Naar inhoud springen

Extinction Rebellion

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Extinction Rebellion
XR
Extinction Rebellion
Studenten van Extinction Rebellion doen alsof zij dood op de grond liggen op de campus van de Universiteit van Amsterdam, 2019.
Studenten van Extinction Rebellion doen alsof zij dood op de grond liggen op de campus van de Universiteit van Amsterdam, 2019.
Locatie
Bijbehorend Extinction Rebellion Australia, Extinction Rebellion Germany, Extinction Rebellion UK, Extinction Rebellion France, Extinction Rebellion in the Czech Republic, Extinction Rebellion Italy, Extinction Rebellion Nederland, Extinction Rebellion BelgiumBewerken op Wikidata
Industrie en producten
Doel Klimaatmitigatie, milieubescherming, natuurbehoud
Activiteiten opwarming van de aarde, HoloceenextinctieBewerken op Wikidata
Status en tijdlijn
Vernoemd naar Holoceenextinctie, opstandBewerken op Wikidata
Opgericht 2018
Organisatiestructuur
Oprichter Gail Bradbrook, Roger HallamBewerken op Wikidata
Links
Website website

Extinction Rebellion (XR) is een internationale, activistische beweging die zich tegen de klimaatverandering en het verlies van biodiversiteit verzet.[1] Extinction Rebellion stelt dat de netto CO2-uitstoot gestopt moet zijn in 2025. Klimaatverandering en biodiversiteitsverlies leiden volgens de initiatiefnemers tot ecologische overschrijding, het instorten van ecosystemen en tot het uitsterven van planten en soorten waaronder de mens,[2][3] vandaar het extinction in Extinction Rebellion.

De beweging kenmerkt zich door verstorende en zichtbare acties en het grote aantal activisten dat er niet voor terugdeinst te worden gearresteerd of de gevangenis in moeten.[2] Ze eisen dat er kan worden gecontroleerd dat door openheid van de kant van de overheid internationale klimaatakkoorden worden nageleefd. Er werd in Nederland gestreefd naar een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen naar netto-0 in 2025. Het idee was een burgerberaad klimaat en milieu in te stellen, waarin een gelote en representatieve groep burgers over een rechtvaardig klimaat- en milieubeleid kon beslissen, vrij van commerciële en electorale belangen.[4] XR wil een aanzienlijk deel van de bevolking bereiken en mobiliseren om haar eisen te bereiken. Incrementele verandering is niet voldoende, XR pleit voor snelle en drastische transformatie en beroept zich daarbij op het IPCC. Ze vinden ook dat de macht en het geld rechtvaardiger moet worden verdeeld.[5]

De organisatie heeft Nederland een eigen onderdeel: Extinction Rebellion Nederland.

Geschiedenis

[bewerken | brontekst bewerken]

Extinction Rebellion is in mei 2018 in het Verenigd Koninkrijk opgericht toen ongeveer honderd academici een oproep tot actie ondertekenden.[6] De aanzet werd gegeven door een aantal activisten van de campagnegroep Rising Up!.[7] In november 2018 vonden verschillende burgerlijke-ongehoorzaamheidsacties plaats in Londen. Zo werden op 17 november vijf bruggen geblokkeerd,[8] waarbij meer dan 85 activisten werden gearresteerd.[9]

In december 2018 ontstond een Nederlandse tak met acties zoals de "die-in" op 3 maart 2019 in winkelcentrum Hoog Catharijne.[10] Daarnaast vonden er op dezelfde dag meerdere "die-ins" plaats in Groningen bij het bezoek van minister-president Mark Rutte.[11]

Eerste wereldwijde acties

[bewerken | brontekst bewerken]

Vanaf 15 april 2019 werd een wereldwijde protestcampagne gelanceerd.[12] In België was er een betoging aan het gebouw van de Europese Commissie, terwijl een andere groep het verkeer blokkeerde bij de nabijgelegen Schuman-rondpunt door als dood op de weg te gaan liggen totdat ze verwijderd werden door politie.[13] In Londen blokkeerden XR-leden vier belangrijke verkeerspunten: Waterloo Bridge, Marble Arch, Parliament Square en Oxford Circus.[14][15] Deze blokkade duurde meer dan anderhalve week en werd onder meer in stand gehouden doordat activisten zich hadden vastgeketend en vastgelijmd aan een roze boot en vrachtwagens die op de weg geparkeerd stonden.[16] De blokkades en de ontregeling van het verkeer duurden meer dan anderhalve week en gedurende deze periode werden meer dan duizend burgers gearresteerd.[17] Op de eerste dag van de protesten werd er schade aangericht aan een gebouw van Royal Dutch Shell in Londen, door middel van het breken van het glas in een draaideur en het schrijven van "ecocide" en "plaats delict" op de muren van het gebouw.[18]

