Dyskusja:Filozofia rosyjska

Pierwsza wersja hasła

Wątek przeniesiony z dyskusji wikipedystów.

• Piszesz w "charakterystyce", że cechować ją ma ontologizm. Mam to hasło na liście do poprawek - zwykle pod tym terminem ujmuje się nurt w XIX wiecznej chrześcijańśkiej filozofii włoskiej i francuskiej (rozwinięcie okazjonalizmu). Rozumiem, że to słowo jest przez Ciebie użyte w innym znaczeniu. Może zamiast jednego terminu, warto dać krótki opis? Druga rzecz to główka. Byłbym za definicją prostszą, luźniejszą i bez wysokich słów, bo jestem zdania, że nie da się tego rygorystycznie ująć w definicje. Zobacz główkę w filozofii polskiej. Tam są trzy kryteria: język, terytorium i pochodzenie autorów. Nie trzeba spełniać wszystkich trzech kryteriów (filozofia polska była też tworzona po łacinie, nie przez etnicznych Polaków, czy poza granicami), ale to są trzy "punkty odniesienia" tego pojęcia. Tomasz Raburski (dyskusja) 01:36, 15 maj 2026 (CEST)
  • Ma się rozumieć, czytałem hasło "Filozofia polska" i brałem je za wzór. Wątpię jednak w to, że wybraliśmy odpowiednie miejsce dla tej dyskusji. O ile znam reguły Wikipedii, takie rozmowy należy prowadzić na stronie dyskusji hasła. Dlatego chcę przenieść sprzeciwy z Twojego komentarza i odpowiedzieć na stronie Dyskusja:Filozofia rosyjska. Co Ty na to? --Puszczanin (dyskusja) 12:05, 15 maj 2026 (CEST)
• Kolejny akapit: Co znaczy to zdanie: "Już dawni „Rusicze”, a następnie i myśliciele rosyjscy orientowali się na wschodniosłowiańskie tradycje, zakorzenione w Bizancjum. " Kim są Rusizcze? Czy hodzi o ten wczesnośredniowieczny lud? Może to Rusowie? Tomasz Raburski (dyskusja) 13:48, 15 maj 2026 (CEST)
  • @Tomasz Raburski wyrazu "Już dawni „Rusicze”, a następnie i myśliciele rosyjscy orientowali się na" używa Leonid Stołowicz w swym podręczniku, z którego brałem informacje:

Уже древние «русичи», а затем и русские мыслители ориентировались на (podręcznik w oryginale, str. 11).

Czy nie posiadasz tej książki w przekładzie na polski? Stołowicz nie tłumaczy słowa. Wikipedia ma hasło "Rusicze" (ros. русичи, d:Q4400346), które podaje: jest to nazwa ludności dawnej Rusi (Kijowskiej) i poetycki synonim słowa Rusowie. Osobiście wątpię w to, że ru-wiki podaje poprawną informację. Słowo "Ruś" (Русь) znam tylko jako nazwę państwa i nie słyszałem, że ktoś tak nazywa obywateli tego kraju. Dodałem link. --Puszczanin (dyskusja) 16:42, 15 maj 2026 (CEST)

Sprawdziłem na wikipedii i w polskich tłumaczeniach Słowa o wyprawie Igora. Tuwim tłumaczy jako Rusowie, We wstępie jest też "Synowie Rusi". Poprawię na Rusowie. Tomasz Raburski (dyskusja) 12:48, 16 maj 2026 (CEST)

Ontologizm

Piszesz w "charakterystyce", że cechować ją ma ontologizm. Zwykle pod tym terminem ujmuje się rozwinięcie okazjonalizmu. Rozumiem, że to słowo jest przez Ciebie użyte w innym znaczeniu. Może zamiast jednego terminu, warto dać krótki opis?
— User:Tomasz Raburski
— #Pierwsza wersja hasła

Ja tego terminu nie użyłem i tylko skopiowałem to słowo z hasła w encyklopedii: "(Zieńkowskiego) Historia filozofii rosyjskiej". To słowo, rzecz jasna, jest przez prof. Maslina użyte w znaczeniu zainteresowania problemami ontologii. Dałem krótki opis i usunąłem link do hasła "Ontologizm". Zgadzam się, że może wprowadzić w błąd. Dziękuję za poprawkę. Puszczanin (dyskusja) 17:27, 15 maj 2026 (CEST)

