Verl
Stad in Duitsland  | |||
|---|---|---|---|
 | |||
  | |||
| Situering | |||
| Deelstaat |  Noordrijn-Westfalen | ||
| Kreis | Gütersloh | ||
| Regierungsbezirk | Detmold | ||
| Coördinaten | 51° 53′ NB, 08° 31′ OL | ||
| Algemeen | |||
| Oppervlakte | 71,37 km² | ||
| Inwoners (31-12-2020[1]) |
25.382 (356 inw./km²) | ||
| Hoogte | 92 m | ||
| Burgemeester | Robin Rieksneuwöhner (CDU) | ||
| Overig | |||
| Postcode | 33415 | ||
| Netnummer | 05246 | ||
| Kenteken | GT | ||
| Stadskernen | 5 Ortsteile | ||
| Gemeentenr. | 05 7 54 044 | ||
| Website | Officiële website | ||
| Locatie van Verl in Gütersloh | |||
 | |||
| Foto's | |||
.jpg) | |||
| Stadhuis | |||
| |||
Verl is een stad in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen in de Kreis Gütersloh. De stad telde op de peildatum van de meest recente statistiek 25.382 inwoners (31 december 2020)[1] op een oppervlakte van 71,36 km².
Geografie en infrastructuur
[bewerken | brontekst bewerken]Verl ligt in een licht golvend, vrij laag ( 80-100 m boven NAP) gelegen gebied, ten zuiden van het Teutoburger Woud. De gemeente wordt doorsneden door talrijke beken, hetgeen in het verleden nog weleens tot wateroverlast heeft geleid.
Naburige gemeentes
[bewerken | brontekst bewerken]Grotere steden in de omgeving van Verl zijn Gütersloh op circa 9½ kilometer afstand, Bielefeld op circa 15½ kilometer afstand, en Paderborn, op circa 25½ kilometer afstand.
Buurgemeenten van Verl zijn:
- in het noorden: stadsdelen van Bielefeld
- in het oosten: Schloß Holte-Stukenbrock
- in het zuidoosten: Hövelhof
- in het zuiden: Delbrück
- in het zuidwesten: Rietberg
- in het westen: stadsdelen van Gütersloh, o.a. Spexard.
Verkeer en vervoer
[bewerken | brontekst bewerken]Langs de noordkant van de gemeente loopt de Autobahn A 2, die verder noordwaarts, de Autobahn A 33 kruist op Kreuz Bielefeld. Deze autosnelwegen hebben in Verl geen afritten. Te Gütersloh-Spexard bevindt zich afrit 24 van de A 2, op 5 km ten westen van Verl.
Openbaarvervoerreizigers kunnen Verl momenteel alleen per streekbus bereiken, vanuit een van de naburige grotere steden. Er is een oude spoorlijn van Gütersloh via o.a. Verl en Kaunitz naar Hövelhof, dat aan de lijn Bielefeld – Paderborn ligt. Thans (2025) is dit alleen een museumspoorlijn, waarop met name rond Sinterklaasdag toeristische stoomtreinen rijden. Er zijn plannen om dit lijntje tussen 2029 en 2032 op te knappen en weer voor reizigersvervoer open te stellen, maar die stuiten op financiële problemen. Van Verl naar station Gütersloh Hbf is het 10 kilometer fietsen, vooral jonge forensen geven hier de voorkeur aan als zij hun werk of studie in die stad hebben, of als zij vanuit Verl een treinreis moeten maken.
Stadsdelen
[bewerken | brontekst bewerken]
De Ortsteile van de gemeente Verl
De vroegere gemeente Sende
Verl wordt in 5 stadsdelen onderverdeeld. De afgrenzing hiertussen heeft echter geen officieel karakter. Deze stadsdelen zijn:
- Bornholte, met in 2020, volgens de Duitstalige Wikipedia, 2.528 inwoners; vooral bestaande uit de vroeg-20e-eeuwse nederzetting Bornholte-Bahnhof, naar een inmiddels niet meer bestaand station
- Kaunitz, 3.899 inw. (op het kaartje als Österwiehe aangeduid), met één keukenfabriek van de firma Nobilia
- Sende, 1.279 inw.; Sende is ook de naam van een Ortsteil van Schloß Holte-Stukenbrock en een wijk van het Bielefelder stadsdeel Sennestadt. Dat komt, doordat de voormalige gemeente Sende in 1970 onder deze drie gemeentes werd opgedeeld.
- Sürenheide, 4.746 inw., met één keukenfabriek van de firma Nobilia
- Verl (kernstad), 13.452 inw.
Gemeentetotaal: 25.904 inwoners.
Economie
[bewerken | brontekst bewerken]Te Verl is de keukenfabrikant Nobilia gevestigd. Twee van de vier productielocaties, alsmede het hoofdkantoor van dit bedrijf, staan in de gemeente Verl.
