Edukira joan

Sable-arrain beltz

Wikipedia, Entziklopedia askea
Sable-arrain beltz
Iraute egoera

Arrisku txikia  (IUCN 3.1)
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaAnimalia
FilumaChordata
KlaseaActinopteri
OrdenaScombriformes
FamiliaTrichiuridae
GeneroaAphanopus
Espeziea Aphanopus carbo
Lowe, 1839

Sable-arrain beltza (Aphanopus carbo) arrain pertziforme batipelagikoa da, Ozeano Atlantikoan bizi dena.[1][2] 180 m eta 1.700 m arteko sakoneran aurkitzen da[3]. Helduek 80 eta 85 cm. arteko luzera dute, nahiz eta 110 cm-koak ere topatu.

Ezaugarriak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sable-arrain beltzak gorputz luzea du 80-85 cm inguru izanik normalean. Muturra handia du, letagin antzeko hortz sendoekin. Bizkarreko hegatsak 34 eta 41 arantza artean ditu, eta 52 eta 56 izpi bigun artean. Uzki-hegatsak, aldiz, bi arantza ditu eta 43 eta 48 izpi bigun. Hegats pelbikoa arantza bakar batez adierazten da gazteetan, hala ere, helduetan ez da guztiz adierazita egoten.

Habitata eta bizi-forma

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egunez batipelagikoak diren bitartean, gauez ur-zutabean gorantz mugitzen dira, sakonera ertainetan krustazeoez, zefalopodoez eta beste arrain batzuez elikatzeko. Sable-arrain beltzak duen gorputz luzexkak, buru zorrotzak eta hegats luzeak, igeriketa azkarra egiteko egokituta ditu. Arrain honek aho terminal handi bat du, hortz handiekin, letagin itxurakoak, harrapari eraginkorra izateko. Ondo kamuflatzeko, kolore beltz-kobrezkoa du, tonu irisatu batekin. Arrainaren begi handiak, buruaren luzeraren % 18 inguruko diametroa dutenak, tamaina handikoak dira argi gutxiko egoeran ikusmena errazteko[4].

Bai arrautzak bai larbak pelagikoak dira, eta planktonarekin batera noraezean ibiltzen dira[5]. Oro har, tamaina-banaketa balio handiagoetarantz mugitzen da Ipar-ekialdeko Atlantikoaren iparraldetik hegoaldera[6]. Arrain honen arrautzak eta larba-faseak ezezagunak dira eta gazteak gutxitan harrapatzen dira[7]. Gazteak, ordea, mesopelagikoak direla jakin da. Sable-arrain beltzaren bizi-zikloa ezezaguna da, baina hipotesi ohikoena da stock bakar batek erloju-orratzen noranzkoan migrazio handia egiten duela Ipar-ekialdeko Atlantikoaren inguruan. Errutea eremu batzuetara mugatzen da, besteak beste, Madeira, Kanariar Uharteak eta, hegoalderago dauden uharteetara. Gazteak urte batzuetan geratzen dira elikatzen eta haztean Faroe Uharteen hegoalderantz eta Britainiar Uharteen mendebalderantz migratzen dute. Ondoren, gazteak hegoaldera mugitzen dira Portugal kontinental aldera eta are hegoalderago erruteko eremuetara. Azken ikerketek adierazten dute haien adin maximoa 12-14 urte ingurukoa dela. Plataformako arrain komertzial gehienek eta pelagikoek ez bezala, sable-arrain beltzak hazkunde-tasa motela du helduetan, hazkuntzan eta ugalketan egindako energia-inbertsioaren ondorioz.

Ugalketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sable-arrain beltza espezie iteroparoa da, hau da, bere bizitzan zehar hainbat aldiz errun dezake. Gainera, bere arrautza guztiak ekitaldi bakar batean askatzen ditu ugalketa-denboraldi bakoitzeko. Fekundazio determinatua ere erakusten du, hau da, arrautza guztiak obulutegiko obozitoak dira errun aurretik. Emeak 8 urte dituzten garairaino erruteko gai izaten dira, oro har. Arrain helduak eta errute-ko gaitasuna duten arrainak urteko azken hiruhilekoan baino ez dira ikusi leku jakin batzuetan, hala nola Madeiran, Kanarietan eta Afrikako ipar-mendebaldeko kostaldean. Indize gonadosomatikoa handiagoa da gorputz-luzera bererako Madeira inguruan dagoen sastakai beltzean, Portugal kontinentalaren aurrean edo Britainiar uharteen mendebaldean. Eremu horietan heldutasun-prozesua baldintzatzen duten berezko eta kanpoko faktorerik ez duten eremuek eragin dezakete gertatze horretan[8].

Elikadura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sable-arrain beltza, krustazeoez, zefalopodoez, arrain mesopelagikoez, izkirez, arrain teleosteoez eta txenada urdinaz elikatzen da bereziki[9].

