Vés al contingut

Llengües australianes

De la Viquipèdia, l'enciclopèdia lliure
Infotaula de llenguaLlengües australianes
Tipusfamília lingüística i indigenous languages of a geographic region (en) Tradueix Modifica el valor a Wikidata
Ús
Parlants nadius55.695 Modifica el valor a Wikidata
EstatAustràlia Modifica el valor a Wikidata
Classificació lingüística
llengua humana
llengua indígena Modifica el valor a Wikidata
Codis
ISO 639-2aus Modifica el valor a Wikidata
ISO 639-5aus Modifica el valor a Wikidata
Ethnologue87 Modifica el valor a Wikidata
ASCL8 Modifica el valor a Wikidata
IETFaus Modifica el valor a Wikidata

El terme llengua australiana designa un conjunt de llengües parlades en una extensió geogràfica determinada, i no una família lingüística pròpiament dita, ja que es refereix al conjunt d'idiomes autòctons (unes 200 llengües) parlats a Austràlia pels Aborígens australians i que poden agrupar-se en diverses famílies. Inclou els idiomes de petites illes adjacents a Austràlia, però no els de Tasmània.

Gairebé totes aquestes llengües es troben amenaçades per processos d'extinció a mesura que s'imposa l'anglès com a idioma de comunicació. Per fer-se una idea del desastre val a dir que tan sols 5 o 6 compten amb més de 1000 parlants i que pràcticament la meitat d'elles no són parlades per més de 10 a 20 persones. Cada any passen a la llista de llengües extintes un nombre important i creixent d'aquestes llengües. El nombre actual de llengües amb parlants són 220 de les quals 25 compten amb una única persona parlant (any 2008).

Es calcula que la llengua proto-australiana, de la qual derivarien totes les famílies i llengües australianes, es va parlar fins al IV mil·lenni aC, data en què comença a diferenciar-se.

No se sap el nombre exacte de llengües parlades a l'arribada, a finals del segle xviii, dels primers europeus, però es calcula que n'han desaparegut ja tres quartes parts.

Els caràcters lingüístics comuns a les llengües australianes són:

  • Les vocals són escasses, gairebé sempre A, I, U.
  • Les paraules compten, gairebé sempre, amb més d'una síl·laba.
  • Els noms distingeixen tres números (singular, plural i dual). Sovint el plural es forma mitjançant reduplicació.
  • No existeix la numeració més enllà del 3.
  • Són idiomes amb casos gramaticals i un nombre reduït de fonemes. Els registres lingüístics adopten varietats extremes, de forma que s'empra una llengua o una altra en funció del tema o de la persona que hi ha davant.

Famílies

[modifica]

Tot i que hi ha controvèrsia encara en la manera d'organitzar les diferents famílies australianes, la més generalment acceptada és la següent:

Llengües

[modifica]
Els diferents colors representen diferents famílies de llengües:
  Tiwian
  Daly

Degut a la gran profusió de noms per a cada llengua convé adoptar un estàndard. En aquest cas se segueix el SIL.

NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
AdynyamathanhaWailpi, Wailbi, Waljbi, Wipie, Ad'n'amadana, Anjimatana, Anjiwatana, Archualda, Benbakanjamata, Binbarnja, Gadjnjamada, Jandali, Kanjimata, Keydnjmarda, Mardala, Nimalda, Nuralda, Unyamootha, UmbertanaPama-Nyunganadt
AlawaKallana, LeealowaGunwingguanalh
AlngithPama-Nyunganaid
AlyawarrAlyawarra, Alyawarre, Aljawara, Iliaura, YoweraPama-Nyunganaly
AmaragWureidbug, AmuragYiwaidjanamg
AmiAme, AmijangalDalyamy
AnindilyakwaAninhdhilyagwa, Andiljangwa, Andilyaugwa, Enindiljaugwa, Ingura, Wanindilyaugwa, Groote Eylandt, EnindhilyagwaGunwingguanaoi
AnmatyerreAnmatjirraPama-Nyunganamx
AntakarinyaAndagarinyaPama-Nyunganant
ArabanaPama-Nyunganard
ArebaPama-Nyunganaea
Arrarnta occidentalAranda, AruntaPama-Nyunganare
Arrernte orientalEastern Aranda, AruntaPama-Nyunganaer
AtampayaPama-Nyunganamz
AyabadhuPama-Nyunganayd
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
BadimayaWidimaya, Parti-MayaPama-Nyunganbia
BandjalangBandjelang, Bogganger, Bundala, Gidabal, YugumbePama-Nyunganbdy
BandjigaliBaarrundji, Barindji, Marrawarra, MaruaraPama-Nyunganbcj
BardiBaadi, Bard, Baardi, BadiNyulnyulanbjb
Barrow pointPama-Nyunganbpt
BayunguBaiong, Baiung, Biong, Bajungu, Pajungu, Payungu, Giong, MulgarnooPama-Nyunganbxj
BidyaraBidjara, Bitjara, BitharaPama-Nyunganbym
BunabaPunapa, BunubaBunabanbck
BurarraAnbarra, Burada, Bureda, Burera, Gidjingaliya Gujingalia, Gujalabiya, Gun-Guragone, Barera, Bawera, Jikai, TchikaiGunwingguanbvr
BurdunaBuduna, Boordoona, Budina, Budoona, Purduna, Pinneegooroo, Poodena, Poordoona, PurdumaPama-Nyunganbxn
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
DarlingKula, Baagandji, Southern BaagandjiPama-Nyungandrl
DayiDhay'yi, Dha'iPama-Nyungandax
DhalandjiTalandji, Dalandji, Dalendi, Djalendi, Tallainga, Talandi, Talaindji, Talangee, Taloinga, Thalanyji, ThalantjiPama-Nyungandhl
DhanguDangu, Dhangu'mi, DjanguPama-Nyungandhg
DhargariTargari, Dal'gari, Tarkarri, Thargari, Tharrgari, TharrkariPama-Nyungandhr
DhuwalDuala, Dual, WulambaPama-Nyunganduj
DirariDhirariPama-Nyungandit
Djambarrpuyngu: Djambarbwingu, Jambapuing, JambapuingoPama-Nyungandjr
DjamindjungJaminjungDjamindjungandjd
DjangunJangun Djanggun, Adho-Adhom, Butju, Chungki, Chunkumberries, Chunkunburra, Koko-Mudju, Mutyu, Ngaigungo, Koko-TyankunPama-Nyungandjf
DjauanJawan, Adowen, Kumertuo, Jawony, JawoynGunwingguandjn
DjawiNyulnyulandjw
DjeebbanaNdjébbana, GunavidjiGunwingguandjj
DjinangJandijinungPama-Nyungandji
DjingiliDjingulu, Jingali, Tjingilu, Chingalee, Djingila, Lee, Chunguloo, Tchingalee, JinguluWest Barklyjig
DjiwarliDjwarli, Tjiwarli, ThiinPama-Nyungandjl
DyaabugayDyabugay, Tjapukai, Bulum-Bulum, Check-Cull, Chewlie, Djabugai, Hileman, Kodgotto, Kikonjunkulu, Kokonyungalo, Koko-Tjumbundji, Ngarlkajie, Orlow, Tjabakai-Thandji, Tjabogaijanji, Tjankir, Tjankun, Tjapunkandji, TjunbundjiPama-Nyungandyy
