Ibu bapa
Seorang ibu bapa ialah sama ada progenitor kepada seorang zuriat, atau bagi manusia, ia boleh merujuk kepada penjaga atau penjaga sah, yang secara umumnya dipanggil ibu bapa angkat atau ibu bapa tiri. Ibu bapa merupakan saudara darjah pertama dan berkongsi 50% daripada gen mereka. Seorang wanita juga boleh menjadi ibu bapa melalui ibu tumpang. Sesetengah ibu bapa mungkin merupakan ibu bapa angkat, yang memelihara dan membesarkan zuriat, tetapi tidak mempunyai pertalian dengan kanak-kanak tersebut. Anak yatim tanpa ibu bapa angkat boleh dibesarkan oleh datuk nenek mereka atau ahli keluarga yang lain.
Ibu bapa juga boleh diperincikan sebagai seorang nenek moyang yang dipisahkan oleh satu generasi. Dengan kemajuan terkini dalam bidang perubatan, adalah mungkin untuk mempunyai lebih daripada dua orang ibu bapa biologi.[1][2][3] Contoh ibu bapa biologi ketiga termasuklah keadaan yang melibatkan ibu tumpang atau orang ketiga yang telah membekalkan sampel DNA semasa prosedur bantuan pembiakan yang telah mengubah bahan genetik penerima.[4]
Jenis ibu bapa yang paling biasa ialah ibu, bapa, ibu bapa tiri, dan datuk nenek. Seorang ibu ialah "seorang wanita yang mempunyai hubungan dengan seorang anak atau kanak-kanak yang telah dilahirkannya."[5] Tahap penglibatan ibu bapa dalam kehidupan zuriat mereka yang boleh diterima secara sosial berbeza mengikut budaya, namun penglibatan yang terlalu sedikit kadangkala dikatakan menunjukkan pengabaian kanak-kanak,[6] manakala penglibatan yang terlalu banyak pula kadangkala dikatakan sebagai bersifat terlalu melindungi, memanjakan, penyibuk, atau intrusif.[7]
Jenis
[sunting | sunting sumber]Biologi
[sunting | sunting sumber]
Ibu bapa biologi seseorang merupakan individu yang daripadanya individu tersebut mewarisi gen mereka. Istilah ini secara umumnya digunakan hanya apabila perlu untuk membezakan ibu bapa angkat seseorang daripada ibu bapa biologi mereka. Sebagai contoh, seseorang yang bapanya telah berkahwin semula mungkin memanggil isteri baharu bapanya sebagai ibu tiri mereka dan terus merujuk kepada ibu mereka sebagai ibu. Walau bagaimanapun, seseorang yang mempunyai sedikit atau tiada hubungan dengan ibu biologi mereka mungkin memanggil ibu bapa angkat mereka sebagai ibu, dan ibu biologi mereka sebagai ibu biologi, atau mungkin dengan nama pertamanya.[perlu rujukan]
Ibu
[sunting | sunting sumber]
Seorang ibu ialah wanita yang mempunyai hubungan keibuan dengan individu lain, sama ada berpunca daripada persenyawaan, daripada melahirkan zuriat, atau daripada membesarkan individu tersebut dalam peranan sebagai ibu bapa.[8] Lebih daripada seorang wanita mungkin mempunyai hubungan sedemikian dengan seorang individu. Disebabkan kerumitan dan variasi dalam definisi serta peranan sosial, budaya, dan agama seorang ibu, adalah sukar untuk mendefinisikan ibu dalam cara yang selaras dengan definisi yang diterima secara universal. Penggunaan ibu tumpang mungkin menghasilkan penjelasan bahawa terdapat dua orang ibu biologi.[9]
Bapa
[sunting | sunting sumber]
Seorang bapa ialah bapa lelaki kepada mana-mana zuriat.[10] Ia mungkin merujuk kepada individu yang berkongsi dalam membesarkan anak atau yang telah membekalkan bahan biologi, iaitu sperma, yang menghasilkan kelahiran anak tersebut.