Migrazioa eta habitata

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sable-arrain beltza Ipar-ekialdeko Atlantikoan zehar aurki daiteke, bere bizitzan zeharreko hazkunde-etapa desberdinetan. Sable-arrain beltzak ordulariaren araberako migrazioa egiten du bere bizi-zikloan, ugalketa- eta elikadura-ohiturek bultzatuta[10]. Madeira uharteetatik eta Kanariar uhartedietatik gertu erruten dute urritik abendura bitartean. Ondoren, iparralderantz jotzen dutela uste da, ur hotzagoetara, han elikatuz eta haziz. Helduarora iristean, hegoalderantz joaten dira berriro, Portugaletik kanpoko uretara, ugaltzeko heldutasun-adina izan arte, eta errute-eremuetara itzultzen dira[11]. Eztabaida batzuk daude sastakai beltzaren errute-eremuei buruz. Madeirako errute-eremua oso ezaguna bada ere, Afrikako ipar-mendebaldeko kostaldearen aurrean beste errute-eremu batzuk daudela uste da, eme helduak ugaltzeko garaian aurkitu baitira eskualde horretan[12].

Parasitoen infekzioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ostalari egokia da sable-arrain beltza Anisakis parasitoarentzat, batez ere krustazeoak (euphausiidoak, kopepodoak eta anfipodoak), arrainak eta zefalopodoak bezalako ostalari infektatuen arrainen dietaren ondorioz. Parasito hau ostalarien urdail paretan edo hesteetan sartzeko gai den nematodoa da. Zientzialariek parasito horiek erabili dituzte sastakai beltzak nondik nora ibili diren arakatzeko. Bizkarroi hauek jarraipena egiteko erabili ohi dira, Portugal eta Madeira uharteetatik gertu dauden uretan nagusitzen baitira[13]. Sable-arrain beltza gordinik edo gutxi egosita jateak anisakiasi deritzon infekzio parasitoa eragin lezake, eta gaitz hori tratatzeko modu bakarra nematodoak endoskopia bidez erauztea da, edo kirurgia bidez.

Balio ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sable-arrain beltzak garrantzi ekonomikoa du Iberiar Penintsulako eta, batez ere, Madeira uharteetako herrialdeei lotutako arrantzarako, non elikagaietarako preziatuak diren[14]. Espeziea Islandia, Frantzia, Irlanda eta Kanariar Uharteetako eremu batzuetan ere arrantzatzen da. Haragi kalitate ona duenez, normalean prezio altuak izaten ditu. Arrain beltzak, karramarroarekin batera, Madeira uharteetan eta Portugalen kontsumitzeko gehien eskatzen diren itsasoko bi produktuak dira, eta, beraz, leku horietan zeregin ekonomiko garrantzitsua dute. Frantzia eta Irlanda inguruan arrainak arraste-arrantza bidez harrapatzen dituzte.

Kontsumoa eta osasuna

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nahiz eta merkatuan balio izugarria izan eta Europako hegoaldeko dieta tipikoan indar handia izan, hainbat osasun-arriskurekin lotuta daude, arrainen barruan aurkitutako hainbat metal toxiko direla eta, besteak beste, beruna, merkurioa eta kadmioa. Oso kantitate txikietan ere, metal horiek hilgarriak izan daitezke gizakientzat, kontsumituz gero. Hala ere, Munduko Osasun Erakundeak eta Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak ezarritako estandarren arabera, arrain honen gibela kontsumitzen ez den bitartean, ez dago benetako osasun-arriskurik[15].