DyaberdyaberJabirr-JabirrNyulnyulandyb
DyangadiDjan-Gadi, Dainggati, Boorkutti, Burgadi, Dangadi, Dangati, Danggadi, Danggetti, Ghangatty, Tangetti, Thangatti, ThangattyPama-Nyungandyn
DyirbalDjirubalPama-Nyungandbl
DyugunJukunNyulnyulandyd
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
ErreEre, AriGiimbiyuerr
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
Flinders IslandYalgawarraPama-Nyunganfln
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
GadjerawangGadjerong, KajirrawungDjeragangdh
GagaduGaagudju, Kakdjuan, Kakdju, Kakadu, Abdedal, Abiddul, KakaktaGunwingguangbu
GamberaGamberre, Gambre, Gamgre, Guwan, KamberaWororangma
GamilaraayCamileroi, Gamilaroi, KamilaroiPama-Nyungankld
GanggalidaKangkalita, Ganggalita, Jugula, Jakula, Yukala, Yukulta, Yugulda, YokulaPama-Nyungangcd
GarawaKarawa, Leearrawa, Gaarwa, GarrwaGarawagbc
Garig-ilgarYiwaidjanilg
GiyugDalygiy
GooniyandiGuniyandi, Guniandi, Gunian, Kunian, Kuniyan, Guniyan, Guniyn, Kunan, Koneyandi, KonejandiBunabangni
GudanjiKurdanji, NgarngaWest Barklynji
GugadjPama-Nyunganggd
Gugu BadhunPama-Nyungangdc
GuguberaKukubera, Koko Bera, Koko Pera, Berang, Paperyn, Kok KaberPama-Nyungankkp
GuguyimidjirKukuyimidir, Koko Imudji, Gugu Yimijir, Guugu Yimithirr, Gugu-YimidhirrPama-Nyungankky
GumatjGomadj, Gumait, GumajPama-Nyungangnn
GungabulaPama-Nyungangyf
GunwingguGunawitji, Mayali, Kunwinjku, GunwinjguGunwingguangup
GunyaPama-Nyungangyy
GupapuynguGobabingo, GubabwinguPama-Nyunganguf
GuragoneGurrogone, Gurrgoni, Gorogone, Gun-Guragone, Gungorogone, Gunagoragone, GutjertabiaGunwingguangge
GurdjarKurtjjarPama-Nyungangdj
GurinjiGurindji, WurlayiPama-Nyungangue
GuwamuPama-Nyungangwu
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
IwaidjaIwaydja, Iwaidji, Ibadjo, Eiwaja, Jiwadja, Limba, KaradjeeYiwaidjanibd
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
JarnangoYan-Nhangu, Nangu, YananguPama-Nyunganjay.
JaruDjaru, Jaroo, Tjaru, WawariPama-Nyunganddj.
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
Kala lagaw yaKala Yagaw Ya, Yagar Yagar, Mabuiag, Kala Lagau Langgus, Langus, Kala LagawPama-Nyunganmwp
KamuGamorDalyxmu
KanjuKandju, Kaantyu, Gandju, Gandanju, Kamdhue, Kandyu, Kanyu, Karnu, Jabuda, Neogulada, Yaldiye-HoPama-Nyungankbe
KaradjeriKarajarri, Karrajarri, Garadjiri, Garadyari, Guradjara, Gard'arePama-Nyungangbd
KayardildGajadilt, Gajardild, Gayadilt, Gayardild, Gayardilt, Kaiadilt, MalunundaPama-Nyungangyd
KaytetyeKaiditj, Kaititj, GaididjPama-Nyungangbb
KitjaKija, Gidja, KidjaDjeragangia.
KokataGugada, Kokitta, Koocatho, Koogurda, Kokatha, Kugurda, Kukata, Madutara, Maduwonga, Wanggamadu, WongamarduPama-Nyunganktd.
KukatjaKukaja, GugadjaPama-Nyungankux
Kuku-mangkKugu-MangkPama-Nyunganxmq
