry i repertuaru w tym okresie przyczynili się m.in. Fernando Sor oraz Dionisio Aguado. Istotną rolę odegrał także Mauro Giuliani, który rozszerzył możliwości koncertowe gitary i wzbogacił jej repertuar.

W XIX wieku ukształtowała się nowoczesna forma instrumentu, głównie dzięki działalności lutnika Antonia de Torresa Jurada, który udoskonalił konstrukcję pudła rezonansowego i proporcje gitary. W drugiej połowie XIX i na początku XX wieku gitarę jako instrument koncertowy spopularyzował Francisco Tárrega, uznawany za twórcę nowoczesnej techniki gry. W XX wieku kluczową postacią w popularyzacji gitary klasycznej był Andrés Segovia, który wprowadził instrument na sceny koncertowe i do repertuaru muzyki poważnej. Równocześnie rozwój technologiczny doprowadził do powstania gitary elektrycznej, co znacząco wpłynęło na jej rolę w muzyce współczesnej.

Współcześnie gitara funkcjonuje w wielu odmianach i stylach muzycznych, łącząc tradycję z nowoczesnymi rozwiązaniami technologicznymi.