Andrus Veerpalu

Andrus Veerpalu
	; Irudi gehiago
Bizitza
Jaiotza	Pärnu, 1971ko otsailaren 8a (55 urte)
Herrialdea	Estonia
Familia
Seme-alabak	ikusi Andreas Veerpalu; Anette Veerpalu;
Hezkuntza
Heziketa	Otepää branch of Estonian Sports Gymnasium (en)
Hizkuntzak	estoniera
Jarduerak
Jarduerak	iraupen-eskiatzailea
	Parte-hartzailea 2010eko Neguko Olinpiar Jokoak ; 1992ko Neguko Olinpiar Jokoak ; 1994ko Neguko Olinpiar Jokoak ; 1998ko Neguko Olinpiar Jokoak ; cross-country skiing at the 2002 Winter Olympics – men's 15 kilometre classical (en) ; cross-country skiing at the 2006 Winter Olympics – men's 15 kilometre classical (en) ; cross-country skiing at the 2002 Winter Olympics – men's 50 kilometre classical (en) ; FIS Nordic World Ski Championships 1993 (en) ; FIS Nordic World Ski Championships 1995 (en) ; FIS Nordic World Ski Championships 1997 (en) ; FIS Nordic World Ski Championships 1999 (en) ; FIS Nordic World Ski Championships 2001 (en) ; FIS Nordic World Ski Championships 2003 (en) ; FIS Nordic World Ski Championships 2005 (en) ; FIS Nordic World Ski Championships 2009 (en) ;
Pisua	75 kilogramo
Altuera	182,5 zentimetro
Jasotako sariak	ikusi Holmenkollen domina (2005) ; Order of the White Star, 1st Class (2006) ; Estonian Red Cross Order First Class (2002) ; Estonian Athlete of the Year (1999) ; Decoration of the Estonian Olympic Committee (2006) ; Estonian Athlete of the Year (2001) ; Estonian Athlete of the Year (2002) ; Estonian Athlete of the Year (2006) ; Estonian Athlete of the Year (2009) ;

Andrus Veerpalu (1971ko otsailaren 8an jaioa) estoniar iraupen-eski (cross-country skiing, elur gainean distantzia luzeko eski-probak) eskiatzaile ohia da. Estoniako Neguko Olinpiar arrakastatsuena izan da: urrezko domina irabazi zuen gizonezkoen 15 km estilo klasikoan 2002an eta 2006an, eta zilarrezkoa 50 km estilo klasikoan 2002an.^[1]

Ibilbidea

2006ko otsailaren 17an, Veerpaluk bere bigarren urrezko domina olinpikoa irabazi zuen 15 km-ko iraupen-eskiko proban; aurreko urrea 2002ko Salt Lake City-ko Jokoetan eskuratu zuen. Horrela, bi urrezko domina olinpiko irabazi dituzten laugarren estoniarra bihurtu zen, Kristjan Palusalu, Erika Salumäe eta Kristina Šmigun-Vähiren ondoren. Guztira hiru domina olinpiko lortuta, Estoniako olinpiar kirolaririk sarituena izan zen; Šmigun-Vähik marka hori berdindu zuen gero, 2010eko Vancouver-ko Jokoetan.^[1]

Veerpaluk arrakasta handiak izan zituen, halaber, FIS Iparraldeko Eski Munduko Txapelketetan. Urrea irabazi zuen 30 km-tan 2001ean, Lahtin, eta 15 km-tan 2009an, Liberecen; zilarra, berriz, 50 km-tan lortu zuen 1999an, Ramsaun. Horrez gain, Holmenkollen eski-jaialdiko 50 km-ko proba irabazi zuen 2003an eta 2005ean. 2010eko Olinpiar Jokoetan gizonezkoen 50 km estilo klasikoko mass start proban ere lehiatu zen, eta seigarren amaitu zuen.^[2]^[3]

2009ko Libereceko 15 km estilo klasikoko garaipenari esker, Veerpalu historiako munduko txapeldun zaharrena bihurtu zen iraupen-eskiaren arloan; orduan 38 urte zituen. Banakako distantzia-probetan urrezko domina olinpikoa irabazi duen atleta zaharrena ere bada.^[3]

2005ean Holmenkollen domina jaso zuen, sari hori eskuratu zuen lehen estoniarra izanik. Gainera, Neguko sei Olinpiar Jokotan iraupen-eskian lehiatu zen laugarren kirolaria izan zen, Marja-Liisa Kirvesniemi, Harri Kirvesniemi eta Jochen Behleren ondoren.^[4]^[1]