Nie musisz tłumaczyć fragmentów.
— User:Tomasz Raburski
— Wikiprojekt:Czy wiesz/propozycje/2026-04/Filozofia współczesna

Wydaje mi się, że bez tłumaczenia fragmentu nie można w pełni objaśnić, co miał na myśli Zieńkowski:

В русской философии [...] есть некоторые своеобразные особенности, которые вообще отодвигают теорию познания на второстепенное место. За исключением небольшой группы правоверных кантианцев, русские философы очень склонны к так называемому онтологизму при разрешении вопросов теории познания, т.е. к признанию, что познание не является первичным и определяющим началом в человеке. [...] Не нужно толковать это в духе того примитивного прагматизма, который был [...] выражен в своё время Джемсом (W. James) [...] – как мы увидим в своё время, «онтологизм» русской философской мысли имеет иной смысл. Предваряя будущие анализы, скажем кратко, – русский онтологизм выражает не примат «реальности» над познанием, а включенность познания в наше отношение к миру, в наше «действование» в нем.

Wasilij Zieńkowski, Historia filozofii rosyjskiej, Wstęp, sekcja 4.

Tak więc Zieńkowski był zdania, iż filozofia rosyjska, z wyjątkiem niewielkiej grupy rosyjskich kantystów, spycha teorię poznania na drugi plan. --Puszczanin (dyskusja) 22:24, 15 maj 2026 (CEST)--Puszczanin (dyskusja) 22:24, 15 maj 2026 (CEST)

Znalazłem, co oznacza tu ontologizm. [1]. Dodałem wyjaśnienie i przypis. Tomasz Raburski (dyskusja) 15:05, 16 maj 2026 (CEST)

@Tomasz Raburski Zieńkowski tłumaczy to pojęcie lepiej. Po polsku też jest: Leszek Augustyn, Wartość bytu: Ontologizm etyczny w filozofii rosyjskiej (ROZWAŻANIA WOKÓŁ FILOZOFII BORYSA WYSZESŁAWCEWA), Estetyka i Krytyka 26 (4/2012). --Puszczanin (dyskusja) 18:08, 20 maj 2026 (CEST)

Główka

Druga rzecz to główka. Byłbym za definicją prostszą, luźniejszą i bez wysokich słów.
— User:Tomasz Raburski
— #Pierwsza wersja hasła

Ta definicja do mnie nie należy i stanowi zwykły przekład na polski "wysokich słów" Maslina:

Filozofia rosyjska – organiczna część światowej historii filozofii, wyrażona w ideach, poglądach i koncepcjach, odzwierciedlających narodowo-swoiste pojmowanie uniwersalnych problemów filozoficznych.

РУССКАЯ ФИЛОСОФИЯ - органическая часть всеобщей истории философии, выраженная в идеях, взглядах и концепциях, отражающих национально-своеобразное осмысление универсальных философских проблем.

—  Michaił Maslin, Filozofia rosyjska

Innych słownikowych definicji nie mam. Mogę tylko zaproponować poglądy różnych historyków filozofii rosyjskiej z książki Russian Philosophy Abroad: History and Modernity ISBN 978-5-406-06161-9. Jest tam m.in. Wilhelm Goerdt, którego czytasz. Jeśli ktoś zaproponuje lepszą definicję, to proszę bardzo. Nie będę jakoś mocno z definicją walczył, to sprawa drugorzędna. Puszczanin (dyskusja) 18:07, 15 maj 2026 (CEST)

W takich przekrojowych hasłach główki mogą być podsumowaniem całego hasła, nie muszą też mieć źródeł, jeśli hasło jest uźródłowione. Zmieniłbym na: filozofia rosyjska to narodowa tradycja filozoficzna, uprawiana w języku rosyjskim, przez Rosjan lub na terytorium Rosji. Tomasz Raburski (dyskusja) 20:29, 16 maj 2026 (CEST)

