Ben Kingsley
Ben Kingsley (2014) | |
| Data i miejsce urodzenia |
31 grudnia 1943 |
|---|---|
| Zawód | |
| Współmałżonek |
Angela Morant |
| Lata aktywności |
od 1966 |
| Odznaczenia | |
Podpis | |
Ben Kingsley (ur. jako Krishna Pandit Bhanji 31 grudnia 1943 w Snainton) – brytyjski aktor, laureat Oscara, dwóch nagród BAFTA i Złotych Globów za tytułową rolę w filmie Gandhi; dwukrotnie nominowany do nagrody Oliviera. Odtwórca roli Trevora Slattery’ego w Filmowym Uniwersum Marvela.
W 1985 został odznaczony Orderem Padma Shri. W 2002 królowa Elżbieta II uhonorowała go tytułem i odznaką Rycerza Kawalera.
27 maja 2010 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6931 Hollywood Boulevard[1][2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się jako Krishna Pandit Bhanji w angielskiej wiosce Snainton[3], w hrabstwie North Yorkshire. Jego rodzicami byli angielska aktorka i modelka Anna Lyna Maria (z domu Goodman; 1914–2010) i lekarz Rahimtulli Harji Bhanji (1914–1968), ismailijski muzułmanin (urodzony w Kenii, ale pochodzący od indyjskich chodżów gudźarackich)[4]. Jego dziadek ze strony ojca przeniósł się z Indii na Zanzibar[5].
Dorastał w Pendlebury, w dystrykcie Salford, gdzie studiował na University of Salford. Następnie przeniósł się do Lancashire, uczęszczał do Pendleton College[3]. Początkowo chciał zostać lekarzem, jak ojciec, ale ostatecznie rozpoczął karierę aktorską, jak jego matka[6].

Po raz pierwszy wystąpił na szklanym ekranie jako Ron Jenkins w brytyjskiej operze mydlanej Coronation Street (1966–1967)[7]. W telewizyjnej adaptacji tragedii ITC Entertainment Antoniusz i Kleopatra (Antony and Cleopatra, 1974)[3] pojawił się jako Thidias, jeden ze sług Cezara.
W 1966 zadebiutował w Londynie w muzycznej produkcji Briana Epsteina, menedżera The Beatles. Kiedy jednak wydawca muzyczny Dick James zaoferował mu kontrakt płytowy, odmówił[3]. W 1967 został członkiem Royal Shakespeare Company[3]. Grał na scenie w Manchester Grammar School, obok Roberta Powella, m.in. jako Mosca w sztuce Bena Jonsona Volpone (1977) w reżyserii Petera Halla w Królewskim Teatrze Narodowym (Royal National Theatre). W tym czasie zmienił nazwisko z Krishna Bhanji na bardziej brytyjskie Ben Kingsley. Według własnego wyjaśnienia „Ben” był pseudonimem, jakiego używano w Anglii w stosunku do jego ojca (Bhanji-Benji-Benjamin-Ben), natomiast „Kingsley” nawiązuje do jego dziadka, który handlował przyprawami korzennymi we wschodniej Afryce (King of the Cloves - król goździków)[8].
W 1971 zadebiutował na Broadwayu w roli Demetriusza w sztuce Sen nocy letniej Williama Shakespeare’a w reżyserii Petera Brooka[9]. W 1984 powrócił na Broadway w spektaklu Edmunda Keana Kean, którego reżyserką była jego druga żona, Alison Sutcliffe[10].
Wielkim sukcesem ekranowym okazała się kreacja Mahatmy Gandhiego w dramacie biograficznym Richarda Attenborough Gandhi (1982)[11], za którą odebrał wiele nagród, w tym Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, Nagrodę Brytyjskiej Akademii Filmowej dla najlepszego aktora pierwszoplanowego i w kategorii najlepszy debiut, Evening Standard British Film Award, Złoty Glob dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym i w kategorii najlepszy nowy gwiazdor roku[12].