2011ko otsailaren 23an, Veerpaluk iragarri zuen kirol profesionala utziko zuela, belauneko lesio kroniko baten ondorioz.^[5]

Doping auzia eta absoluzioa

Veerpaluren erretiroa iragarri eta hilabete batzuetara jakinarazi zen HGHn (human growth hormone, giza hazkuntza-hormona) positibo eman zuela. Hark, ordea, errugabe zela defendatu zuen. Estoniako biokimikari batzuek azaldu zuten epaia goiztiarra zela eta ez zegoela metodo fidagarririk HGH artifiziala hormona naturaletik bereizteko. Horren ondoren, Veerpaluk FISera jo zuen emaitza inpugnatzeko.^[6]^[7]^[8]^[9]

FISeko antidoping batzordeak errudun jo zuen, eta debekua hiru urtera luzatu zuen, Veerpaluren taldeak erakundearekin behar adina lankidetza izan ez zuela argudiatuta. Hala ere, Estoniako goi-mailako biokimikari talde batek auzia berriz aztertu zuen eta emaitza false positive (positibo faltsu) izan zela defendatu zuen.^[10]^[11]^[12]

Azkenik, Kirol Arbitraje Auzitegiak (CAS) absolbitu egin zuen 2013ko martxoaren 25ean, zigorra indargabetu eta FISi epaiketa-kostuen zati bat ordaintzera behartuz. Auzitegiak adierazi zuen bazirela kirolariak benetan HGH exogenoa hartu zuela iradokitzen zuten hainbat faktore, baina emaitza kontrako aurkikuntza analitikotzat jotzeko erabiltzen zen atalasea ez zela nahikoa fidagarria erruduntasuna frogatzeko. Ondoren, Krista Fischer ikertzaileak zalantzan jarri zuen CASek aipatutako “faktore” horiek zertan oinarritzen ziren, zeren eta dopinga iradokitzen zuten zenbaki bakarrak baliogabetuak izan baitziren.^[13]^[14]^[15]

Iraupen-eskiko emaitzak

Emaitza guztiak Nazioarteko Eski Federazioaren (FIS) datuetatik hartu dira.^[2]

Olinpiar Jokoak

3 domina — (2 urre, 1 zilar)

Urtea	Adina	10 km	15 km	Jazarpena (pursuit, bi zatiko proba konbinatua)	30 km	50 km	Sprinta	4 × 10 km erreleboa	Taldeko sprinta
1992	21	21	N/A	42	44	—	N/A	10	N/A
1994	23	36	N/A	55	—	26	N/A	—	N/A
1998	27	8	N/A	DNS	19	—	N/A	10	N/A
2002	31	N/A	Urrea	—	—	Zilarra	—	9	N/A
2006	35	N/A	Urrea	—	N/A	—	—	8	—
2010	39	N/A	—	—	N/A	6	—	—	—

Munduko Txapelketak

3 domina — (2 urre, 1 zilar)

Urtea	Adina	10 km	15 km	Jazarpena	30 km	50 km	Sprinta	4 × 10 km erreleboa	Taldeko sprinta
1993	22	49	N/A	57	31	—	N/A	—	N/A
1995	24	72	N/A	—	30	—	N/A	—	N/A
1997	26	32	N/A	DNF	—	39	N/A	11	N/A
1999	28	14	N/A	DNF	—	Zilarra	N/A	10	N/A
2001	30	N/A	5	—	Urrea	—	—	7	N/A
2003	32	N/A	8	DNF	4	—	—	8	N/A
2005	34	N/A	—	19	N/A	4	—	9	—
2009	38	N/A	Urrea	19	N/A	—	—	8	8