Datuk nenek
[sunting | sunting sumber]Datuk nenek ialah ibu bapa kepada ibu bapa seseorang, sama ada bapa atau ibu. Setiap makhluk yang membiak secara seksual yang bukan kimera genetik mempunyai maksimum empat orang datuk nenek genetik, lapan orang moyang genetik, enam belas orang piat genetik dan seterusnya. Jarang sekali, seperti dalam kes sumbang mahram adik-beradik atau separuh adik-beradik, jumlah ini adalah lebih rendah.
Isu paterniti
[sunting | sunting sumber]Rencana utama: Ujian paterniti DNA
Satu ujian paterniti dijalankan untuk membuktikan paterniti, iaitu sama ada seorang lelaki merupakan bapa biologi kepada individu lain. Ini mungkin relevan memandangkan hak dan tanggungjawab bapa. Begitu juga, ujian materniti boleh dilakukan. Ini kurang lazim kerana, sekurang-kurangnya semasa melahirkan anak dan kehamilan, kecuali dalam kes pemindahan embrio atau pendermaan ovum, adalah jelas siapa ibu tersebut. Walau bagaimanapun, ia digunakan dalam beberapa peristiwa seperti pertikaian undang-undang di mana materniti seseorang dicabar, di mana ibu tersebut tidak pasti kerana dia tidak melihat anaknya untuk jangka masa yang panjang, atau di mana orang yang telah meninggal dunia perlu dikenal pasti.
Walaupun tidak membentuk bukti yang boleh dipercayai sepenuhnya, beberapa sifat kongenital seperti cuping telinga melekat, widow's peak, atau dagu belah, boleh berfungsi sebagai penunjuk tentatif bagi (bukan) keibubapaan kerana ia mudah diperhatikan dan diwarisi melalui gen autosom-dominan.
Cara yang lebih boleh dipercayai untuk memastikan keibubapaan adalah melalui analisis DNA (juga dikenali sebagai cap jari genetik). Walau bagaimanapun, kaedah yang lebih lama termasuklah penentuan kumpulan darah ABO, analisis pelbagai protein dan enzim yang lain, atau menggunakan antigen leukosit manusia. Teknik semasa untuk ujian paterniti menggunakan tindak balas berantai polimerase dan polimorfisme panjang fragmen sekatan. Secara keseluruhannya, cap jari genetik sebahagian besarnya telah menggantikan bentuk ujian yang lain.
Hak dan tanggungjawab
[sunting | sunting sumber]Perwalian
[sunting | sunting sumber]Seorang penjaga sah ialah individu yang mempunyai autoriti undang-undang (dan tanggungjawab yang sepadan) untuk menjaga kepentingan peribadi dan harta benda individu lain, yang dipanggil anak jagaan. Perwalian biasanya digunakan dalam tiga situasi: penjagaan warga emas yang tidak berkeupayaan (disebabkan usia tua atau keuzuran), penjagaan kanak-kanak di bawah umur, dan penjagaan orang dewasa yang mempunyai ketidakupayaan perkembangan.
Kebanyakan negara dan negeri mempunyai undang-undang yang memperuntukkan bahawa ibu bapa kepada anak di bawah umur adalah penjaga sah bagi anak tersebut, dan ibu bapa boleh menetapkan siapa yang bakal menjadi penjaga sah anak tersebut sekiranya berlaku kematian, tertakluk kepada kelulusan mahkamah. Sesetengah bidang kuasa membenarkan ibu bapa kepada seorang anak untuk menjalankan autoriti sebagai penjaga sah tanpa pelantikan rasmi mahkamah. Dalam keadaan sedemikian, ibu bapa yang bertindak dalam kapasiti tersebut adalah penjaga semula jadi bagi anak itu.
Keibubapaan
[sunting | sunting sumber]Rencana utama: Keibubapaan
Keibubapaan atau membesarkan anak ialah proses menggalakkan dan menyokong perkembangan fizikal, emosi, sosial, kewangan, dan perkembangan intelek seorang kanak-kanak dari peringkat bayi sehingga dewasa. Keibubapaan merujuk kepada aspek-aspek membesarkan anak selain daripada hubungan biologi.[11]
Jantina dan campuran jantina
[sunting | sunting sumber] | Rencana ini perlu dikemas kini. (Mac 2026) |
Seorang anak mempunyai sekurang-kurangnya seorang bapa biologi dan sekurang-kurangnya seorang ibu biologi, tetapi bukan setiap keluarga merupakan keluarga nuklear tradisional. Terdapat banyak varian, seperti anak angkat, perkongsian keibubapaan, keluarga tiri, dan keibubapaan LGBT, yang mana terdapat kontroversi mengenainya.