Filmografia
[edytuj | edytuj kod]- 1982: Gandhi jako Mahatma Gandhi
- 1983: Zdrada (Betrayal) jako Robert
- 1987: Maurycy (Maurice) jako Lasker-Jones
- 1988: Po kłębku do nitki (Without a Clue) jako doktor Watson
- 1991: Bugsy jako Meyer Lansky
- 1992: Freddie – agent F.R.O.7. (Freddie as F.R.O.7) jako Freddie (głos)
- 1993: Lista Schindlera (Schindler's List) jako Itzhak Stern
- 1993: Dave jako wiceprezydent Nance
- 1994: Śmierć i dziewczyna (Death and the Maiden) jako dr Roberto Miranda
- 1995: Gatunek (Species) jako Xavier Fitch
- 1995: Józef (Joseph) jako Potifar (dowódca straży przybocznej faraona)
- 1995: Mojżesz (Moses) jako Mojżesz
- 1996: Wieczór Trzech Króli (Twelfth Night: Or What You Will) jako błazen Feste
- 1999: Alicja w Krainie Czarów (Alice in Wonderland) jako Caterpillar
- 2000: Sexy Beast jako Don „Malky” Logan
- 2000: Regulamin zabijania (Rules of Engagement) jako ambasador Mourain
- 2000: Z księżyca spadłeś? (What Planet Are You From?) jako Graydon
- 2001: Anna Frank: cała prawda (Anne Frank: The Whole Story) jako Otto Frank
- 2001: A.I. Sztuczna inteligencja (Artificial Intelligence: AI) jako narrator (głos)
- 2002: Źródło młodości (Tuck Everlasting) jako mężczyzna w żółtym garniturze
- 2003: Dom z piasku i mgły (House of Sand and Fog) jako pułkownik Behrani
- 2004: Sprawca Zero (Suspect Zero) jako Benjamin O’Ryan
- 2005: Pani Harris (Mrs. Harris) jako Herman Tarnower
- 2005: Oliver Twist jako Fagin
- 2005: I uderzył grom (A Sound of Thunder) jako Charles Hatton
- 2006: Zabójczy numer (Lucky Number Slevin) jako Schlomo
- 2007: Mokra robota (You Kill Me) jako Frank Falenczyk
- 2007: Ostatni legion (The Last Legion) jako Ambrosinus
- 2008: Elegia (Elegy) jako David Kepesh
- 2008: 50 ocalonych (Fifty Dead Men Walking) jako Fergus
- 2008: Guru miłości (The Love Guru) jako Guru Tugginmypudha
- 2008: Wojenny biznes (War, Inc.) jako Walken / Wicekról
- 2010: Piaski czasu (Prince of Persia: The Sands of Time) jako Nizam
- 2010: Wyspa tajemnic (Shutter Island) jako dr John Cawley
- 2011: Hugo i jego wynalazek (Hugo) jako Georges Méliès
- 2012: Dyktator (film 2012) (The Dictator) jako Tamir
- 2013: Iron Man 3 (Iron Man 3) jako Trevor Slattery / Mandaryn
- 2013: Gra Endera (Ender’s Game) jako Mazer Rackham
- 2013: Medicus jako Ibn Sina
- 2014: Noc w muzeum: Tajemnica grobowca (Night at the Museum: Secret of the Tomb) jako Merenkahre
- 2014: Exodus: Bogowie i królowie (Exodus: Gods and Kings) jako Nun
- 2014: Imperium robotów. Bunt człowieka (Robot Overlords) jako Robin Smythe
- 2015: Klucz do wieczności (Self/less) jako Damian Hale
- 2015: Tutanchamon jako faraon Aj (miniserial)
- 2016: Księga dżungli jako Bagheera (głos)
- 2017: Ochroniarz (Security) jako Charlie
- 2018: Ostateczna operacja (Operation Finale) jako Adolf Eichmann
- 2019: Operacja Bracia (The Red Sea Diving Resort) jako Ethan Levin
- 2021: Shang-Chi i legenda dziesięciu pierścieni (Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings) jako Trevor Slattery
- 2023: Zdumiewająca historia Henry'ego Sugara (The Wonderful Story of Henry Sugar) jako Imdad Khan
- 2025: Czwartkowy Klub Zbrodni (The Thursday Murder Club) jako Ibrahim
- 2026: Wonder Man jako Trevor Slattery (miniserial)
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]| Rok | Nagroda | Kategoria | Film / Album |
|---|---|---|---|
| 1982 | National Board of Review | Najlepszy aktor | Gandhi (1982) |
| Nagroda Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych | Najlepszy aktor | ||
| 1983 | Złoty Glob | Najbardziej obiecujący nowy aktor | |
| Najlepszy aktor w filmie dramatycznym | |||
| Nagroda Akademii Filmowej | Najlepszy aktor pierwszoplanowy | ||
| Nagroda BAFTA | Najbardziej obiecujący debiut aktorski w głównej roli | ||
| Najlepszy aktor pierwszoplanowy | |||
| 1985 | Nagroda Grammy | Najlepszy album ze słowami mówionymi | The Words Of Gandhi (1984) |
| 1994 | Bambi | Film międzynarodowy | Bugsy (1991) |
| 2001 | Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Karlowych Warach | Nagroda specjalna za wybitny wkład w światowe kino | – |
| Europejska Nagroda Filmowa | Europejski aktor | Sexy Beast (2000) | |
| 2002 | Nagroda Satelita | Najlepszy aktor drugoplanowy w filmie dramatycznym | |
| Critics’ Choice Award | Najlepszy aktor drugoplanowy | ||
| 2014 | Nagroda Saturn | Najlepszy aktor drugoplanowy | Iron Man 3 (2013) |
| 2015 | Annie | Wybitne osiągnięcie w dubbingu w produkcji animowanej | Pudłaki (2014) |
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Leila Sorell. Kartka z Hollywood: Debiut najodważniejszy. „Film”. nr 17 (1764/XXXVIII), s. 12–13, 24 kwietnia 1983. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.
