Scola d'ert de Sëlva
| Articul per Ladin Gherdëina |  |
La Scola d'ert de Sëlva fova na scola d'ert sun Plan da Tieja tl luech de Sëlva te Gherdëina. La fova stata giuarida ai 15 de novëmber 1908. Do n grum de ani de suzes fova l numer de studënc jit for plu zeruch ala fin dl 20ejim secul, nfin che n à tëut la dezijion de la stlù defin tl 2003.[1]
Storia
[mudé | muda l codesc]A Urtijëi fova bele stata giaurida na scola per l dessëni tl 1825 da Jakob Sotriffer y nce a Santa Cristina y te Sëlva cresciova plu y plu l ert de ziplé. Te chëi tëmps se stentoven a miuré la cualità dl ziplé. La figures fova for la medemes, l fova puecia inovazion y per chësc se stentoven a vënder la chiena. La populazion sentiva l debujën de giaté na miëura educazion dl ziplé y perchël se ova Santa Cristina y Sëlva metù adum per damandé de giaurì na scola d'ert.
La prima scola ie unida giaurida l ann 1885 zirca tla cësa sot a Dosses, fabricheda da Odl da Insom (śën Villa Schenk). Ma chësta à me durà doi ani.
Tl 1907 ova po l guviern de Viena dat l'autorisazion de mëter na scola d'ert y n ova scumencià a la fabriché sun n terac de Moz da Tieja. La fova stata giuarida ai 15 de novëmber 1908. I custimënc de la frabiché fova de 90 000 curones y chisc fova stai paiei dal chemun.
Al scumenciamënt univel nsenià de juebia, sada y dumënia te la cësa Domur[2]. Nsenià univa l desëni y mudelé y nce co scrì lëtres de afares. I trëi maestri fova Josef Piffrader, Cari Lindner y Leo Delago. La direzion fova a Urtijëi.
Do la prima viera mundiela, canche l raion fova deventà pert de la Talia, univa l mantenimënt de la scola finanzià da Trënt ora. Dal 1924 inant fova la scola rueda sota la respunsabltà dl Minister de Educazion y ova abù gran suzes ti ani daldò. La ova fat pea a mostres a Milan, Roma y tl 1932 monc a New York. Chëst'ultima ti ova purtà n recunescimënt da pert dl minister.
Danter l 1918 y l 1930 ova la scola d'ert de Sëlva uni ann danter 150 y 235 studënc. Danter l 1930 y l 1945 fovel mé plu ntëur a 50 studënc y do l 1970 fova l numer jit mo plu zeruch. Cul scumenciamënt dl nuef milené fova l numer de studënc tan bas che tl 2001 oven tëut la dezijion de mëter adum la scola d'ert de Sëlva cun la scola d'ert de Urtijëi. Tl 2003 an po tëut la dezijion de stlu la scola d'ert defin.
Nsenianc
[mudé | muda l codesc]Tla scola d'ert de Sëlva à nsenià cun truepes d'autri Peter Demetz Fëur, Albino Pitscheider de Menza[3], Leo Crepaz da Maidl, Martin Demetz de Palua y Leo Kostner[4].
Referënzes
[mudé | muda l codesc]- ↑ selvafoto.it, Articul: Wolkenstein im Laufe der Jahrhunderte, https://www.selvafoto.it/de/buch-wolkenstein.html?article_id=25
- ↑ La cësa Domur te Sëlva.
- ↑ Sulé (Tresl Gruber):’N salut al seniëur profesëur Albino Pitscheìder dla scola d’ert de Sëlva ’n ucajion de si settantejimo an, y na piata d’ unëur per la Val de Gherdëina. Calënder de Gherdëina 1948, pl. 65.
- ↑ Margareth Forer y Andreas Linder: Leo Kostner prufessëur tla Scola d’Ert. Calënder de Gherdëina 2021, pl. 264-265.
Bibliografia
[mudé | muda l codesc]- S (Sulé): La Scola d'Ert de Sëlva. Calënder de Gherdëina 1952, pl. 50-51.
- Josef Demetz da Ruacia: La Scola d’Ert y la Scola Mesana nueva de Sëlva. Calënder de Gherdëina 1985, pl. 44-50.
- Babi Mussner: Mostra sun i prim 50 ani dla Scola d’Ert de Sëlva. Calënder de Gherdëina 2002, pl. 218.