Setakat 2011, literatur sains sosial kebanyakannya menolak tanggapan bahawa terdapat campuran jantina ibu bapa yang optimum atau kanak-kanak dan remaja dengan ibu bapa sesama jantina mengalami sebarang kekurangan perkembangan berbanding mereka yang mempunyai dua ibu bapa berlainan jantina.[12][13] Golongan profesional dan persatuan utama bersetuju pada tahun 2009 bahawa terdapat konsensus yang kukuh dan diterima dalam bidang tersebut bahawa tiada gabungan jantina ibu bapa yang optimum.[14] Literatur kajian keluarga menunjukkan pada tahun 2011 bahawa proses keluarga (seperti kualiti keibubapaan dan hubungan dalam keluarga) yang menyumbang kepada penentuan kesejahteraan dan "hasil" kanak-kanak, dan bukannya struktur keluarga itu sendiri, seperti jumlah, jantina, seksualiti dan status tinggal bersama ibu bapa.[13]
Genetik
[sunting | sunting sumber]Konflik ibu bapa-zuriat
[sunting | sunting sumber]Rencana utama: Konflik ibu bapa-zuriat
Seorang zuriat yang membenci bapa mereka dipanggil misopater; yang membenci ibu mereka dipanggil misomater; dan ibu bapa yang membenci zuriat mereka dipanggil misopedis.[15][16] Konflik ibu bapa-zuriat menerangkan konflik evolusi yang timbul daripada perbezaan dalam kecergasan optimum ibu bapa dan zuriat mereka. Walaupun ibu bapa cenderung untuk memaksimumkan jumlah zuriat, zuriat boleh meningkatkan kecergasan mereka dengan memperoleh bahagian pelaburan ibu bapa yang lebih besar, selalunya dengan bersaing dengan adik-beradik mereka. Teori ini dicadangkan oleh Robert Trivers pada tahun 1974 dan melanjutkan lagi teori gen mementingkan diri yang lebih umum dan telah digunakan untuk menerangkan banyak fenomena biologi yang diperhatikan.[17] Sebagai contoh, dalam beberapa spesies burung. Walau bagaimanapun, ibu bapa burung selalunya bertelur dua biji dan cuba membesarkan dua atau lebih anak; anak burung yang paling kuat akan mengambil bahagian makanan yang lebih besar yang dibawa oleh ibu bapa dan sering kali akan membunuh adik-beradik yang lebih lemah, satu tindakan yang dikenali sebagai pembunuhan adik-beradik (siblicide).
Empati
[sunting | sunting sumber]David Haig telah berhujah bahawa gen janin manusia akan dipilih untuk menarik lebih banyak sumber daripada ibu berbanding apa yang optimum untuk diberikan oleh ibu, satu hipotesis yang telah menerima sokongan empirikal. Plasenta, sebagai contoh, merembeskan hormon alokrin yang mengurangkan kepekaan ibu terhadap insulin dan dengan itu menjadikan bekalan gula darah yang lebih besar tersedia kepada janin. Ibu bertindak balas dengan meningkatkan tahap insulin dalam aliran darahnya, plasenta pula mempunyai reseptor insulin yang merangsang pengeluaran enzim pengurai insulin yang menentang kesan ini.[18]
Indeks kebahagiaan
[sunting | sunting sumber]
Di Eropah, ibu bapa secara umumnya lebih bahagia daripada mereka yang bukan ibu bapa. Dalam kalangan wanita, kebahagiaan meningkat selepas anak pertama, tetapi mempunyai anak-anak seterusnya tidak dikaitkan dengan peningkatan kesejahteraan yang lebih lanjut. Kebahagiaan nampaknya paling meningkat pada tahun sebelum dan selepas kelahiran anak pertama.[19]
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]- Anak angkat
- Bayi
- Guru membuli ibu bapa
- Hormatilah bapa dan ibumu
- Ibu bapa membuli guru
- Ibu bapa narsisistik
- Ibu bapa tiri
- Ibu tumpang
- Ikatan bapa
- Kasih sayang ibu bapa
- Kawalan ibu bapa
- Kesan Cinderella
- Pendermaan ovum dan sperma
- Paterniti (undang-undang)
- Pelaburan ibu bapa
- Pembulian anak oleh ibu bapa
- Penderaan ibu bapa oleh anak
- Penderaan kanak-kanak
- Penderaan narsisistik oleh ibu bapa
- Penjagaan angkat
- Peristiwa bukan paterniti
- Prinsip Bateman
- Sosialisasi timbal balik
- Usia ibu bapa (nyahkekaburan)
Rujukan
[sunting | sunting sumber]- ↑ Gallagher, James (2013-06-28). "UK government backs three-person IVF". BBC News. Dicapai pada 30 June 2013.