Kuku-mu'inhKugu-Mu'inhPama-Nyunganxmp
Kuku-muminhKugu-Muminh, Wik Muminh, Wik-Mumin, KuguPama-Nyunganxmh
Kuku-ugbanhKugu-UgbanhPama-Nyunganugb
Kuku-uwanhKugu-UwanhPama-Nyunganuwa
Kuku-YalanjiGuguyalanji, Koko-Yalanji, Kuku-YalangiPama-Nyungangvn
KumbainggarGumbaingari, Gumbaynggir, Kumbaingeri, Gambalamam, BaanbayPama-Nyungankgs
KunbarlangGunbalang, Walang, Warlang, Gungalang, GunbarlangGunwingguanwlg
KunggaraGunggara, Kunggera, Goom-GharraPama-Nyungankvs
KunggariCoongurri, Ungorri, Gungari, GunggariPama-Nyungankgl
KunjenGuguminjen, KukumindjenPama-Nyungankjn
KurramaKurama, Gurama, Karama, KoramaPama-Nyunganvku
KuthantPama-Nyunganxut
Kuuku-Ya'uYa'o, Koko-Ja'o, Kokoyao, Bagadji, PakadjiPama-Nyungankuy
KwiniGwini, Gwiini, Cuini, Gunin, Wunambal, Goonan, KunanWororangww
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
Lamu-lamuLamulamul, Lamalama, Lama-Lama, Mba RumbathamaPama-Nyunganlby
LaragiaLarakia, Larakiya, Laragiya, GulumirrginLaragiyanlrg
LardilLadil, Lardill, Laierdila, KunanaPama-Nyunganlrg
LimilnganManadja, MinitjiLimilnganlmc
NomAltres NomsFamíliaCodi ISO 639-3
MadngeleMatngala, Matngele, Warat, Madngela, Maangella, Mandella, MuttangullaDalyzml
MandaDalyzma
MandandanyiMandandanjnjdjiPama-Nyunganzmk
MangarayiMungerry, Mangarai, Manggarai, Mungarai, Mangarrayi, NgarrabadjiGunwingguanmpc
MangerrMengerrdji, Mangerei, Mennagi, Mangeri, GiimbiyuGiimbiyuzme
MaraLeelalwarra, Leelawarra, Mala, MarraGunwingguanmec
MaranungguMerranunggu, Emmi, WarrgatDalyzmr
MarganyMarrganjPama-Nyunganzmc
MarguAjokoot, Jaako, Terutong, Terrutong, Marrgu, Raffles Bay, Croker Island, Yaako, YakoYiwaidjanmhg
MaridanMeradanDalyzmd
MpakwithiMaretyabin, Maridyerbin, MaredyerbinDalyzmj
MarimanindjiMaramarandji, Maramanandji, Marimanindu, Murinmanindji, MarramaninjsjiDalyzmm
MaringarrMarenggar, MaringaDalyzmt
MarithielMaridhiyel, Marithiyel, Marrithiyel, Maridhiel, "Brinken", "Bringen", BerringenDalymfr
MariyediDalyzmy
Marti KeMagati-Ge, Magadige, Mati Ke, Magati GairDalyzmg
Martu WangkaMardo, TargudiPama-Nyunganmpj
MartuyhuniraMartuthuniraPama-Nyunganvma
MaungGunmarung, Mawung, Gun-MarungYiwaidjanzmy
MayagudunaMayi-KutunaPama-Nyunganxmy
MbabaramMbaraPama-Nyunganvmb
Mbariman-GudhinmaRimang-GudinhmaPama-Nyunganzmv
MiriwungMirung, Merong, Miriwun, MiriwoongDjeraganmep
MiwaBaguWororanvmi
MudburaMudburra, Karranga, PinkangamaPama-Nyunganmwd
MullukmullukMalak-Malak, Malagmalag, Ngolak-Wonga, NguluwonggaDalympb
MuluridyiBinjara, Kokomoloroij, Kokomoloroitji, Kookanoona, Molloroidyi, Mooloroiji, Mularitchee, Mullridgey, Mulurutji, WaluridjiPama-Nyunganvmu
Murrinh-PathaMurinbada, Murinbata, GaramaDalymwf
MuruwariMurawari, MuruwarriPama-Nyunganzmu
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
NakaraKokori, Nagara, NakkaraGunwingguannck
NangikurrunggurrNgenkikurrunggur, Ngangikarangurr, Ngankikurrunkurr, NangikurunggurrDalynam
