Eùropa

Eùropa – dzél swiata na nordowi półkùglë Zemi. Rozcygô sã òd Atlanticczégò Òceanu na zôpôdze, jaż do górów Ùral na wchòdze, na pôłnim òd Westrzódzemnegò Mòrza, Czôrnégò Mòrza ë òbniżeniô Kùmskò-Manëcczégò, do Nordowégò Mòrza na nordze. Wedle niechtërnëch mòdelów ùznôwónô je jakò apartny kòntinent, a wedle jinszëch jakno part Eùrazji.

Geògrafne pòdôwczi

Wiéchrzëzna Eùropë: 10 521 324 km², (5,96 mln km² z òstrowama, le bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Lëdztwò: kòl 744 mln (wôrtosc na ògle z 2026, bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Równoleżnikòwi rozskòczënk: 5600 km (79 gradów)
Pôłnikòwi rozskòczënk: 4200 km (35 gradów)
Długota strądôw: 38 tys. km
Strzédna wiżô môlu: 340 m n.r.m.
Nôwëższi wëszéńc w Eùropie: Mont Blanc (4807 m n.r.m.)
Nôniższi môl w Eùropie: na strądze Kaspijsczégò Mòrza (-28 m p.r.m.)
Nôdłëgszô rzéka w Eùropie: Wołga 3530 km
Nôwiksze jezero w Eùropie: Ładoga 17700 km²
Strzédna gãscëzna lëdzy: 34 sztaturë/km²
Nôwiksze garde w Eùropie: Stambuł, London, Pariz, Mòskwa

Nôdalszi grańcë Eùropë jakno dzélu swiata:

na nordze – Òstrów Rudolfô w òstrowinié Zemii Franciszka Józefa
na pôłnié – òstrów Gavdos
na pòrénkù – Flissingsczi Retk na Nowi Zemi
na zôpôdze – kamiznë kòle òstrowa Flores na Azorach

Nôdalszi grańcë Eùropë jakno kòńtinentù:

na nordze – retk Nordkinn (Norweskô)
na pôłnie – retk Marroquí (Szpańskô)
na pòrénkù – ùbiega Bajdaratë do Bajdaraccziej Hôwindżi (Ruskô)
na zôpôdze – retk Roca (Pòrtugalskô)

Nôwikszim krôjã w Eùropie je Ruskô.

Razã z Azëją Eùropa je Eùrazëjã ë je jeji 1/5 wiéchrzëzne, nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã.

Pòzwa

Pòzwa Eùropë wëwòdzy sã z grecczégò słowa Εὐρώπη (Europe) i przez swòją łacyńsczą fòrmã Europa wëszła do prawie wszëtczich jãzëków swiata. Etimòlogiô samégò terminu Εὐρώπη nie je gwësnô: mòżlewé je, że pòchòdzy òd εὐρωπός (europos) – „łagòdno wznoszący sã”, abò òd asyrijsczégò ereb -„zôpôd”. Jinszé teòrie wëwòdzą drëżeń òd semicczégò słowa znaczącégò „cemny”. Ùżiwóné sã téż òkresleniô "Stôri Kòntinent".

Grańce Eùropë

Przebieg ùmówny grańcë Eùropë z Azją na pòrénkù i pôłniowim pòrénkù wëwołëje spiérczi. Sprawa ta je różnie rozstrzëganô w ùczbie poszczególnëch krajów, a nôwicy rozbieżnoscë w tij sprawie wëstãpujã w ùczbie anglosasczim.

Òbôcze téż

Dostónczi Wikipediji tikającé Eùropë

Bùtnowé lënczi

Commons: Eùropa – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andora \| Aùstriô \| Belgiô \| Biôłoruskô \| Bòsniô ë Hercegòwina \| Bùłgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Duńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francjô \| Greckô \| Irlandiô \| Islandiô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Holandiô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Słoweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcariô \| Szwédzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britaniô
Zanôléżné teritoria: Alandzczé Òstrowë \| Farersczé Òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Nadedniestrzé

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andora \| Aùstriô \| Belgiô \| Biôłoruskô \| Bòsniô ë Hercegòwina \| Bùłgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Duńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francjô \| Greckô \| Irlandiô \| Islandiô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Holandiô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Słoweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcariô \| Szwédzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britaniô
Zanôléżné teritoria: Alandzczé Òstrowë \| Farersczé Òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Nadedniestrzé