Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Ogun River

Diyila Dagbani Wikipedia

Ogun Mɔɣili
kulibɔŋ
Noli ti ko'dooBight of Benin Mali niŋ
TiŋaNigeria Mali niŋ
Din be shɛli polonaOgun State Mali niŋ
Tiŋgbaŋ yaɣili calinli6°44′44″N 3°20′33″E Mali niŋ
Map

Tɛmplet:Infobox river

Ogun River (listen ; Yoruba: Odò Ògùn) nyɛla ko'soli din be Nigeria ka nyɛ dun yiri kpɛri Lagos Lagoon. Ogun yaɣili nyɛla bɛ ni daa zaŋ mɔɣili ŋɔ yuli boli shɛli.[1][2][3]

Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi tiŋsi zaŋ n-ti Septeri mini Shaki din be Oyo State ka di tarisi 8°41′0″N 3°28′0″E / 8.68333°N 3.46667°E / 8.68333; 3.46667 ka nyɛ din zori gindi yaɣ'shɛŋa din pahi maa kamani Ogun yaɣili mini Lagos Lagoon yaɣili tiŋsi Isheri mini Owode onirin.[4] Mɔɣili ŋɔ nyɛla din chaŋ n-ti chirigi Ikere Gorge Dam din be Iseyin yaɣili gomnanti zaŋ n-ti Oyo. Lala mɔɣili ŋɔ yɛliŋ nyɛla din paai kamani 690 million cubic metres (560,000 acre⋅ft).[5] Mɔɣilli maa nyɛla din di tarisi ni Old Oyo National Park.[6] Ofiki Mɔɣili din gba nyɛ din miri Shaki nyɛla Ogun mɔɣ'kara la zaɣ'yini.[7] Oyan River nyɛla mɔɣili ŋɔ balli shɛli ka di nyɛ din chaŋ n ti chirigi Oyan River Dam shɛli din tiri Abeokuta mini Lagos kom la.[8] Tiŋgbani maa yaɣ'shɛŋa niriba nyɛla ban suri kom mɔɣili ŋɔ ni, ka shɛba paɣiri paɣibu din ni ka shɛba mi nyuri kom din ni. Di lahi nyɛla luɣ'shɛli saɣiri ni tooi kpalinda di gbaai bahindi binkɔba shɛba bɛ ni kɔri saɣiri.[4]

Aro bridge over the Ogun river

Yoruba adiini puuni, Yemoja nyɛ buɣa zaŋ n-ti Ogun River. Charles Philips ba ŋun daa leei Bishop zaŋ n-ti Ondo nyɛla ŋun daa sabi yuuni 1857 n yɛlli ni Ogun mɔɣili ŋɔ daa na nyɛla luɣ'shɛli niriba jamdi bɛ buɣa hali ka di daa ti yiri kpɛri Lagoon.[9] Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zori chirigiri old Oyo Empire. Oyo yaɣ'shɛli bɛ ni daa pirigi yaɣa buyobu zuɣu.[10] Saha shɛli, mɔɣili ŋɔ daa nyɛla soli shɛli bɛ ni daa mali nɛma doli Abeokuta mini Lagos Colony.[11]

  1. Ogun River - LitCaf (26 January 2016).
  2. How Each Nigerian State Got Its Name | Zaccheus Onumba Dibiaezue Memorial Libraries.
  3. "How unchecked water pollution affects fishing communities in Ogun". Premium Times. https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-west/434004-how-unchecked-water-pollution-affects-fishing-communities-in-ogun.html.
  4. 1 2 A chirim ya: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Ayoade2004".
  5. L. Berga, ed. (2006). Dams and Reservoirs, Societies and Environment in the 21st Century: Proceedings of the International Symposium on Dams in the Societies of the 21st Century, 22nd International Congress on Large Dams (ICOLD), Barcelona, Spain, 18 June 2006. Taylor & Francis. p. 314. ISBN 0-415-40423-1.
  6. Old Oyo National Park. Nigeria National Park Service.
  7. https://www.researchgate.net/figure/Map-of-Ogun-and-Osun-River-Basins-and-the-Adjacent-Basins_fig2_277233312#:~:text=The%20major%20tributaries%20of%20the,season%20between%20April%20and%20October.
  8. "Flood threat: Ogun border community cries out over opening Oyan River dam" (en-US). The Guardian (Lagos, Nigeria). 2022-09-22. https://guardian.ng/news/flood-threat-ogun-border-community-cries-out-over-opening-oyan-river-dam/.
  9. McKenzie, Peter Rutherford (1997). Hail Orisha!: a phenomenology of a West African religion in the mid-nineteenth century. BRILL. p. 30. ISBN 90-04-10942-0.
  10. Stride, G.T. & C. Ifeka (1971). Peoples and Empires of West Africa: West Africa in History 1000–1800. Edinburgh: Nelson. p. 296. ISBN 0-17-511448-X.
  11. Foreign and Commonwealth Office (1859). British and foreign state papers, Volume 54. H.M.S.O.

Coordinates: 6°44′44″N 3°20′33″E / 6.745589°N 3.34259°E / 6.745589; 3.34259