Nederland

[bewerken | brontekst bewerken]

Extinction Rebellion Nederland is het onderdeel van Extinction Rebellion in Nederland. Er werd op 15 april een verklaring van verzet voorgedragen en namaak bloed op het Plein in Den Haag gegooid.[19] Dit namaak bloed symboliseerde "het bloed van onze kinderen" en het toekomstig verlies van mensenlevens ten gevolge van de huidige ecologische crisis.[19][20] Op 16 april bezetten 22 activisten het Internationaal Strafhof en eiste dat ecocide strafbaar zou worden onder het internationaal recht. Buiten het hof vond ook een demonstratie plaats. Alle 22 bezetters werden gearresteerd.[21][22] Op 19 april lijmden activisten zich vast aan de ingang van het hoofdkantoor van Shell in Den Haag, en schreven met kalk spray lies en make ecocide law op de ramen. Er werd ook nepbloed op de trappen gegooid en er lagen mensen in lijkzakken op de grond. Spandoeken met "Klimaatverandering = massamoord" werden getoond. Twintig activisten werden gearresteerd.[23][24] XR-leden trokken op 20 april in een rouwstoet door het centrum van Rotterdam.[25] De bedoeling hiervan was volgens XR om te "rouwen voor de slachtoffers van de ecologische crisis".[25] Op 24 april ketenden activisten zich vast aan het kantoor van gaswinnings bedrijf GasTerra in Groningen en blokkeerden daarmee de ingang van het gebouw.[26][27] Op 26 april ontregelden XR-activisten de ochtendspits van Amsterdam, waarbij het autoverkeer werd tegengehouden door middel van een "zwermtactiek", die ook in het Verenigd Koninkrijk werd toegepast.[28][29][30] Op Koningsdag 27 april sprongen 21 activisten in de rivier bij het bezoek van koning Willem-Alexander aan Amersfoort. Dit gebeurde langs de route waar Willem-Alexander met zijn familie liep, en tegelijkertijd werd een spandoek onthuld met de tekst "Welkom in Amersfoort Aan Zee".[31][32][33] Sindsdien houdt XR Nederland elk halfjaar een Rebellie voor het klimaat, in verschillende steden en met verschillende thema's. Bijvoorbeeld in mei 2022 in Rotterdam een Rebellie tegen de fossiele industrie. Ook groeit het netwerk van lokale XR-groepen, die meedoen in landelijke acties en daarnaast lokaal en regionaal actie voeren om politiek, bedrijfsleven en de gehele samenleving tot verandering te stimuleren.

Donderdag 21 november 2021 protesteerde Extinction Rebellion Fashion Action met een 'Rave Against the Greenwashing Machine' tijdens de heropening van het H&M-filiaal aan de Kalverstraat 181-183/Rokin 140-142 in Amsterdam. Met deze 'toxic system rave'-flashmob, die uitmondde in een street rave, vroegen zij aandacht voor vermeende hardnekkige greenwashing door H&M. De winkel werd ook besmeurd met (makkelijk afwasbare en ecologisch verantwoorde) krijtverf.

In december 2021 blokkeerde XR de hal van het gemeentehuis van Zeewolde om de komst tegen te houden van een hyperscale datacenter van Meta Platforms. Duizenden mensen betuigden steun aan de actie en gaven aan bereid te zijn mee te blokkeren via een actiewebsite ikblokkeerhetdatacenter.nl. In maart 2022 was een vervolgactie in Den Haag, waar de toegang tot het kantoor van het Rijksvastgoedbedrijf geblokkeerd werd om zo te zorgen dat geen grond van de Rijksoverheid aan Meta verkocht zou worden. Minister Hugo de Jonge zegde dat enkele weken later toe, mede in reactie op kamervragen van Partij voor de Dieren. XR Datacenters gaat door met acties om ook de komst van energieslurpende datacenters in andere delen van Nederland te blokkeren.

In september 2022 lijmden klimaatactivisten zich vast in het Britse Lagerhuis in Londen.[34] Door deze en soortgelijke acties in musea werd zowel in Nederland als in België het woord "klimaatklever" in december uitgeroepen tot woord van het jaar 2022.[35]

Blokkade Utrechtsebaan in Den Haag

[bewerken | brontekst bewerken]

De A12 werd geblokkeerd in januari 2023. Activisten bezetten de Utrechtsebaan in Den Haag tussen de tijdelijke Tweede Kamer der Staten-Generaal en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Ze deden dit om aandacht te vragen voor fossiele subsidie. Voorafgaand aan dit protest liet het Openbaar Ministerie een aantal activisten oppakken wegens opruiing, omdat ze hiertoe opriepen.[37] Bij dit protest werden honderden activisten opgepakt.[38] De blokkade kreeg diverse keren een vervolg.

