Guillaume Farel
Guillaume Farel, in het Nederlands ook Willem Farel (Gap, 1489 – Neuchâtel, 13 september 1565) was een Franse kerkgeleerde en reformator. Farel was stichter van de Gereformeerde Kerk in de kantons van Neuchâtel, Bern, Genève en Vaud. Hij wordt vooral herinnerd als degene die Johannes Calvijn overreedde in Genève te blijven in 1536 en terug te keren naar die stad in 1541. Zij hadden zo'n grote invloed op het bestuur van Genève dat het Genève van die tijd een theocratie genoemd kan worden waar protestanten een veilig heenkomen vonden en niet-protestanten vervolgd werden.
Zijn motto was Quid volo, nisi ut ardeat: "Wat wil ik, dan dat het zal branden" (Luc. 12:49).[1]
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Farel was een vurige predikant en een felle criticus van de Rooms-Katholieke Kerk. In het begin van de Reformatie in Frankrijk was Farel een leerling van de katholieke priester Jacques Lefèvre d'Étaples. Deze was een voorvechter voor veranderingen binnen de Katholieke Kerk. Samen met Lefèvre werd Farel lid van het Cenakel van Meaux, een groep evangelische humanisten bijeengebracht door de bisschop van Meaux, Guillaume Briçonnet. Tot deze groep behoorde onder meer Josse van Clichtove, Martial Mazurier, Gérard Roussel en François Vatable. De leden van de Cercle de Meaux hadden gemeen dat ze allen Bijbelstudie en een terugkeer naar de theologie van de vroege Kerk nastreefden. Tijdens zijn tijd in Meaux raakte Farel onder de invloed van de ideeën van Maarten Luther en begon deze te promoten. Nadat de Sorbonne zijn lutherse sympathieën afgekeurd had begon Farel te evangeliseren in de Dauphiné.
Als gevolg van een controverse over zijn geschriften tegen het gebruik van afbeeldingen tijdens christelijke erediensten moest Farel vluchten naar Zwitserland. In Zürich bracht Farel tijd door met Ulrich Zwingli en in Straatsburg met Martin Bucer. In 1530 haalde hij Neuchâtel over om zich aan te sluiten bij de Reformatie.
In 1532 vestigde Farel zich in Genève, waar hij dominee werd. Hij slaagde erin Calvijn naar Genève te halen, maar brak uiteindelijk met hem vanwege een meningsverschil over het Heilig Avondmaal. In 1538 werd Farel uit Genève verbannen en trok hij zich terug in Neuchâtel, waar hij de rest van zijn leven bleef.
In 1558 trouwde hij met Marie Thorel, dochter van een weduwe die gevlucht was uit Rouen en die hij liet inwonen als huishoudster.[2] Calvijn had geweigerd het huwelijk in te zegenen vanwege het leeftijdsverschil van meer dan vijftig jaar tussen de geliefden.[3] Uit het huwelijk kwam een zoontje voort, dat slechts enkele jaren leefde.[1] De relatie tussen de twee reformatoren raakte verkild en hun correspondentie stokte. Pas op zijn sterfbed liet Calvijn nog iets van zich horen, waarop Farel hem een afscheidsbezoek bracht.
Eerbetoon
[bewerken | brontekst bewerken]Farel kreeg een standbeeld in Neufchâtel (1875) en werd te Genève opgenomen in de Muur van de Reformatoren (1909).
De naam Guillaume Farel is gegeven aan:
- het Farel College in Amersfoort,
- het Farelcollege in Ridderkerk,
- de basisschool Willem Farel in Hoevelaken
- de basisschool Farel in Katwijk aan Zee.
Geschriften
[bewerken | brontekst bewerken]- Le Pater Noster et le Credo en Françoys (1524)
- Le Sommaire (1524)
- Le Livre de vraye et parfaicte oraison (1528)
- Summaire et briefve déclaration ... (1529)
- Jésus sur tout et rien sur lui (1530)
- De la saincte Cène de nostre Seigneur Jésus et de son Testament confirmé par sa mort et passion (1532)
- La maniere et fasson qu'on tient en baillant le sainct baptesme (1533)
- Letres certaines (1535)
- Le Recueil et conclusion de la Dispute de Rive (1535)
- Confession de la foy (1537)
- Epistre envoyée au duc de Lorraine (1543)
- Glaive de la parolle veritable (1550)
- Du vray usage de la croix de Iesus-Christ (1560)
Uitgaven
[bewerken | brontekst bewerken]- Guillaume Farel, Le Pater Noster et le Credo en François, ed. Francis Higman, Droz, 1982
- Guillaume Farel, Œuvres imprimées, vol. I, Discours messins, eds. Reinhard Bodenmann, Françoise Briegel en Olivier Labarthe, Droz, 2009. ISBN 9782600013284
- Jason Zuidema en Theodore Van Raalte, Early French Reform. The Theology and Spirituality of Guillaume Farel, Ashgate Publishing, 2011. ISBN 9781032924625
- Guillaume Farel, Œuvres imprimées, vol. II, Traités messins, eds. Reinhard Bodenmann, Françoise Briegel en Olivier Labarthe, Droz, 2018. ISBN 9782600058834
- Guillaume Farel, Œuvres imprimées, vol. III, Letres certaines (1535). Recueil et conclusion (1535). Confession de la foy (1537), ed. Olivier Labarthe, Droz, 2023. ISBN 9782600064293
- Guillaume Farel, Johannes Rhellican e.a., La maniere et fasson (1533). L'ordre et maniere (1538). La maniere, ordre et fasson (1537), eds. Olivier Labarthe en Marianne Carbonnier-Burkard, Froz, 2025. ISBN 9782600066235
Literatuur
[bewerken | brontekst bewerken]- Jason Zuidema en Theodore Van Raalte, Early French Reform. The Theology and Spirituality of Guillaume Farel, Ashgate Publishing, 2011. ISBN 9781032924625
- Machiel van den Berg, Guillaume Farel: een vurige vriend, Gereformeerd Weekblad, 2004, p. 11-15 (nadruk in Vrienden van Calvijn. Een amicale biografie, 2015)
- Pierre Barthel, Rémy Scheurer en Richard Stauffer (red.), Actes du Colloque Guillaume Farel. Neuchâtel, 29 septembre - 1er octobre 1980, 2 dln., Cahiers de la Revue de théologie et de philosophie, 1983
- Elfriede Jacobs, Die Sakramentslehre Wilhelm Farels, Theologischer Verlag, 1979
- Elaine Jessie Fletcher, Farel the Firebrand, Review and Herald Pub. Association, 1972
- Jules Pétremand e.a., Guillaume Farel, 1489-1565. Biographie nouvelle, Delachaux / Niestlé, 1930
Voetnoten
[bewerken | brontekst bewerken]- 1 2 M.A. van den Berg, Guillaume Farel: een vurige vriend, Gereformeerd Weekblad, 2004, p. 11-15
- ↑ Pétremand e.a. 1930, p. 673
- ↑ Francis Higman, Guillaume Farel in: Dictionnaire historique de la Suisse, 27 maart 2006
· 
· 