Magwayen
Si Magwayen (gititik usab isip Maguayan kun Magwayan[1]) nailhan usab isip si Mahulayon usa ka diwata (kun anito) sa kadagatan ug kamatayon[2] at dagat[3][4][5] sa mitolohiyang Bisaya.[6] Alang sa mga kukaraang taga-Panay, siya mao ang naghatod sa mga kalag nga milabang ngadto sa pikas kinabuhi,[7] ug gibuhat siya ni Kan-Laon aron motimbang kang Kaptan, ang diwata sa kalangitan. Init og ulo si Kaptan samtang malinawon ug tawhay si Magwayen. Apan, mapungot gihapon usahay si Magwayen ug nagsangpot ang iyahang kalagot niya og mga unos ug tsunami.[8] Alang sa mga Sugboanon, manag-tiayon sila Kaptan ug Magwayen samtang giila sila nga magkaaway sa mga taga-Negros.[9]
Miampo ang mga kukaraang Bisaya nga mangingisda alang sa madagayaong pagdakop og mga isda nga ipakaon sa ilahang mga barangay kun katilingban[9]
Lumadnong Kasugiran
[usba | usba ang wikitext]
Gibuhat si Magwayen ni Kan-Laon,[9] ang kularaang haring diwata sa mga Hiligaynon,[10][11] isip ang diwata sa dagat ug tubig, ug aron adunay makabalanse sa diwata sa kalangitan nga si Kaptan.[9] Magkasukwahi ang batasan nilang duha. Mapungtanon si Kaptan samtang suhi gayod kaniya si Magwayen.[9] Apan masuko gihapon si Magwayen.[9] Gihulagway siya isip usa ka babayeng nga adunay gikuptan nga budyong. Aduna usay mga paghulagway kaniya diin gilibotan siya og mga isda.[8] Gihulagway usab siya isip usa ka halapad nga lawod nga miabot sa kayutaan hangtod sa suba sa ilalom sa yuta. Miusbong gumikan niining paghulagway ang pagtuo nga nagahatod siya sa mga kalag sa kahiladman sa lupa diin nahimutang ang mga minatay.[8] Sa mga binag-ong pagbanhaw ug pagbatasan sa mga karaang tinuohan, sagad siyang gihulagway nga nagbaton og upat ka kamot, diin nagkupot siya og budyong, gaod ug sulo samtang nagbugsay og sakayan nga gilibotan sa mga kamot nga nangalunod sa dagat. Tungod niining maong mga gawi ug kinaiya, sagad siyang gitandi sa mga kukaraang diwata sa mga Griyego nga sila Poseidon, nga naghari sa dagat, ug si Hades, nga mao ang diwata sa mga minatay.[8]
Dako usab og bahin si Magwayen sa lumadnong sugilanon nga The Faithlessness of Sinogo. Niining kasugirana, gigasahan si Magwayen ni Kaptan ang mahibulongang budyong nga nalambigit kaniya. Adunay kalaki ang budyong sa pag-usab sa pamayhon sa naggamit niana ngadto sa bisan unsang panagway nga iyang gibuot. Nasuya niini si Sinogo, nga usa sa mga alagad ni Kaptan ug iya kining gikawat kang. Gipadala ni Kaptan ang uban niyang mga sulogoong manggugubat nga sila Guidala ug Dalangan aron lutoson si Sinogo, nga migamit dayon sa budyong aron mahimo siyang usa ka dakong buaya nga miipsot kanila. Sa kanyahay, naabtan siya nila Kaptan ug Magwayen, ug ilahang gitunglo ang mabudhiong Sinogo pinaagi sa pagbaliw kaniya diin natanggong siya sulod sa panagway sa buaya nga iyang gitakoban.[12][13]
Mga Pangadye
[usba | usba ang wikitext]Ginagamit sa mga bag-ong tubo nga nagbanhaw sa mga karaang tinuohan (nga gitawag karon og Diwatahan) ang mosunod nga pangadye:
O Magwayen,
Diwata sa kukaraang kadagatan
nga labing matahom ug balaan,
umari Ka usab sa among sakayan
aron kami Nimo mapanalipdan
Lig-ona among kinahiladman
aron amoang maampingan
kining banwang kapupud-an
nga iya sa lumadnong kaliwatan
Kay Ikaw man among dalangpanan
sa lawod nga walay kahangtoran
nga kanunay Mong giharian,
Kahitas-ang Ginoo sa katubigan
Tultoli kami sa among panawan
ngadto sa lagyong padulnganan,
niining kinabuhing kasamtangan
ingon man unya sa Lalangban.
Mga pakisayran
[usba | usba ang wikitext]- ↑ Miller, John Maurice (2004-01-01). "Philippine Folklore Stories". Project Gutenberg (in English). Retrieved 2023-02-21.
- ↑ Unitas (in English). University of Santo Tomás. 2008. p. 235.
- ↑ Panitikan Png Pilipinas. Rex Bookstore, Inc. 1995. ISBN 978-971-23-1784-2.
- ↑ Panganiban, José Villa; Panganiban, Consuelo Torres- (1962). A Survey of the Literature of the Filipinos (in English). Limbagang Pilipino. p. 19.
- ↑ Clark, Jordan (2016-02-06). "Visayan Deities in Philippine Mythology • THE ASWANG PROJECT". THE ASWANG PROJECT (in English (America)). Retrieved 2023-02-21.
- ↑ Francia, Luis H. (2013-09-18). History of the Philippines: From Indios Bravos to Filipinos (in English). Abrams. ISBN 978-1-4683-1545-5.
- ↑ "The Ancient Visayan Deities of Philippine Mythology - FilipiKnow". filipiknow.net (in English (America)). 2016-05-13. Retrieved 2023-02-21.
- 1 2 3 4 Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named ":2". - 1 2 3 4 5 6 De Guzman, Nicai (2018-07-31). "These Characters from Filipino Mythology Would Make for Really Original TV Series". Esquiremag.ph. Retrieved 2023-02-21.
- ↑ "Legend of Mt. Kanlaon". canlaoncity.gov.ph. Retrieved 2023-02-21.[permanenteng wala na ang link]
- ↑ Eugenio, Damiana L. (2001). Philippine Folk Literature: The myths (in English). University of the Philippines Press. ISBN 978-971-542-291-8.
- ↑ "Philippine Folklore Stories: The Faithlessness of Sinogo".
- ↑ "Philippine folklore stories". Boston, Ginn. 1904.