NgaanyatjarraNyanganyatjara, Ngaanyatjara, NgaanjatjarraPama-Nyunganntj
NgadjunmayaBadonjunga, Bardojunga, Ngadju, Ngadjunmaia, Ngadjumaja, Ngatjumay, Ngatju, TchaakalaagaPama-Nyungannju
NgalakanHongalla, NgalanganGunwingguannig
NgalkbunNgalkbon, Dalabon, Buin, Boun, Buan, Bouin, Buwan, Gundangbon, Ngalabon, Nalabon, DangbonGunwingguanngk
NgaminiYarluyandji, KaranguraPama-Nyungannmv
NgarinmanAiriman, Hainman, Ngaiman, NgrarmunPama-Nyungannbj
NgarinyinNgarinjin, Ungarinjin, UngarinyinWororanung
NgarlaPama-Nyungannlr
NgarlumaNgaluma, Gnalouma, Gnalluma, NgalloomaPama-Nyungannrl
NgawunPama-Nyungannxn
NguraPama-Nyungannbx
NgurmburNgormbur, Gnormbur, Gnumbu, Koarnbut, Ngumbur, OormburUmbugarlanrx
NhuwalaPama-Nyungannhf
NijadaliNjijapali, Nyiypali, Nyiyabali, Bailko, Balygu, Palyku, Paljgu, Balgu, JaunaPama-Nyungannad
NimanburNimanburruNyulnyulannmp
NungaliDjamindjungannug
NunggubuyuNunggubuju, Wubuy, YingkwiraGunwingguannuy
NyamalGnamo, Namel, Njamal, Njamarl, NyamelPama-Nyungannly
NyanggaJanga, Jangaa, Jangga, Njangga, Yanggal, Jang-Kala, Njanggala, Yangkaal, Yangarella, YuckamurriPama-Nyungannny
NyangumartaNyangumarda, NyangumataPama-Nyungannna
NyawaygiNawagiPama-Nyungannyt
NyiginaNyikina, NjiginaNyulnyulannhy
NyulnyulNyulnyulannyv
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
PakanhaBakanhaPama-Nyunganpkn
PanytyimaPandjima, Panjtjima, Bandjima, Panjima, Panyjima, BanjimaPama-Nyunganpnw
PiniPiniritjara, Pirniritjara, Bini, BirniPama-Nyunganpii
PiniguraBinigura, PinikuraPama-Nyunganpnv
PintiiniPindiini, Wangada, Wanggaji, Wangkatja, Wonga, Wongai-I, WonggaiiPama-Nyunganpti
Pintupi-LuritjaPintubi, Binddibu, LoridjaPama-Nyunganpiu.
PitjantjatjaraPitjantjaraPama-Nyunganpjt
Pitta PittaPita Pita, Pitha-Pitha, Bidhabidha, Bida-BidaPama-Nyunganpit
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
RembarungaRembarranga, Rembarrnga, Rainbargo, KaltuyGunwingguanrmb
RitarungoRitarnugu, Ritharngu, Ridharrngu, Ritharrngu, Ridarngo, Wagelak, WawilagPama-Nyunganrit
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
ThayoreKuuk Thaayoore, Kuuk Thaayorre, Thaayore, Thayorre, Taior, Gugudayor, Kuktayor, Kukudayore, BehranPama-Nyunganthd
ThaypanKuku-ThaypanPama-Nyungantyp
TiwiTiwitiw
TyaraityDyeraidy, Daktjerat, Tjerait, Djeradj, Djerag, KuwemaDalywoa
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
UmbindhamuPama-Nyunganumd
UmbugarlaMbakarlaUmbugarlaumr
UmbuygamuMoroba-LamaPama-Nyunganumg
UmpilaPama-Nyunganump
UradhiPama-Nyunganurf
UrninganggUningangk, WuningakGiimbiyuurc
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
WadjiginyWogaity, WagaydyDalywdj
WadjiguPama-Nyunganwdu
WagayaWakaya, Waagai, Waagi, Wagai, Wagaja, Waggaia, Wakaja, Wakkaja, Warkya, Worgai, Worgaia, Workia, Leewakya, UkkiaPama-Nyunganwga
WagemanWogeman, Wakiman,Gunwingguanwaq
