Knijpkat
Een knijpkat is een zaklantaarn zonder batterijen, waarbij de benodigde elektrische stroom wordt opgewekt door de uitwendige hendel handmatig op en neer te bewegen, die op zijn beurt een ingebouwde dynamo aandrijft.
Aan de hendel van de knijpkat is een tandheugel bevestigd die gedurende de knijpende beweging met de hand op zijn beurt een tandwiel aandrijft. Dit tandwiel is bevestigd op de as van de roterende delen van een dynamo. Door regelmatig in de hendel te knijpen blijven die onderdelen roteren en wordt elektrische stroom geproduceerd. De roterende onderdelen werken als een klein vliegwiel. De massatraagheid hiervan zorgt voor de gewenste continuïteit in aanvoer van de benodigde elektriciteit. Dat is immers nodig omdat het knijpproces steeds aan-uit-aan-uit gebezigd wordt.
Etymologie
[bewerken | brontekst bewerken]Er bestaan twee theorieën met betrekking tot de etymologie van het woord knijpkat. Eén theorie stelt dat het voortgebrachte geluid lijkt op dat van een kat. De zaklantaarn zou dus vernoemd zijn naar dit dier.[1]
De andere theorie stelt dat het woord afkomstig is van de uitdrukking de kat in het donker knijpen (stiekem iets doen dat verboden is). In die uitdrukking betekent kat mogelijk vrouw of meisje en heeft de uitdrukking een van oorsprong seksuele bijklank.[1]
Gebruik
[bewerken | brontekst bewerken]Het apparaat maakte opgang tijdens en na de Tweede Wereldoorlog toen ten gevolge van de verduistering en het uitlaten van de straatverlichting de buitenruimte volkomen donker was.
De knijpkat werd onder andere vervaardigd door het zogeheten Philips-Kommando in het concentratiekamp te Vught.
Latere ontwikkelingen
[bewerken | brontekst bewerken]Het principe van de knijpkat is te verklaren via elektromagnetische inductie. Wanneer een magneet in een spoel ronddraait, dan treedt er een inductiestroom in de spoel op. Door ontwikkelingen in toepassingen van elektronica is het toenemend mogelijk geworden door relatief kleine mechanische inbreng voldoende elektriciteit op te wekken voor meerdere toepassingen. Dit is als het ware voortborduren op het gebruik van de knijpkat.
De elektrische energie kan worden opgeslagen in een kleine oplaadbare batterij of supercondensator. Door de opkomst van de energiezuinige lampen, bijvoorbeeld leds, nam de populariteit van het principe van de knijpkat weer toe. Ze kunnen nu minutenlang branden na een paar keer flink knijpen. Er bestaan ook uitvoeringen waarbij de stroom wordt opgewekt door te draaien aan een zwengel. Een dergelijke zaklantaarn is erg geschikt voor gebruik in een noodpakket omdat deze ook kan worden gebruikt als er lange tijd geen stroom is.
Nog een stap verder heeft deze kleinschalige mechanische elektriciteitsopwekking, en de tijdelijke opslag daarvan, geleid tot de ontwikkeling van het gebruik van radio's in gebieden waar geen elektriciteitsnet bestaat. Een mechanisch oplaadbare radio is ook heel geschikt voor een noodpakket omdat deze in een noodsituatie te allen tijde kan worden aangezet om naar de calamiteitenzenders te kunnen luisteren, ook als er geen stroom is.
Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]- 1 2 knijpkat - Woordpost. Onze Taal (13 januari 2015). Geraadpleegd op 8 april 2026.
· 
· 