Munduko Kopa

Denboraldikako sailkapenak

Denboraldia	Adina	Diziplinako sailkapenak					Eski itzulien sailkapenak
Denboraldia	Adina	Orokorra	Distantzia	Distantzia luzea	Distantzia ertaina	Sprinta	Nordic Opening	Tour de Ski	Munduko Kopako finala
1992	21	NC	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A
1993	22	NC	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A
1994	23	78	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A
1995	24	73	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A
1996	25	NC	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A	N/A
1997	26	74	N/A	60	N/A	59	N/A	N/A	N/A
1998	27	26	N/A	24	N/A	28	N/A	N/A	N/A
1999	28	22	N/A	12	N/A	43	N/A	N/A	N/A
2000	29	43	N/A	23	51	36	N/A	N/A	N/A
2001	30	42	N/A	N/A	N/A	—	N/A	N/A	N/A
2002	31	19	N/A	N/A	N/A	NC	N/A	N/A	N/A
2003	32	7	N/A	N/A	N/A	—	N/A	N/A	N/A
2004	33	7	6	N/A	N/A	23	N/A	N/A	N/A
2005	34	13	10	N/A	N/A	58	N/A	N/A	N/A
2006	35	—	—	N/A	N/A	—	N/A	N/A	N/A
2008	37	50	34	N/A	N/A	77	N/A	—	22
2009	38	27	20	N/A	N/A	77	N/A	19	—
2010	39	41	20	N/A	N/A	108	N/A	—	DNF
2011	40	86	50	N/A	N/A	NC	DNF	—	—

Banakako podiumak

6 garaipen — (6 Munduko Kopan)
11 podium — (11 Munduko Kopan)

zk.	Denboraldia	Data	Tokia	Proba	Maila	Postua
1	1998–99	1999-02-28	Ramsau, Austria	50 km banakakoa, C (classical, estilo klasikoa)	Munduko Txapelketa^[1]	2.
2	2002–03	2003-01-12	Otepää, Estonia	30 km mass start, C	Munduko Kopa	3.
3	2002–03	2003-02-15	Asiago, Italia	10 km banakakoa, C	Munduko Kopa	1.
4	2002–03	2003-03-08	Oslo, Norvegia	50 km banakakoa, C	Munduko Kopa	1.
5	2003–04	2003-12-13	Davos, Suitza	15 km banakakoa, C	Munduko Kopa	1.
6	2003–04	2003-12-16	Val di Fiemme, Italia	1,2 km sprinta, C	Munduko Kopa	3.
7	2003–04	2004-01-17	Nové Město na Moravě, Txekiar Errepublika	15 km banakakoa, C	Munduko Kopa	1.
8	2003–04	2004-03-07	Lahti, Finlandia	15 km banakakoa, C	Munduko Kopa	3.
9	2004–05	2005-01-08	Otepää, Estonia	15 km banakakoa, C	Munduko Kopa	1.
10	2004–05	2005-03-12	Oslo, Norvegia	50 km banakakoa, C	Munduko Kopa	1.
11	2009–10	2010-01-16	Otepää, Estonia	15 km banakakoa, C	Munduko Kopa	2.

Oharra: ¹ 1999ko Munduko Txapelketara arte, Munduko Txapelketako probek Munduko Kopako puntuaketan ere balio zuten.

Bizitza pertsonala

Angela Veerpalu-rekin ezkonduta dago, eta bost seme-alaba dituzte.^[16]

Ikus, gainera

Olinpiar Jokoetan parte-hartze gehien izan duten kirolarien zerrenda

Erreferentziak

1 2 3 Sports-Reference 2020.
1 2 FIS 2018.
1 2 FIS-Ski 2009.
↑ Holmenkollen 2007.
↑ ERR 2011.
↑ Rand 2011.
↑ Luts & Kahu 2011.
↑ Eesti Päevaleht 2011a.
↑ Delfi Sport 2011.
↑ Delfi 2011.
↑ Postimees 2011a.
↑ Postimees 2011b.
↑ CAS 2013.
↑ CAS Award 2013.
↑ ERR 2013.
↑ Olympedia n.d.

Bibliografia

Datu-baseak eta kirol-erregistroak

[(https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ve/andrus-veerpalu-1.html) Andrus Veerpalu. ] Sports-Reference.
[(https://data.fis-ski.com/dynamic/athlete-biography.html?sector=CC&listid=&competitorid=63811) Athlete: Veerpalu Andrus. ] FIS-Ski / International Ski Federation.
Olympedia: Andrus Veerpalu. Olympedia.

