ciemię

Old Polish

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *tě̀mę. First attested in the 15th century.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /t͡ɕʲɛmʲæ̃/
• IPA^(key): (15^th CE) /t͡ɕʲɛmʲæ̃/

Noun

ciemię n

1. (attested in Lesser Poland, Greater Poland) crown (top of the head)
   • 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 28, 35:

     Vsdrowyon nye bødzesz mocz bycz od pyøty w nodze az do czemyenya

     [Uzdrowion nie będziesz moc być od pięty w nodze aż do ciemienia]

   • 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 33, 16:

     Pozegnanye gego... przydze na glowø Iozephowø a na czemyenyv *poswyaczonem myedzi braczø gego

     [Pożegnanie jego..., przydzie na głowę Jozefowę a na ciemieniu poświęconem miedzy bracią jego]

   • 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 33, 20:

     Pochficil gest ramyø y czemyø

     [Pochwycił jest ramię i ciemię]

   • 1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej‎^[1], Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 406:

     C ... tripliciter in Polonorum ideomate asperatur: grosse, grossius et molliciter... Exemplum primi...: czas, czapka... Exemplum secundi: czalo, caask, cemø

     [C ... tripliciter in Polonorum ideomate asperatur: grosse, grossius et molliciter... Exemplum primi...: czas, czapka... Exemplum secundi: ciało , ciask, ciemię]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 138v:

     Tiringa czyemyą

     [Tiringa ciemię]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 144v:

     Vertex eyn scheyttel et capitur pro summitate cuiuslibet rei czyemya

     [Vertex eyn scheyttel et capitur pro summitate cuiuslibet rei ciemię]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[2], page 731:

     Drugy[m] potem przybyezącz vderzyl y v czyemya y rzekl: O Iesuszye, snadz czy myrzka w [o]czv, ba pokrzep szye ym, dobry druze!

     [Drugi[m] potem przybieżąc uderzył ji w ciemię i rzekł: O Jesusie, snadź ci mirzka w [o]czu, ba, pokrzep sie im, dobry druże!]

   • 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎^[3], volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 491:

     Czema

     [Ciemię]

2. (hapax legomenon) temple (slightly flatter region, on either side of the head behind the eye and forehead)
   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 66:

     Cziemyonam temporibus

     [Ciemionam temporibus]

Descendants

• Polish: ciemię
• Silesian: ciymiã

References

• Boryś, Wiesław (2005), “ciemię”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “ciemię”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “ciemię”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “ciemię”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• K. Nitsch, editor (1955), “ciemię”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 294
• Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “ciemię”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, et al., editors (2023), “ciemię”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

Alternative forms

• ciymió (Zagórze)

Etymology

Etymology tree

Proto-Slavic *tě̀mę

Old Polish ciemię

Polish ciemię

Inherited from Old Polish ciemię.

Pronunciation

• IPA^(key): (normal speech) /ˈt͡ɕɛ.mjɛ/, (careful speech) /ˈt͡ɕɛ.mjɛw̃/

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɛmjɛw̃
• Syllabification: cie‧mię

Noun

ciemię n (diminutive ciemionko or ciemiączko)

1. (anatomy) sinciput
2. (anatomy) fontanelle

Declension

Declension of ciemię

	singular	plural
nominative	ciemię	ciemiona
genitive	ciemienia	ciemion
dative	ciemieniu	ciemionom
accusative	ciemię	ciemiona
instrumental	ciemieniem	ciemionami
locative	ciemieniu	ciemionach
vocative	ciemię	ciemiona

Derived terms

adjective

• nie w ciemię bity

nouns

• ciemiączko
• ciemieniucha

Further reading

• “ciemię”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[4] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “ciemię”, in Polish dictionaries at PWN‎^[5] (in Polish)