WajarriWatjari, Watjarri, Wadjari, WadjeriPama-Nyunganwbv
WakawakaWakka, Waga, Wagawaga, Waga-Waga, Enibura, NukunukubaraPama-Nyunganwkw
WalmajarriWalmatjari, Walmatjiri, Walmajiri, Wolmeri, PililunaPama-Nyunganwmt
WambayaWambaia, Wambaja, Wombya, Wom-By-A, Umbaia, YumpiaWest Barklywmb
WaminAgwaminPama-Nyunganwmi
Wangaaybuwan-NgiyambaaPama-Nyunganwyb
WanggamalaPama-Nyunganwnm
WangganguruPama-Nyunganwgg
WanmanWarnman, Nanidjara, NyaaniPama-Nyunganwbt
WarayWarray, Warrai, Arwur, Awarai, AwarraGunwingguanwrz
WardamanWadaman, Waderman, Waduman, Warda'man, Warduman, Wartaman, Wardman, WordamanGunwingguanwrr
WarlmanpaWalmalaPama-Nyunganwrl
WarlpiriWalbiri, Elpira, Ilpara, Wailbri, Walpiri, Walmama, Ngaliya, NgardilpaPama-Nyunganwbp
WarluwaraMaula, Mauula, Mawula, Walookera, Walugera, Waluwara, Wollegara, Yunnalinka, Kapula, ParnkarraPama-Nyunganwrb
WarrgamayBiyayPama-Nyunganwgy
WarrwaWarwa, WarrawaiNyulnyulanwwr
WarumunguWarramungaPama-Nyunganwrm
WarunguWarrungu, Gugu-Badhun, GudjalaPama-Nyunganwrg
WikalkanWikngatara, Wik-Ngathara, Wik-Ngathrr, Wik-NgatharraPama-Nyunganwik
Wik-EpaWik-EpPama-Nyunganwie
Wik-IiyanhPama-Nyunganwij
Wik-KeyanganPama-Nyunganwif
Wik-Me'anhaWik-Em'anPama-Nyunganwih
Wik-MungkanWik-Munkan, Wik-Mungkhn, MunkanPama-Nyunganwim
Wik-NgathanaPama-Nyunganwig
WikngencheraNgandjara, Nantjara, Ngantjeri, Wik-Nantjara, Wik Njinturawik-NganhcaraPama-Nyunganwua
WilawilaWila-WilaWororanwil
WiradhuriWiradhurri, Wiradjuri, Berrembeel, Warandgeri, Werogery, Wiiratheri, Wira-Athoree, Wiraduri, Wirajeree, Wirashuri, Wiratheri, Wirracharee, Wiraidyuri, Wirrai'yarrai, Wooragurie, WordjergPama-Nyunganwrh
WiranguNhawu, Njangga, Nyangga, Warrangoo, Wirongu, Wironguwongga, Wirrung, WirrungaPama-Nyunganwiw
WororaWorrorraWororaunp
WulnaLimilnganwux
WunambalUnambal, Wumnabal, Wunambullu, Yeidji, Yeithi, Jeidji, JeithiWororawub
NomAltres nomsFamíliaCodi ISO 639-3
YandruwandhaYandrruwanthaPama-Nyunganynd
YankunytjatjaraYankunjtjatjarra, Yankuntatjara, Jangkundjara, KulpantjaPama-Nyungankdd
YanyuwaYanyula, Janjula, Anyula, Wadiri, Yanula, Aniula, Anula, LeeanuwaPama-Nyunganjao
YawarawargaPama-Nyunganyww
YawuruJaudjibara, Jawdjibaia, Jawdjibara, Yaudjibara, Yaudijbaia, Yawjibara, Jawadjag, WinjawindjaguNyulnyulanywr
YidinyYidini, Idinji, Boolboora, Deba, Eneby, Gerrah, Gijow, Gillah, Guwamal, Idin Idindji, Idin-Wudjar, Indindji, Jidindji, Kitba, Maimbie, Mungera Ohalo, Pegullo-Bura, Warra-Warra, Warryboora, Woggil, Yetinji, Yiddinji, Yidin, Yidindji, Yitintyi, YukkaburraPama-Nyunganyii
YindjibarndiInjdjiladji, Bularnu, DhidhanuPama-Nyunganywr
YinggardaInggarda, Ingara, Ingarda, Ingarra, Ingarrah, Inparra, Jinggarda, Yingkarta, KakarakalaPama-Nyunganyia
Yir yorontYir Yiront, Jir Joront, Gwandera, Kokomindjen, Mandjoen, Millera, Mind'jana, Mundjun, MyundunoPama-Nyunganyiy