Ook te Verl gevestigd zijn de firma's Beckhoff, een elektrotechnisch installatiebedrijf met meer dan 7.000 man personeel, Teckentrup, een fabriek van metalen deuren en poorten, met in 2011 circa 850 medewerkers, en Heroal, een fabriek van aluminium profielen, met in 2013 circa 800 personeelsleden. Alle drie deze bedrijven hebben vele afnemers in geheel Duitsland.
Daarnaast is er een groot aantal kleine bedrijven gevestigd, die kunnen worden beschouwd als midden- en kleinbedrijf van lokale of regionale betekenis. De grootste industrieterreinen van de gemeente liggen aan de westkant van Verl, en wel op de grens van stadsdeel Sürenheide met Gütersloh, en verder te Kaunitz.
Verl ligt dichtbij de steden Gütersloh en Bielefeld, en er wonen dan ook vrij veel woonforensen, mensen die in genoemde buursteden een baan of studie hebben. De in de gemeente Verl gevestigde grote fabrieken hebben echter als effect, dat meer inwoners van buurgemeentes NAAR Verl pendelen (werkforensen), dan omgekeerd.
De landbouw is van tamelijk beperkt belang, hoewel ruim de helft van de oppervlakte van de gemeente Verl uit boerenland bestaat.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]
Familiewapen van de vorsten van Kaunitz-Rietberg, de laatste Graven van Rietberg
Kaart van de streek rondom Verl uit 1805
Verl wordt voor het eerst vermeld in een document uit 1264. Hier lag in de 13e eeuw een groep boerderijen en gehuchten binnen het Graafschap Rietberg. Pas in 1512 werd er in het groeiende gehucht Verl een kapel gebouwd. De Reformatie, die slechts invloed had van 1537 tot 1610 toen het Graafschap Rietberg tijdelijk aan Hessen, vanaf 1567: Hessen-Kassel, onderhorig was, leidde er niet toe, dat de bevolking van de streek de Rooms-Katholieke Kerk inruilde voor de evangelisch-lutherse gezindte. Tot op de huidige dag zijn de meeste christenen in de gemeente[2] rooms-katholiek. Dat geldt ook voor de meeste kerkgebouwen in de gemeente Verl.
De Dertigjarige Oorlog bracht Verl veel oorlogsleed en andere ellende, met name van 1635-1648. In 1676 maakte een epidemie van dysenterie in en om Verl 125 dodelijke slachtoffers.
Na de Napoleontische tijd kwam het gebied aan Pruisen en vanaf 1871 aan het Duitse Keizerrijk. Tot ver in de 19e eeuw was Kaunitz, aanvankelijk Neu-Kaunitz geheten, een belangrijker dorp dan Verl. De voorlaatste graaf van Rietberg, een telg uit het van Boheemse afkomst zijnde geslacht der vorsten Von Kaunitz, had dit dorp in 1743 laten stichten en er in 1746 een barok kerkgebouw laten neerzetten.
Vanaf circa 1850 liet de Pruisische overheid goede straatwegen door deze streek aanleggen, wat de economie van dit gebied ten goede kwam. Blijkens een volkstelling uit 1910 woonden er 9.811 mensen in het zogenaamde Verler Land; daarvan 1.844 in Verl, 1.765 in Bornholte, 2.410 in Sende en 2.492 in Liemke[3]. Velen van hen waren forensen met een baan in naburige steden, zoals Gütersloh of Bielefeld. In 1903 werd een spoorlijn aangelegd van Gütersloh Hbf naar Hövelhof, die ook stations te Verl en Kaunitz had. In 1978 werd deze spoorlijn voor reizigersvervoer gesloten.
In 1908 werd een Pruisisch werkkamp voor gedetineerden op verspreide locaties rondom Verl ingericht. Dit Strafgefangenenlager Oberems werd tot circa 1938 regelmatig uitgebreid, en was in de laatste jaren van de Nazi-Duitse periode (1933-1945) vermoedelijk[4] een verkapt concentratiekamp. Na de Tweede Wereldoorlog bleef een klein deel van dit detentiecentrum bestaan[5], maar de gevangenen worden er nu conform moderne regels op het gebied van mensenrechten behandeld.
Op 1 april 1945, aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, wisten geallieerde soldaten van de U.S. Army 800 à 900 Joodse dwangarbeidsters uit de handen van de nazi's te bevrijden. Deze vrouwen waren op een dodenmars gestuurd van een concentratiekamp te Lippstadt in de richting van kamp Bergen-Belsen. Direct na de oorlog werd door de Amerikaanse bezettingsmacht tot 1949 de helft van het dorp Kaunitz gevorderd als kamp voor displaced persons, en de bevrijde Jodinnen hebben hier gewoond tot aan hun emigratie in 1949 naar elders. Na de oorlog werden veel Heimatvertriebene, Duitsers uit de Pools en Tsjechisch geworden gebieden in o.a. Oost-Pruisen, Silezië en Sudetenland, te Verl gehuisvest. Onder hen waren vele protestanten, zodat in 1951 een evangelisch-luthers kerkgebouw te Verl werd gerealiseerd.
