Os muiscas, tamén chamados chibchas,[2] son un pobo chibcha que formou a confederación muisca das terras dos Andes centrais na Cordilleira Oriental da actual Colombia, máis concretamente no Altiplano cundiboyacense. No presente, a poboación muisca case desapareceu, mais aínda pervive nalgúns concellos e distritos como Cota, Chía, Tenjo, Suba, Engativá, Tocancipá, Gachancipá e Ubaté.[3] Segundo o Censo DANE de 2005, 14 051 persoas autorrecoñecéronse como pertencentes ao pobo muisca en Colombia.[4]
Como unha das catro civilizacións avanzadas de América (alén dos aztecas, os maias e os incas),[5] entraron en contacto co Imperio español en 1537, no intre da conquista.[6] Os subgrupos nos que se dividían os muiscas foron identificados en función das alianzas arredor de tres grandes gobernantes: o zaque, con capital en Hunza, que gobernaba un territorio que abranguía as zonas sur e nordeste da actual Boyacá e o sur de Santander; o zipa, con capital en Bacatá, que gobernaba sobre Cundinamarca, o oeste dos Llanos e o nordeste de Tolima; e o Iraca, gobernador de Suamox, o nordeste de Boyacá e o suroeste de Santander. O territorio dos muiscas abranguía unha área aproximada de 25 000 km²[7], dende o norte de Boyacá até o Páramo de Sumapaz, e dende a Cordilleira Oriental até o Val de Magdalena. Tiñan fronteira cos territorios dos panches e os pijaos.
No tempo da conquista, a área tiña unha importante poboación, e malia que o número preciso de habitantes é discutido, estímase que puido superar o millón de habitantes.[8] Os muiscas falaban o muysccubun, un dialecto do chibcha, tamén chamado muysca e mosca.[9] A súa economía estaba baseada na agricultura, na minaría do sal, a metalurxia e manufactura.[3]
Alcaldía Mayor de Bogotá, Secretaría de Goberno 2003: Los ancestrales habitantes de Bogotá. 16.500 años de historia (tr.en. The Ancestral Inhabitants of Bogotá)
Bahn, Paul: Archaeology, Theories, Methods and Practice, 2nd edition, impreso por Thames and Hudson, Londres, 1991. ISBN 0-500-27867-9
Bonnett Vélez, Diana 1999: "El caso del altiplano Cundiboyacense: 1750–1800. La ofensiva hacia las tierras comunales indígenas" (tr.en. The Case of the Cundiboyacense Highland: 1750–1800. The challenge toward the communitarian Indian lands). Universitas Humanística 48. Santafé de Bogotá; Universidad Javeriana
Broadbent, Sylvia 1964: Los Chibchas: organización socio-política (tr.en The Chibcha People: Social and Political Organization). Série Latinoamericana 5. Bogotá: Facultad de Sociología, Universidad Nacional de Colombia
Correal Urrego, Gonzalo 1990: "Evidencias culturales durante el Pleistoceno y Holoceno de Colombia" (tr.en Cultural Evidence of the Colombian Pleistocene and Holocene); Revista de Arqueología Americana 1:69–89. Instituto Panamericano de Geografía e Historia, México
Francis, John Michael 2002: "Población, enfermedad y cambio demográfico, 1537-1636. Demografía histórica de Tunja: una mirada crítica"; Fronteras de la Historia 7: 13–76
Friede, Juan 1961: Los chibchas bajo la dominación española (tr.en. The Chibcha People under the Spaniard Rule). Bogotá: La Carreta
Gamboa Mendoza, Jorge Augusto 2017: El cacicazgo muisca en los años posteriores a la Conquista: del Psihipqua al cacique colonial, 1537-1575. Bogotá: Instituto Colombiano de Antropología e Historia. ISBN 978-958-8181-61-5
García, Antonio; Edith Jiménez e Blanca Ochoa 1946: "Resguardo Indígena de Tocancipá" (Tocancipá Indian Shelter); Boletín de Arqueología 6 (1)
González de Pérez, María Stella 1987: Diccionario y Gramática Chibcha (Chibchan Dictionary and Grammar). Manuscrito anónimo de la Biblioteca Nacional de Colombia. Bogotá: Instituto Caro y Cuervo
Enciclopedia de Colombia Oceano (tr.en Colombian Encyclopedia Ocean). Tomo 2. Barcelona, España 2002
Enciclopedia de Colombia a su alcance Espasa Siglo (Colombian Encyclopedia within reach - Espasa Century). Tomo 1 Bogotá, Colombia 2003
Hernández Rodríguez Guillermo 1949: De los Chibchas a la Colonia y la República (tr.en. From the Chibcha People to the Colony to the Republic). Bogotá: Ediciones Paraninfo, 1991
Historia de Colombia (tr.en. History of Colombia). Tomo 1 Zamora Editores, Bogotá, Colombia 2003
Gran Enciclopedia de Colombia Temática. Tomos 1 e 11 Círculo de Lectores, Bogotá, Colombia 1994
Fundación Misión Colombia: Historia de Bogotá, Conquista y Colonia. Tomo 1 Salvat-Villegas editores, Bogotá, Colombia 1989
Langebaek, Carl Henrik 1987: Mercados, poblamiento e integración étnica entre los Muiscas. Bogotá: Banco de la República. ISBN 958-9028-40-3
Londoño, Eduardo 1998: Los muiscas: una reseña histórica con base en las primeras descripciones. Bogotá: Museo del Oro
Llano Restrepo, María Clara e Marcela Campuzano 1994: La Chicha, una bebida fermentada a través de la historia. Bogotá: Instituto Colombiano de Antropología
Lleras Pérez, Roberto 1990: "Diferentes oleadas de poblamiento en la prehistoria tardía de los Andes Orientales"; relatorio presentado no simposio Los chibchas en América do II Congreso Mundial de Arqueoloxía; Barquisimeto, Venezuela
Lugo, Bernardo de 2010: Gramática en la lengua general del Nuevo Reino, llamada mosca. Edición de Jorge Augusto Gamboa Mendoza. Bogotá: Instituto Colombiano de Antropología e Historia
Martínez, Fernando Antonio 1977: "A propósito de algunas supervivencias chibchas del habla de Bogotá"; Thesaurus 32
Ocampo López, Javier 2007: Grandes culturas indígenas de América. Bogotá: Plaza & Janés Editores
Posada, Francisco 1965: "El camino chibcha a la sociedad de clases". Tlatoani 6, suplemento. México: Secretaría de Educación Pública. Escuela Nacional de Antropología e Historia, 1967
Rozo Guauta, José 1978: Los Muiscas: organización social y régimen político. Bogotá: Fondo Editorial Suramérica
Suescún Monroy, Armando 1987: La Economía Chibcha. Bogotá: Ediciones Tercer Mundo. ISBN 958-601-137-2
Tovar Pinzón, Hermes 1980: La formación social chibcha. Bogotá. CIEC
Wiesner García, Luis Eduardo 1987: "Supervivencia de las instituciones Muiscas: el Resguardo de Cota"; Maguaré 5: 235–259