- „Gandhi”; Biogram Bena Kingsleya. „Filmowy Serwis Prasowy”. nr 21 (521–522/XXIX), s. 12–16, 1–15 listopada 1984. Warszawa: RSW „Prasa-Książka-Ruch”. ISSN 0430-4519.
- Marcin Staniszewski. Portret: Ben Kingsley. „Film”. nr 10 (2445), s. 41, październik 2005. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ben Kingsley. Walk of Fame. [dostęp 2026-04-11]. (ang.).
- ↑ Patrick Kevin Day, Hollywood Walk of Fame: Ben Kingsley, Actor, „Los Angeles Times”, 26 maja 2010 [dostęp 2026-04-11] (ang.).
- 1 2 3 4 5 Kingsley 1943–, Ben. Encyclopedia.com. [dostęp 2026-04-11]. (ang.).
- ↑ Ben Kingsley. ČSFD.cz. [dostęp 2017-08-02]. (cz.).
- ↑ Stuart Husband (2013-04-24), Sir Ben Kingsley: 'Without a mask, I haven't got a clue', „The Daily Telegraph” [dostęp 2017-08-02] (ang.).
- ↑ Ben Kingsley Biography, „TV Guide” [dostęp 2026-04-11] [zarchiwizowane z adresu] (ang.).
- ↑ Artista Ben Kingsley (31 de Dezembro de 1943). Filmow. [dostęp 2017-08-02]. (port.).
- ↑ Janusz Wróblewski, Rozmowa z Benem Kingsleyem, „Polityka”, 16 lutego 2012 [dostęp 2020-09-15] (pol.).
- ↑ Ben Kingsley. Internet Broadway Database. [dostęp 2026-04-11]. (ang.).
- ↑ Hal Erickson: Ben Kingsley Biography. AllMovie. [dostęp 2020-09-15]. (ang.).
- ↑ David Gritten, The Virtuous Career of Ben Kingsley, „Los Angeles Times”, 5 kwietnia 1996 [dostęp 2026-04-11] (ang.).
- ↑ Ben Kingsley Awards. AllMovie. [dostęp 2020-09-15]. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Ben Kingsley w bazie IMDb (ang.)
- Ben Kingsley w bazie Filmweb
- Ben Kingsley w bazie Notable Names Database (ang.)
- ISNI: 0000000121419239
- VIAF: 85081118
- LCCN: n84007985
- GND: 129297089
- BnF: 138960039
- SUDOC: 067217052
- SBN: MILV088426
- NKC: pna2005261873
- BNE: XX1177460
- NTA: 071032541
- BIBSYS: 98066820
- Open Library: OL7538475A
- PLWABN: 9810653456605606
- NUKAT: n2008111383
- J9U: 987007449580705171
- LNB: 000189290
- CONOR: 19782499
- KRNLK: KAC2020K4547
- LIH: LNB:BJX2;=BC
- WorldCat: E39PBJwHc4bTQtDkJYYFBQCJDq
- Brytyjscy aktorzy filmowi
- Brytyjscy aktorzy telewizyjni
- Brytyjscy aktorzy głosowi
- Brytyjscy aktorzy teatralni
- Laureaci Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego
- Laureaci Europejskiej Nagrody Filmowej dla najlepszego aktora
- Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym
- Laureaci nagrody BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego
- Odznaczeni orderem Padma Shri
- Rycerze Kawalerowie
- Brytyjczycy pochodzenia indyjskiego
- Urodzeni w 1943