@Tomasz Raburski napisz to, co uważasz za prawidłowe. Jak już powiedziałem, nie jestem temu przeciwny. Należy tylko pamiętać, że nie można kopiować definicji z hasła, które polecasz: Filozofia polska – narodowa tradycja filozoficzna w ramach filozofii europejskiej. Nie można określać filozofii rosyjskiej w ten samy sposób. Wilhelm Goerdt traktuje filozofię rosyjską jako myśl wschodnio-zachodnią. Monografia Masaryka nosi nazwę Rosja a Europa (w sensie syntezy, a nie przeciwstawienia). --Puszczanin (dyskusja) 11:16, 17 maj 2026 (CEST)

Tak, pełna zgoda, że jest na tyle swoista, że nie da się określić jako wyłącznie europejska. Tomasz Raburski (dyskusja) 01:17, 19 maj 2026 (CEST)

Propozycja nowej kategorii

• Proponuję utworzyć kategorię ru:Категория:Специалисты по русской философии. Na pl-wiki to ma być "Kategoria:Specjaliści filozofii rosyjskiej" czy "Kategoria:Specjaliści w zakresie filozofii rosyjskiej"? --Puszczanin (dyskusja) 9 kwi 2026
  • Nie jestem przekonany co do proponowanej przez Ciebie kategorii. Co to znaczy "specjaliści w zakresie filozofii rosyjskiej"? czy wystarczy opublikować książkę na jej temat by do niej trafić? Taki termin w ogóle w języku polskim nie występuje i wydaje mi się, że nie mielibyśmy jasnych kryteriów przynależności do kategorii. Jeśli myślisz, że taka kategoria jest potrzebna, to może "Historycy filozofii rosyjskiej"? (obok "filozofów rosyjskich") --Tomasz Raburski (dyskusja) 11:32, 10 kwi 2026 (CEST)
• Co do kategorii, jest to coś w rodzaji Kategoria:Historycy według specjalności (np. Kategoria:Mediewiści, Kategoria:Historycy starożytności), en:Category:Scholars by philosopher itd. Sądzę, że zaproponowana przez Ciebie nazwa "Historycy filozofii rosyjskiej" jest lepsza. Co Ty na to, by utworzyć? --Puszczanin (dyskusja) 17:55, 10 kwi 2026

@Tomasz Raburski tak co? Przecież mamy kryteria przynależności do kategorii Historycy filozofii starożytnej. Dlaczego nie można na podstawie analogicznych kryteriów dodawać biogramów do kategorii "Historycy filozofii rosyjskiej"? Puszczanin (dyskusja) 21:55, 15 maj 2026 (CEST)

"Historycy filozofii rosyjskiej" jest poprawna. Możemy ją utworzyć. Tomasz Raburski (dyskusja) 20:06, 16 maj 2026 (CEST)

Problemy tłumaczenia na polski

Poprawię na Rusowie.
— User:Tomasz Raburski
— #Pierwsza wersja hasła

1. Nie bardzo rozumiem sens Twojego wpisu w dyskusji tego tłumaczenia na polski. Nie powinniśmy absolutyzować dorobku Tuwima oraz podawać jego rozwiązania za prawdy ostatniej instancji. Polak, który dokonał przekladu książki Stołowicza, ma prawo do odmiennego zdania. Ten tłumacz nie podążył w ślad za Tuwimem i przełożył słowo ru:Русичи jako "Rusicze", a nie "Rusowie". Co więcej, zacytowałem polskie wydanie książki Stołowicza, a nie Słowo o wyprawie Igora w tłumaczeniu Tuwima. Jak już napisałem, oba słowa są synonimami. Dlatego oba tłumaczenia są poprawne, a reguły Wikipedii w takich wypadkach wymagają albo czerwonego linku z szablonem {{link-interwiki}}, albo tymczasowego przekierowania (Rusicze→Rusowie), dopóki nie pojawi się osobny artykuł zamiast przekierowania. Nie chcę jednak szarpać się z tym drobiazgiem i nie wiem, dlaczego upatrujesz tu jakiś problem.