Albisteak eta prentsa

[(https://news.err.ee/v/007b64a7-df4c-46aa-87dd-cf591de72e07) Veerpalu Retires from Skiing On Eve of World Championships. ] ERR / Estonian Public Broadcasting 2011-02-23.
Rand, Erik. (2011-04-07). [(http://www.epl.ee/artikkel/595864) Doktor Laasik: Veerpalu dopinguproovi tulemustes võib kahelda. ] Eesti Päevaleht.
Luts, Priit; Kahu, Oliver. (2011). [(http://uudised.err.ee/index.php?06226998) Biokeemik: tehis- ja loomulikku hormooni on raske eristada. ] Eesti Rahvusringhääling.
[(http://www.epl.ee/artikkel/596031) Tartu Ülikooli professor: Veerpalu dopingupatuseks nimetamine on ennatlik. ] Eesti Päevaleht 2011.
[(https://sport.delfi.ee/news/suusatamine/eesti/video-vandeadvokaat-aivar-pilv-vajadusel-lahme-arbitraazikohtusse?id=43513425) VIDEO: Vandeadvokaat Aivar Pilv: vajadusel lähme arbitraažikohtusse. ] Delfi Sport 2011-04-07.
[(https://www.delfi.ee/a/56273422) FIS otsustas: Andrus Veerpalu on süüdi. ] Delfi / Eesti Päevaleht 2011-08-23.
[(https://sport.postimees.ee/?id=418243) Alaveri jätkamine peatreenerina sõltub FISi otsusest. ] Postimees 2011.
[(https://sport.postimees.ee/544636/veerpalu-kaitsev-teadlane-kritiseerib-dopingutesti-usutavust/) Veerpalu kaitsev teadlane kritiseerib dopingutesti usutavust. ] Postimees 2011.
[(https://news.err.ee/sports/b2692b12-bf4c-48f0-9604-ec2f7e429a57) NFL Players 'Hail' Veerpalu Verdict. ] ERR / Estonian Public Broadcasting 2013-03-27.

Erakundeen agiriak eta ebazpenak

[(https://web.archive.org/web/20090225031110/http://www.fis-ski.com/uk/home-page/home-page-22.html?actu_id_1335=1604&actu_page_1335=1) FIS-Ski.com article on Veerpalu's victory. ] FIS-Ski 2009-03-01.
[(http://www.fis-ski.com/?actu_id_2109=6675&actu_page_2109=) CAS issues decision in the case of Veerpalu. ] International Ski Federation 2013.
[(http://www.tas-cas.org/d2wfiles/document/6633/5048/0/256620FINAL20Award20_internet_.pdf) Andrus Veerpalu v International Ski Federation. ] Court of Arbitration for Sport.
[(https://web.archive.org/web/20140222153934/http://www.tas-cas.org/d2wfiles/document/6628/5048/0/Media20Release20_English_20256620final.pdf) Lausanne, 26 March 2013, The Court of Arbitration for Sport (CAS) Media Release, Cross-Country Skiing, Case Veerpalu/FIS. ] Court of Arbitration for Sport 2013-03-26.

Webgune espezializatuak

[(https://web.archive.org/web/20070224190249/http://www.skiforeningen.no/holmenkollen/holmenkollen_historikk) Holmenkollen medalists. ] Skiforeningen.
[(https://web.archive.org/web/20070224190249/http://www.skiforeningen.no/holmenkollen/holmenkollen_historikk) Holmenkollen winners since 1892. ] Skiforeningen.

Kanpo estekak

Datuak: Q368463
Multimedia: Andrus Veerpalu / Q368463

[FOOTNOTESports-Reference2020-1] 1 2 3 Sports-Reference 2020.

[FOOTNOTEFIS2018-2] 1 2 FIS 2018.

[FOOTNOTEFIS-Ski2009-3] 1 2 FIS-Ski 2009.

[FOOTNOTEHolmenkollen2007-4] Holmenkollen 2007.

[FOOTNOTEERR2011-5] ERR 2011.

[FOOTNOTERand2011-6] Rand 2011.

[FOOTNOTELutsKahu2011-7] Luts & Kahu 2011.

[FOOTNOTEEesti_Päevaleht2011a-8] Eesti Päevaleht 2011a.

[FOOTNOTEDelfi_Sport2011-9] Delfi Sport 2011.

[FOOTNOTEDelfi2011-10] Delfi 2011.

[FOOTNOTEPostimees2011a-11] Postimees 2011a.

[FOOTNOTEPostimees2011b-12] Postimees 2011b.

[FOOTNOTECAS2013-13] CAS 2013.

[FOOTNOTECAS_Award2013-14] CAS Award 2013.

[FOOTNOTEERR2013-15] ERR 2013.

[FOOTNOTEOlympedian.d.-16] Olympedia n.d.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[1]

[16]