Andere landen

[bewerken | brontekst bewerken]

In Australië blokkeerden XR-activisten nabij Brisbane een trein die kolen vervoerde. De demonstranten gingen op de sporen staan waardoor de machinist de noodrem moest gebruiken.[39][40] Een van de activisten klom vervolgens op de trein. In een ander incident, de dag erna, had een vrouw zichzelf vastgeketend aan een vat met beton op dezelfde spoorlijn. Ze bleef 5 uur lang vastzitten.[39]

In Nieuw-Zeeland werd door activisten zure melk over de trappen van het parlement gegooid op 17 april 2019.[41] Ongeveer 60 personen waren betrokken bij de actie. De actie refereerde aan de zuivelindustrie van Nieuw-Zeeland en diens ecologische voetafdruk.

In Ierland blokkeerden ongeveer 1.000 XR-leden een brug in Dublin.[42] Dit gebeurde op 19 april 2019, en eerder in maart trok men in een begrafenisstoet door de stad.

XR-activisten deden op 1 april 2019 tijdens een debat over de Brexit in de publiekstribune van het Lagerhuis van het Britse parlement hun kleren uit. Sommigen van hen lijmden zichzelf vast aan de ramen en één activist was als olifant verkleed.[43][44]

In de Verenigde Staten klommen XR-activisten in mei 2019 op een wereldbol buiten Universal Studios, en lijmden zich daaraan vast met milieuvriendelijke lijm. Vier activisten werden gearresteerd.[45][46] Eerder op 17 april 2019 blokkeerden activisten een kruispunt voor het gemeentehuis in New York, op de aanloop-route van Brooklyn Bridge. Hierbij werden 62 mensen gearresteerd.[47]

Vanaf 2 november 2021 was Extinction Rebellion in elk continent gevestigd, omdat toen de groep Extinction Rebellion Antarctica door 21 onderzoekers is opgericht.[48]

[bewerken | brontekst bewerken]

In het logo symboliseert de cirkel de aarde, en de zandloper de tijd die opraakt voor vele plant- en diersoorten (de huidige massa-extinctie).[49]

Kritiek

[bewerken | brontekst bewerken]

De meeste critici stemmen weliswaar in met de urgentie van de klimaatdoelstellingen, maar beoordelen de eisen van de beweging als niet-realistisch: het zou onmogelijk zijn in minder dan 10 jaar af te stappen van fossiele energie.[50] Ook de Tsjechisch-Canadese hoogleraar Vaclav Smil is van oordeel dat het voor onder andere industrieën rondom cement, staal, plastics en kunstmest niet realistisch is om de huidige productie zonder fossiele energie voort te zetten.[51] Extinction Rebellion beweert zelf dat al haar eisen in lijn zijn met de aanbevelingen uit de IPCC-rapporten.[52][53]

Voormalig woordvoerder Zion Lights uit het Verenigd Koninkrijk werd later een criticus van Extinction Rebellion. Ze stelde dat de beweging vaak de nadruk legt op symbolische of op systeemverandering gerichte voorstellen in plaats van op praktische maatregelen om de uitstoot te verminderen. Ze verklaarde dat discussies over energiebeleid binnen Extinction Rebellion soms als irrelevant worden beschouwd, tenzij ze betrekking hebben op bredere systeemverandering, terwijl zij pleit voor het prioriteren van de snelle uitrol van betaalbare, schone energie.[54]

In januari 2025 diende de politieke partij JA21 een motie in waarbij zij het kabinet opriep om Extinction Rebellion de zogeheten ANBI-status af te nemen waardoor Extinction Rebellion niet meer zou kunnen profiteren van de belastingvoordelen voor goede doelen. JA21 betitelde XR als een "onwettige, maatschappij-ontwrichtende en vandalistische organisatie". Minister van Weel van Justitie en Veiligheid zei dat het intrekken van het belastingvoordeel "niet mogelijk is op basis van de feiten die er nu liggen". Een meerderheid van de Tweede Kamer steunde de motie van JA21.[55]

Daarnaast is er kritiek geweest op het negatieve beeld dat XR heeft geschetst van de politie tijdens demonstraties[56], op het negatieve beeld dat XR heeft geschetst van de berichtgeving van de media[57][58] en op de extremiteit van de acties van XR.[59]

Websites

[bewerken | brontekst bewerken]
Zie de categorie Extinction Rebellion van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Extinction_Rebellion&oldid=71294957"