Plusvalía

Parte da serie sobre Marxismo

Conceptos fundamentais

Alienación

Burguesía

Comunismo

Explotación

Forzas produtivas

Hexemonía cultural

Loita de clases

Materialismo dialéctico

Materialismo histórico

Medios de produción

Modo de produción

Plusvalía

Proletariado

Relacións de produción

Teoría do valor-traballo

Outras ligazóns

Críticas ao marxismo

Economía marxista

Categoría:Marxismo

A plusvalía (en inglés, surplus value; en portugués, mais-valia) é un concepto fundamental na crítica de Karl Marx ao capitalismo, definido como o valor en exceso producido polo traballo dos obreiros por riba do custo da súa forza de traballo, que os capitalistas se apropian en forma de beneficio. En Das Kapital, volume I, Marx explica que a forza de traballo, mercada polo seu valor equivalente ás necesidades de subsistencia do traballador, posúe a capacidade de xerar novo valor durante o proceso produtivo por riba dese custo; por exemplo, se o salario diario dun traballador cobre seis horas de traballo necesario para reproducir a súa forza de traballo, as seis horas adicionais de traballo estendido crean un valor excedente non pagado polo capitalista. Este mecanismo, segundo argumentou Marx, subxace á explotación inherente ao traballo asalariado, alimentando a acumulación de capital mentres sementa as bases do conflito de clases, xa que a taxa de plusvalía —calculada como o valor excedente dividido polo capital variable (os salarios)— mide o grao de explotación. Marx distinguiu o valor excedente absoluto, obtido prolongando a xornada laboral, do valor excedente relativo, acadado mediante o incremento da produtividade para reducir o tempo de traballo necesario.

A teoría descansa na teoría do valor-traballo, segundo a cal o valor das mercadorías deriva unicamente do tempo de traballo socialmente necesario, unha premisa que posibilita a plusvalía como fonte de todo beneficio, renda e xuro. Non obstante, este marco enfrontouse a desafíos empíricos e teóricos persistentes; a economía convencional, baseándose nas revolucións marxinalistas, atribúe os beneficios a factores como o risco empresarial, a escaseza de capital e a utilidade subxectiva en lugar do traballo non pagado, cos prezos de mercado diverxendo a miúdo dos insumos de traballo de maneiras non previstas polo modelo. Os intentos empíricos de cuantificar as taxas de plusvalía entre diferentes economías arroxan resultados variables, pero non logran demostrar unha primacía causal sobre explicacións alternativas, como as que poñen o acento na innovación tecnolóxica e na demanda dos consumidores.

Os críticos, incluídos os economistas austríacos, sosteñen que a teoría pasa por alto a preferencia temporal e os custos de oportunidade do capital, o que converte a plusvalía nun constructo ideolóxico en lugar dunha realidade económica verificable. A pesar destas refutacións, os estudosos marxistas continúan refinando e aplicando o concepto nas análises da desigualdade e das crises, aínda que a súa influencia decrece fóra dos círculos heterodoxos nun contexto académico que amosa, segundo se ten sinalado, sesgos ideolóxicos favorables a marcos interpretativos por riba doutros falsificables.

Introdución

Segundo a teoría do valor traballo cada mercancía encerra un valor correspondente ao tempo de traballo socialmente necesario requirido para a súa produción. No caso dun moble isto inclúe as horas do carpinteiro e as horas de traballo que foron necesarias para producir cada unha das mercancías involucradas no proceso de produción. No caso da mercancía "forza de traballo", o seu valor é tamén nese caso o necesario para o seu reposición, é dicir, para que o traballador poida seguir alimentándose e vestíndose o necesario como para volver ao traballo cada novo día.

Supoñendo que o traballo acumulado no alimento diario do traballador sexa de 4 horas e supoñendo, para simplificar, que esta sexa a súa única necesidade, podemos concluír que o valor da forza de traballo durante un día é de 4 horas. Pero o traballador pode producir máis que o que come. Se o capitalista obrígalle a estender a xornada laboral a 8 horas, existe un valor novo, un valor que non estaba incluído en ningunha outra compoñente do proceso de produción. Este valor novo (o plusvalía) é apropiado polo capitalista.

Entón, o plusvalía é a porción de traballo que os traballadores realizan que está máis aló do necesario para reproducir o valor da súa forza de traballo e que é apropiada polo capitalista. O plusvalía é un concepto indisolublemente unido á teoría do valor traballo e é central para a descrición que esta realiza da explotación baixo o capitalismo. Estes conceptos aparecen definidos e utilizados principalmente en O Capital e nos cadernos II e III dos Grundrisse.

Taxa e masa do plusvalía

A masa de plusvalía é a cantidade de traballo excedente producida pola forza de traballo. Mídese por tempo. Por exemplo, se a xornada laboral é de 8 horas e en 4 horas o obreiro reproduce o valor da súa forza de traballo, a masa de plusvalía que se lle extrae é de 4 horas.

A taxa de plusvalía ou taxa de explotación defínese como o cociente entre a masa de plusvalía e o valor de reprodución da forza de traballo. A taxa mostra deste xeito o grao de explotación ao cal está sometida a forza de traballo. Seguindo o exemplo anterior, 4 horas de plustraballo / 4 horas de traballo necesario dan unha taxa de explotación do 100%.

Plusvalía absoluto e relativo

O plusvalía absoluto e o plusvalía relativo son as dúas formas que posúe o capitalista de aumentar o grao de explotación. O plusvalía absoluto consiste en aumentar a masa de plusvalía mediante o alongamento da xornada de traballo. O plusvalía relativo consiste en aumentar a masa de plusvalía diminuíndo o valor da forza de traballo. Isto último conséguese mediante o aumento da forza produtiva do traballo. Cando a forza produtiva do traballo aumenta e a xornada laboral mantense constante, o tempo en que o obreiro traballa para reproducir a súa forza de traballo redúcese, e a masa de plustraballo aumenta.