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Aphanopus carbo», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.
  2. ↑ Moralez-Nin, Beatriz; Sena-Carvalho, Dalila. (1996). «Age and growth of the black scabbard fish (Aphanopus carbo) off Madeira.» Fisheries Research 25: 239–251..
  3. ↑ Morales-Nin, Beatriz; Sena-Carvalho, Dalila. (1996-03). «Age and growth of the black scabbard fish (Aphanopus carbo) off Madeira» Fisheries Research 25 (3-4): 239–251.  doi:10.1016/0165-7836(95)00432-7. ISSN 0165-7836. (kontsulta data: 2025-12-26).
  4. ↑ Farias, Inês; Morales-Nin, Beatriz; Lorance, Pascal; Figueiredo, Ivone. (2013-09-23). «Black scabbardfish,Aphanopus carbo, in the northeast Atlantic: distribution and hypothetical migratory cycle» Aquatic Living Resources 26 (4): 333–342.  doi:10.1051/alr/2013061. ISSN 0990-7440. (kontsulta data: 2025-12-29).
  5. ↑ Froese, Rainer; Pauly, Daniel. (1994-11). «Fishbase as a tool for comparing the life history patterns of flatfish» Netherlands Journal of Sea Research 32 (3-4): 235–239.  doi:10.1016/0077-7579(94)90001-9. ISSN 0077-7579. (kontsulta data: 2025-12-29).
  6. ↑ Farias, Inês; Morales-Nin, Beatriz; Lorance, Pascal; Figueiredo, Ivone. (2013-09-23). «Black scabbardfish,Aphanopus carbo, in the northeast Atlantic: distribution and hypothetical migratory cycle» Aquatic Living Resources 26 (4): 333–342.  doi:10.1051/alr/2013061. ISSN 0990-7440. (kontsulta data: 2025-12-29).
  7. ↑ Neves, Ana; Vieira, Ana Rita; Farias, Inês; Figueiredo, Ivone; Sequeira, Vera; Serrano Gordo, Leonel. (2009-12-31). «Reproductive strategies in black scabbardfish (Aphanopus carbo Lowe, 1839) from the NE Atlantic» Scientia Marina 73 (S2): 19–31.  doi:10.3989/scimar.2009.73s2019. ISSN 1886-8134. (kontsulta data: 2025-12-29).
  8. ↑ Farias, Inês; Morales-Nin, Beatriz; Lorance, Pascal; Figueiredo, Ivone. (2013-09-23). «Black scabbardfish,Aphanopus carbo, in the northeast Atlantic: distribution and hypothetical migratory cycle» Aquatic Living Resources 26 (4): 333–342.  doi:10.1051/alr/2013061. ISSN 0990-7440. (kontsulta data: 2026-01-12).
  9. ↑ Farias, Inês; Figueiredo, Ivone; Janeiro, Ana Isabel; Bandarra, Narcisa Maria; Batista, Irineu; Morales-Nin, Beatriz. (2014-07). «Reproductive and feeding spatial dynamics of the black scabbardfish, Aphanopus carbo Lowe, 1839, in NE Atlantic inferred from fatty acid and stable isotope analyses» Deep Sea Research Part I: Oceanographic Research Papers 89: 84–93.  doi:10.1016/j.dsr.2014.04.010. ISSN 0967-0637. (kontsulta data: 2026-01-13).
  10. ↑ Farias, Inês; Figueiredo, Ivone; Janeiro, Ana Isabel; Bandarra, Narcisa Maria; Batista, Irineu; Morales-Nin, Beatriz. (2014-07). «Reproductive and feeding spatial dynamics of the black scabbardfish, Aphanopus carbo Lowe, 1839, in NE Atlantic inferred from fatty acid and stable isotope analyses» Deep Sea Research Part I: Oceanographic Research Papers 89: 84–93.  doi:10.1016/j.dsr.2014.04.010. ISSN 0967-0637. (kontsulta data: 2026-01-13).
  11. ↑ Farias, Inês; Morales-Nin, Beatriz; Lorance, Pascal; Figueiredo, Ivone. (2013-09-23). «Black scabbardfish,Aphanopus carbo, in the northeast Atlantic: distribution and hypothetical migratory cycle» Aquatic Living Resources 26 (4): 333–342.  doi:10.1051/alr/2013061. ISSN 0990-7440. (kontsulta data: 2026-01-13).
  12. ↑ Serrano Gordo, Leonel; Baptista, Irineu; Carvalho, Lucília; Costa, Valentina; Cruz, Cristina; Eiras, Jorge C.; Farias, Inês; Figueiredo, Ivone et al.. (2009-12-31). «Stock structure of black scabbardfish (Aphanopus carbo Lowe, 1839) in the southern northeast Atlantic» Scientia Marina 73 (S2): 89–101.  doi:10.3989/scimar.2009.73s2089. ISSN 1886-8134. (kontsulta data: 2026-01-13).
  13. ↑ Santos, Maria João; Saraiva, Aurélia; Cruz, Cristina; Eiras, Jorge C.; Hermida, Margarida; Ventura, Carla; Soares, João Paulo. (2009-12-31). «Use of parasites as biological tags in stock identification of the black scabbardfish, Aphanopus carbo Lowe, 1839 (Osteichthyes: Trichiuridae) from Portuguese waters» Scientia Marina 73 (S2): 55–62.  doi:10.3989/scimar.2009.73s2055. ISSN 1886-8134. (kontsulta data: 2026-01-13).
  14. ↑ Morales-Nin, Beatriz; Sena-Carvalho, Dalila. (1996-03). «Age and growth of the black scabbard fish (Aphanopus carbo) off Madeira» Fisheries Research 25 (3-4): 239–251.  doi:10.1016/0165-7836(95)00432-7. ISSN 0165-7836. (kontsulta data: 2026-01-13).
  15. ↑ Afonso, C.; Lourenço, H.M.; Dias, Abreu; Nunes, M.L.; Castro, M.. (2007-01). «Contaminant metals in black scabbard fish (Aphanopus carbo) caught off Madeira and the Azores» Food Chemistry 101 (1): 120–125.  doi:10.1016/j.foodchem.2006.01.030. ISSN 0308-8146. (kontsulta data: 2026-01-15).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Sable-arrain_beltz&oldid=10523053"(e)tik eskuratuta