cewka

See also: céwka and cewką

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *sek-?

Proto-Indo-European *-éyti

Proto-Indo-European *skey-der.

Proto-Slavic *cěva

Proto-Indo-European *-keh₂der.

Proto-Balto-Slavic *-kāˀ

Proto-Slavic *-ъka

Proto-Slavic *cěvъka

Old Polish cewka

Inherited from Proto-Slavic *cěvъka. First attested in the 15th century. By surface analysis, cew +‎ -ka.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /t͡sʲɛːfka/
• IPA^(key): (15^th CE) /t͡sʲefka/

Noun

cewka f

1. pipe, tube
   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 17:

     Czewka canna

     [Cewka canna]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[1], page 688:

     Znamienicie ewanjeliści wspominają, bo tako twardo związan, iże ze wszech paznokciow jego rzucała sie krew jako cewkami

     [Znamienicie ewanjeliści wspominają, bo tako twardo związan, iże ze wszech paznokciow jego rzucała sie krew jako cewkami]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[2], page 818:

     Gdy są związali tako trudno i twardo jego święte ręce..., iże... ze wszech świętych paznokciow krew wyrzuciła sie jako cewkami

     [Gdy są związali tako trudno i twardo jego święte ręce..., iże... ze wszech świętych paznokciow krew wyrzuciła sie jako cewkami]

   1. calamus, fistula (hollow arm of a candelabrum)
      • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 18:

        Czewky calamos

        [Cewki calamos]

      • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 20:

        Czewky calami

        [Cewki calami]

2. (attested in Lesser Poland, Greater Poland, Southern Borderlands, chiefly weaving) spool; reel; bobbin (tube suitable for connecting wires)
   • 1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 89:

     Czewka texita

     [Cewka texita]

   • 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎^[3], volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 489:

     Prządzywo, czewka

     [Prządzywo, cewka]

   • 1927-1930 [1489], Wilhelm Rolny, editor, Najstarsze akta konsystorza lwowskiego. Acta officii consistorialis Leopoliensis antiquissima‎^[4], volume II, number 2130, Lviv:

     Petrus... czewkam auri pro media sexagena apud fatum dominum Stanislaum recepit

     [Petrus... cewkam auri pro media sexagena apud fatum dominum Stanislaum recepit]

   • 1898-2024 [1495], Rocznik Krakowski‎^[5], volume XVI, Krakow, page 63:

     Alie res parve cum 1/2 cephka auri

     [Alie res parve cum 1/2 cewka auri]

   • 1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 194v:

     Trama est instrvmentum textoris vlg. czewka Tramen dicitur filum per quod [inst] intrat stamen et per quod currit trama

     [Trama est instrvmentum textoris vlg. cewka Tramen dicitur filum per quod [inst] intrat stamen et per quod currit trama]

   • 1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 160v:

     Pennula vlg. czewka

     [Pennula vlg. cewka]

Descendants

• Polish: cewka, céwka (Kielce, Przemyśl, Podhale), cywka (Central Greater Poland, Masovian Borderland)

References

• Boryś, Wiesław (2005), “cewka”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “cewka”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “cewka”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “cewka”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• K. Nitsch, editor (1954), “cewka”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 221
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “cewka”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “cewka”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

Alternative forms

• céwka (Kielce, Przemyśl, Podhale)
• cywka (Central Greater Poland, Masovian Borderland)

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *sek-?

Proto-Indo-European *-éyti

Proto-Indo-European *skey-der.

Proto-Slavic *cěva

Proto-Indo-European *-keh₂der.

Proto-Balto-Slavic *-kāˀ

Proto-Slavic *-ъka

Proto-Slavic *cěvъka

Old Polish cewka

Polish cewka

Inherited from Old Polish cewka.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈt͡sɛf.ka/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ˈt͡sef.ka/
• (Masovia):
  • (Masuria) IPA^(key): [ˈt͡sɛf.ka]
  • (Łowicz) IPA^(key): [ˈt͡sɛf.ka]
• (Borderlands):
  • (Southern Borderlands) IPA^(key): [ˈt͡sɛf.ka]
  • (Northern Borderlands) IPA^(key): [ˈt͡sɛf.ka]

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɛfka
• Syllabification: cew‧ka

Noun

cewka f (diminutive ceweczka, augmentative cewa, related adjective cewkowy)

1. (electromagnetism) inductor; coil (coil of insulated electrical wire wrapped around something, used to store energy generated in a magnetic field)

   Synonym: zwojnica

   cewka zapłonowa ― ignition coil

   cewka indukcyjna ― induction coil

2. (anatomy) tube, tubule (tube-shaped organ found in the human or animal body whose function is to conduct some type of substance)

   cewka moczowa ― urethra

3. (botany, cytology) tracheid (elongated cell found in plant xylem whose major function is to carry water)
4. (sewing) bobbin (cone-shaped or cylindrical object that is part of a weaving machine and on which a thread or yarn is wound)

   cewka wątkowa ― thread bobbin

5. (hunting) leg of a roe deer
6. (hunting) poaching snares
7. (archaic) synonym of rurka
8. (Masuria, music) pipe (tube of an instrument)
9. (Southern Borderlands, Kamianets-Podilskyi) cart block (block of wood that would fit on an average cart)
10. (obsolete, milling) mill shaft (rung on a shaft or mill wheel)
11. (obsolete, anatomy) synonym of pierś / wymię
12. (obsolete, pathology) synonym of fistuła
13. (obsolete, plumbing) synonym of kran
14. (Middle Polish, botany) synonym of kolanko
15. (Middle Polish, anatomy) synonym of przełyk

Declension

Declension of cewka

	singular	plural
nominative	cewka	cewki
genitive	cewki	cewek
dative	cewce	cewkom
accusative	cewkę	cewki
instrumental	cewką	cewkami
locative	cewce	cewkach
vocative	cewko	cewki

Related terms

nouns

• cewnik

Further reading

• “cewka”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[6] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “cewka”, in Polish dictionaries at PWN‎^[7] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “cewka”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “cewka”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “cewka”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “cewka”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 267
• Jan Karłowicz (1900), “cewka”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 168
• Halina Świderska (1929), “cefka”, in Dialekt Księstwa Łowickiego (in Polish), Warsaw, →ISBN, page 92