Cytryn
 Szczotka krystaliczna | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Skład chemiczny |
SiO2 (ditlenek krzemu) |
|---|---|
| Twardość w skali Mohsa |
7[1] |
| Przełam |
muszlowy[1] |
| Łupliwość | |
| Pokrój kryształu |
sześciokątny pryzmatyczny, gruboziarnisty[2] |
| Przezroczystość | |
| Układ krystalograficzny |
trygonalny[1] |
| Właściwości mechaniczne |
kruchy[4] |
| Gęstość |
2,65 g/cm³[4] |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
żółta do ciemnopomarańczowej[3] |
| Rysa |
biała lub szarawa |
| Połysk | |
| Współczynnik załamania | |
| Inne |
dwójłomność: 0,009[2][4] dyspersja (optyka): 0,013[4] pleochroizm: słaby; żółty do jasnożółtego[4] |
.jpg)
Cytryn (kwarc żółty) – odmiana kwarcu. Należy do minerałów rzadkich. Nazwa pochodzi od: starofrancuskiego słowa citrin – żółty; gr. kitros = cytryna; łac. citrus = drzewo cytrusowe[3]. Inne nazwy (niedopuszczalne w handlu) to: topaz czeski, topaz złoty, topaz fałszywy, topaz Madeira.
Właściwości
[edytuj | edytuj kod]Krystalizuje w układzie trygonalnym. Niekiedy wytwarza formy dwubarwne, będące w części cytrynem, a w części ametystem tzw. ametryn[3]. Zabarwienie wynika z zawartości związków żelaza (wrostki hematytu lub goethytu)[3]. Tworzy prawidłowo wykształcone kryształy (najczęściej w formie szczotek krystalicznych), także skupienia zbite i ziarniste[3]. Często powstaje wskutek ogrzania ametystu lub kwarcu dymnego do odpowiedniej temperatury. Jest minerałem kruchym, przezroczystym do przeświecającego.
Występowanie
[edytuj | edytuj kod]Stanowi składnik pegmatytów i utworów hydrotermalnych[3]. Spotyka się go w geodach wśród melafirów i jako otoczaki w aluwiach rzecznych[3]. Także w skałach magmowych i osadowych[5]. Występuje w bogatych w krzem pegmatytach, gdzie często towarzyszą mu turmalin, kwarc dymny, danburyt, ametyst, kalcyt, fluoryt, szerlit, mikroklin, albit, beryl i mika[3][1].
Miejsca występowania: Najbardziej czyste i największe kryształy pochodzą z Campo Belo, Sete Lagoas, Minas Gerais w Brazylii. Oprócz tego na Uralu – Rosja, USA (Kolorado, Kalifornia, Karolina Północna), Madagaskarze[3][1]. W innych złożach rzadko spotyka się okazy o wartości jubilerskiej: Kazachstan, Zimbabwe, Zambia, Czechy, Wielka Brytania, Francja, Włochy, Hiszpania[3][1]. Spotykany także w Argentynie, Australii, Austrii, Kanadzie, Chinach, Birmie, Niemczech, Meksyku, Norwegii[1][4].
W Polsce występuje koło Jeleniej Góry (Łomnica, Sobieszowa, Cieplice) i Nowej Rudy (Tłumaczów) w Sudetach[3][1]. Spotykany także w Grzędach i Kostrzy[1].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Ze względu na barwę jest cenionym[według kogo?] kamieniem jubilerskim. Największe oszlifowane okazy, o masie powyżej 1150 ct znajdują się w Smithsonian Institution (USA), w tzw. kolekcji brazylijskiej
- Oferowany jest jako talizman, mający jakoby zwalczać „negatywną energię” oraz zwiększać optymizm[6].
- szlifowany przeważnie fasetkowo (brylantowo, schodkowo, szlifem mieszanym) lub kaboszonowo[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Citrine, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-07-29] (ang.).
- 1 2 3 4 5 Cytryn [online], National Gem Lab [dostęp 2025-07-29] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 102-103, ISBN 978-83-8293-231-7.
- 1 2 3 4 5 6 7 Cytryn [online], Gemdat [dostęp 2025-07-29].
- ↑ Mahmut MAT, Citrine | Properties, Formation, Uses » Geology Science [online], Geology Science, 3 maja 2023 [dostęp 2025-07-29] (ang.).
- ↑ Cytryn [online], 21 maja 2021 [dostęp 2022-03-23].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jerzy Żaba, Ilustrowany słownik skał i minerałów, Katowice: Videograf II, 2003, ISBN 83-7183-174-9, OCLC 749479172.
- Walter Schumann, Minerały świata, Warszawa: Alma-Press, 2003, ISBN 83-7020-313-2, OCLC 69626441.
- Jaroslav Bauer, Skały i minerały. Przewodnik, Warszawa: Multico, 1997, ISBN 83-7073-050-7, OCLC 69557360.
- K. Maślankiewicz, Kamienie szlachetne, Wyd. Geologiczne, 1982.
- N. Sobczak, Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych, Alfa, 1986.
- Cally Hall, Klejnoty. Kamienie szlachetne i ozdobne, Warszawa: Wiedza i Życie, 1996, ISBN 83-86805-02-1, OCLC 751197018.
- Walter Schumann, Kamienie szlachetne i ozdobne, Warszawa: Alma-Press, 2004, ISBN 83-7020-324-8, OCLC 69313468.