In 2008 werd Verl door de overheid van de deelstaat Noordrijn-Westfalen tot stad verklaard.
Bezienswaardigheden, toerisme, recreatie
[bewerken | brontekst bewerken]- In het Ortsteil Kaunitz staat de in 1966 gebouwde en in 2024 gerenoveerde Ostwestfalenhalle, een multifunctionele evenementenhal, die 52 x 35 meter groot is. Oorspronkelijk was dit een overdekte pluimvee- en eiermarkt. Er vinden regelmatig o.a. concerten, bruiloften en vlooienmarkten plaats. De hal is eigendom van de gemeente Verl.
- In de gemeente liggen enkele kleine meren:
- De Verler See, oppervlakte 7,5 hectare, ten zuidoosten van stadsdeel Sürenheide; zwemmen verboden, strandrecreatie en hengelen toegestaan
- De A2-See, oppervlakte 8 hectare, Ortsteil Sende, ontstaan door zandwinning voor de aanleg van de Autobahn A 2; verboden toegang, behalve voor leden en introducés van de plaatselijke hengelsportclub
- De Tellersee, oppervlakte 2,5 hectare, Ortsteil Sende; verboden toegang, behalve voor leden en introducés van de plaatselijke hengelsportclub.
- De meren Wapelbecken I en II zijn in 2011 respectievelijk 2023 als retentiebekkens aangelegd. Recreatie is hier niet toegestaan; deze meren dienen als beschermingsmaatregel tegen hoogwater, ter voorkoming van overstromingen; de oevers van deze meren zijn tot natuurreservaat verklaard.
- Ten oosten van Verl, op het grondgebied van buurgemeente Schloß Holte-Stukenbrock, ligt een 613 hectare groot, hier en daar moerassig bos, het natuurreservaat Holter Wald. De inwoners van o.a. Verl gaan hier graag naartoe om boswandelingen te maken.
Afbeeldingen
[bewerken | brontekst bewerken]
Toren R.K. Sint Annakerk te Verl (bouwjaar 1792-1801)
Hoogaltaar in dit kerkgebouw
Verl, evang.-lutherse Verlosserkerk (1951)
Verl-Sürenheide, R.K. Judas-Thaddeüskerk (1954)
Heimatmuseum
Gezicht op Verl
De Dalke, een van de door Verl stromende beken
De beek Ölbach, door vele inwoners van Verl gekoesterd als natuurmonument
Stuw in de beek Ölbach
Bibliotheek
De in 2016 heringerichte Hauptstraße (Hoofdstraat) van Verl
Verler See
R.K. kerk te Kaunitz Maria Onbevlekte Ontvangenis (Maria Immaculata)
Dorpshuis (voormalig station) van Kaunitz
Hoofdingang Ostwestfalenhalle Kaunitz
.jpg)
Partnergemeente
[bewerken | brontekst bewerken]Sedert 1999 bestaat een jumelage tussen Verl en Delphos (Ohio), in de Verenigde Staten.
Belangrijke personen in relatie tot de gemeente
[bewerken | brontekst bewerken]- Maximiliaan Ulrich, Graaf van Kaunitz-Rietberg (geboren op 27 maart 1679 te Wenen; overleden op 10 september 1746 in Brno), hooggeplaatst edelman, diplomaat en politicus in het Habsburgse Oostenrijk; heer van het Graafschap Rietberg; stichter van het dorp Neu-Kaunitz; ook zijn zoon Wenzel Anton von Kaunitz (1711-1794) was nog Vorst van Rietberg; deze liet kort vóór zijn overlijden de Sint-Annakerk te Verl bouwen.
- Elmar Brok (geboren in 1946 te Verl), CDU-politicus, Europarlementariër sinds 1980
- Maja Sternad (geboren op 28 december 2003 in Bornholte, gem. Verl), voetbalster
- 1 2 (de) Bevölkerung der Gemeinden Nordrhein-Westfalens am 31. Dezember 2020 – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes auf Basis des Zensus vom 9. Mai 2011. Landesbetrieb Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW). Geraadpleegd op 21 juni 2021.
- ↑ Schatting in 2025: 45% rooms-katholiek, 15% evangelisch-luthers, 40% overige, onder wie atheïsten.
- ↑ Liemke is later een stadsdeel geworden van buurgemeente Schloß Holte-Stukenbrock.
- ↑ Grondig historisch onderzoek naar dit kamp heeft tot 2026 nog niet plaatsgehad.
- ↑ Ruim 3 km ten NO van Sürenheide, en juist ten N van de A 2; dependance van JVA (gevangenis) Bielefeld-Senne.
Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Verl op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
· 
· 