   Moim zdaniem nie powinniśmy wprowadzać słowa "Rusicze" z następujących powodów. 1). Nie piszemy hasła o "Słowie o wyprawie Igora", ani o przodkach Rosjan, ale o filozofii. To pojęcie nie jest tu kluczowe (nie ma żadnego związku z filozofią) i możemy je zastąpić synonimem. 2) Głównym powodem jest tu komunikatywność. Tak, Rusowie i "Rusicze", to nie są zupełne synonimy, ale właściwie nikt z naszych czytelników nie będzie rozumiał kto to jest. Prędzej skojarzą to ze współczesnymi ultranacjonalistami, niż ze średniowieczem. Nie ma na ten temat opracowań w j. polskim. 3) Na przekład Tuwima się powoływałem, ponieważ jest najbardziej współczesny i wydany we wzorowej filologicznej serii Biblioteki Narodowej. W poprzedzającym go długim wstępie (Brueckner - też przestarzały, ale dokładny), też nie ma zauważenia tego pojęcia. 4) Podsumowując: czytelnik wikipedii nie będzie wiedział skąd to wzięliśmy, czy to nie jest błąd, co to właściwie znaczy. To pojęcie nie jest też zupełnie w tym akapicie potrzebne. Tomasz Raburski (dyskusja) 01:42, 19 maj 2026 (CEST)

   @Tomasz Raburski nikt z naszych czytelników nie będzie rozumiał kto to jest. Jasne. W Rosji nawet dziecko zna słowo "Rusicze", ponieważ jest ono nagminne w rosyjskich bajkach ludowych, których wszyscy słuchają od dzieciństwa i oglądają kreskówki o Iwanie Carewiczu, Ilji Muromcu itd. Oczywiście z tego powodu Leonid Stołowicz nie tłumaczy słowa, które w Rosji zna każdy. Dziękuję za wyjaśnienie. --Puszczanin (dyskusja) 06:29, 19 maj 2026 (CEST)

2. Druga rzecz to Twoja poprawka mego przekładu z rosyjskiego na polski:

Следует различать объективное существование рус. философской мысли, подтверждаемое источниками и восходящее к XI в., и ее научное описание, насчитывающее немногим более 150 лет (см.: Историография рус. философии).

Należy także rozróżniać obiektywne istnienie filozofii rosyjskiej i jej opis naukowy, czyli historiografię, która liczy sobie ok. 150 lat.

—  Michaił Maslin, Filozofia rosyjska

Zmieniłeś na Korzenie filozofii rosyjskiej sięgają średniowieczna, natomiast historiografia itd. Słowa Maslina восходящее к XI в. usunąłem naumyślnie, ponieważ jego twierdzenie jest sporne (zob. WP:Waga). Niektórzy badacze są zdania, że w średniowieczu i w XI wieku filozofia rosyjska jeszcze nie istniała. Puszczanin (dyskusja) 12:59, 17 maj 2026 (CEST)

• Zmieniłem ten fragment ponieważ we współczesnej polskiej historiografii filozofii nikt nie używa takich zwrotów jak "obiektywne istnienie" o nurtach kulturowych. Także w historiografii zachodniej się z tym nie spotkałem. To brzmi bardzo sztucznie i mocno kontrowersyjnie (mocna teza o ontologii pojęć i bytów kulturowych). Stylistyka rosyjska jest tu prawdopodobnie inna i starałem się oddać sens zdania. Może to zdanie zmienimy na "Historiografia filozofii rosyjskiej jest znacznie młodsza niż sama filozofia i liczy sobie ok. 150 lat"

  @Tomasz Raburski świetnie rozwiązałeś. Poprawiłem. --Puszczanin (dyskusja) 10:05, 19 maj 2026 (CEST)

3. Nazwa katedry. To trzeci problem. Nie wiem, czy przetłumaczyłem prawidłowo "кафедра истории отечественной философии": katedra historii filozofii ojczystej czy ojczyźnianej? --Puszczanin (dyskusja) 14:08, 17 maj 2026 (CEST)

   "Ojczyźniany" właściwie nie występuje we współczesnej polszczyźnie, poza kilkoma związkami frazeologicznymi (i to zwykle w rosyjskim kontekście - np. Wielka wojna ojczyźniana. Dałbym filozofii ojczystej. Tomasz Raburski (dyskusja) 01:20, 19 maj 2026 (CEST)