- ↑ Nadine Taub; Beth Anne Wolfson; Carla M. Palumbo. The Law of Sex Discrimination. m/s. 374.
- ↑ Browne C. Lewis (2012). Papa's Baby: Paternity and Artificial Insemination. m/s. 136.
- ↑ Louise I. Gerdes (2009). Reproductive Technologies. m/s. 25.
- ↑ "mother definition". www.oxforddictionaries.com. Oxford Dictionaries. Diarkibkan daripada yang asal pada October 10, 2012.
- ↑ Marian S Harris (2014). Racial Disproportionality in Child Welfare. m/s. 2.
- ↑ Bernard Roberts (2005). Evidence in the Psychological Therapies: A Critical Guidance for Practitioners. m/s. 149.
- ↑ "Definition from". Allwords.com. 2007-09-14. Dicapai pada 2011-11-04.
- ↑ Bromham, David (1990). Philosophical Ethics in Reproductive Medicine. m/s. 57.
- ↑ "TheFreeDictionary". Dicapai pada 2014-10-07.
- ↑ Davies, Martin (2000). The Blackwell encyclopedia of social work. Wiley-Blackwell. m/s. 245. ISBN 978-0-631-21451-9.
- ↑ Lamb, Michael (2009). Affidavit – United States District Court for the District of Massachusetts[pautan mati kekal]
- 1 2 Short, Elizabeth; Riggs, Damien W.; Perlesz, Amaryll; Brown, Rhonda & Kane, Graeme. "Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families – A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society" (PDF). Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 2011-03-04. Dicapai pada 2011-11-04.
- ↑ "In The Supreme Court of Iowa No. 07–1499" (PDF). Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 2009-12-29. Dicapai pada 2011-11-04.
- ↑ Francis, Darryl. "Iatrologs and Iatronyms." Word Ways 4.2 (1971): 8.
- ↑ Davies, Jon. "Imagining intergenerationality: Representation and rhetoric in the paedophile movie." GLQ: A Journal of Lesbian and Gay Studies 13.2 (2007): 369-385.
- ↑ Trivers, R.L. (1974). "Parent–offspring conflict". Integrative and Comparative Biology. 14 (1): 249–264. doi:10.1093/icb/14.1.249. JSTOR 3881986.
- ↑ Haig, D. (1993). "Genetic conflicts in human pregnancy" (PDF). The Quarterly Review of Biology. 68 (4): 495–532. doi:10.1086/418300. JSTOR 3037249. PMID 8115596. S2CID 38641716. Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 2013-07-19.
- ↑ Nicoletta Balbo; Francesco C. Billari; Melinda Mills (2013). "Fertility in Advanced Societies: A Review of Research". European Journal of Population. 29 (1): 1–38. doi:10.1007/s10680-012-9277-y. PMC 3576563. PMID 23440941.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]
- National Educational Network, Inc. (NENI) – sumber dalam talian percuma untuk pendidikan ibu bapa, kurikulum. Mereka juga menyelenggara blog ibu bapa yang menyediakan maklumat mengenai penjagaan kanak-kanak, program selepas sekolah, trend pendidikan, bimbingan, kolej, dan geran.
"Parents". Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913. – Pandangan Roman Katolik mengenai kedudukan ibu bapa.
