Valevo
| Valevo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Ваљево/Valjevo | |||||
 | |||||
 | |||||
|
|||||
| 44°16′ şm. e. 19°53′ ş. u.HGYO | |||||
| Ölkə | |||||
| Tarixi və coğrafiyası | |||||
| Sahəsi |
|
||||
| Mərkəzin hündürlüyü | 185 m | ||||
| Saat qurşağı | |||||
| Əhalisi | |||||
| Əhalisi |
|
||||
| Rəqəmsal identifikatorlar | |||||
| Telefon kodu | +381 14 | ||||
| Poçt indeksi | 14000 | ||||
| Nəqliyyat kodu | VA | ||||
| Digər | |||||
| valjevo.org.rs | |||||
  Valevo | |||||
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |||||
Valevo və ya Valyevo (serb. Ваљево) — Serbiyanın qərb hissəsində yerləşən şəhər və bələdiyyə mərkəzi. Şəhər Kolubara dairəsinin inzibati mərkəzi hesab olunur.[2] 2022-ci il məlumatına görə, şəhərin əhalisi təxminən 55 min nəfər, bələdiyyə üzrə isə daha çoxdur. Valyevo həm tarixi, həm də iqtisadi baxımdan regionun mühüm mərkəzlərindən biridir.[3]
Coğrafiyası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Valyevo Kolubara çayı vadisində yerləşir.[4] Şəhər ətrafında dağlıq və təpəlik ərazilər üstünlük təşkil edir ki, bu da ona həm strateji, həm də turizm baxımından əhəmiyyət qazandırır. Ətraf ərazilərdə meşələr və kənd təsərrüfatı sahələri geniş yayılmışdır.[5]
Jivoyina Mişiç heykəli
XX əsrin birinci yarısında Valevo
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Valyevonun tarixi orta əsrlərə gedib çıxır. Şəhər ilk dəfə yazılı mənbələrdə XV əsrdə qeyd olunur. Uzun müddət Osmanlı imperiyasınin tərkibində olmuşdur. Bu dövrdə Valyevo ticarət və sənətkarlıq mərkəzi kimi inkişaf etmişdir.[6]
XIX əsrdə baş verən Serb üsyanları zamanı şəhər mühüm rol oynamışdır. Serbiyanın muxtariyyət və daha sonra müstəqillik əldə etməsi ilə Valyevo sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır.
XX əsrdə şəhər həm Birinci Dünya müharibəsi, həm də İkinci Dünya müharibəsi zamanı strateji əhəmiyyətə malik olmuş və ciddi dağıntılara məruz qalmışdır.[7]
İqtisadiyyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Valyevo sənaye və kənd təsərrüfatı baxımından inkişaf etmiş şəhərlərdən biridir. Burada metal emalı, maşınqayırma, qida sənayesi və tekstil sahələri geniş yayılmışdır. Şəhər eyni zamanda regional ticarət mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir.[8]
Aşağıdakı cədvəldə hüquqi şəxslərdə əsas fəaliyyətlərinə görə qeydiyyatdan keçmiş insanların ümumi sayı (2022-ci il tarixinə) göstərilir:
| Fəaliyyət | Cəmi |
|---|---|
| Kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq | 168 |
| Mədənçilik və karxanalar | 178 |
| İstehsal | 9,962 |
| Elektrik enerjisi, qaz, buxar və kondisioner təchizatı | 502 |
| Su təchizatı; kanalizasiya, tullantıların idarə olunması və təmizlənməsi fəaliyyətləri | 610 |
| Tikinti | 2,467 |
| Topdan və pərakəndə ticarət, avtomobillərin və motosikletlərin təmiri | 4,397 |
| Nəqliyyat və saxlama | 1,206 |
| Yerləşmə və qida xidmətləri | 966 |
| İnformasiya və rabitə | 468 |
| Maliyyə və sığorta fəaliyyətləri | 382 |
| Daşınmaz əmlak fəaliyyətləri | 44 |
| İnzibati və dəstək xidməti fəaliyyətləri | 543 |
| Dövlət inzibati və müdafiə; məcburi sosial təminat | 1,605 |
| Təhsil | 1,747 |
| İnsan sağlamlığı və sosial iş fəaliyyətləri | 1,897 |
| İncəsənət, əyləncə və istirahət | 359 |
| Digər xidmət fəaliyyətləri | 622 |
| Fərdi kənd təsərrüfatı işçiləri | 1,405 |
| Cəmi | 30,539 |
Demoqrafiyası
[redaktə | vikimətni redaktə et]| Tarixi əhali | ||
|---|---|---|
| İl | Əh. | ±% |
| 1948 | 15.830 | — |
| 1953 | 21.165 | +33.7% |
| 1961 | 28.461 | +34.5% |
| 1971 | 39.786 | +39.8% |
| 1981 | 50.114 | +26.0% |
| 1991 | 59.016 | +17.8% |
| 2002 | 61.035 | +3.4% |
| 2011 | 58.932 | −3.4% |
| 2022 | 56.059 | −4.9% |
| Mənbə: [9] | ||
2022-ci il əhali siyahıyaalınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 56.059, inzibati ərazinin əhalisi isə 82.169 nəfərdir.
Etnik qruplar
[redaktə | vikimətni redaktə et]| Etnik qrup | Əhali | % |
|---|---|---|
| Serblər | 86,423 | 95.69% |
| Roma | 1,413 | 1.56% |
| Monteneqrolular | 135 | 0.15% |
| Yuqoslavlar | 105 | 0.12% |
| Makedoniyalılar | 80 | 0.09% |
| Xorvatlar | 72 | 0.08% |
| Digərləri | 2,084 | 2.31% |
| Cəmi | 90,312 |
Mədəniyyəti
[redaktə | vikimətni redaktə et]Valyevo zəngin mədəni irsə malikdir. Şəhərdə muzeylər, teatrlar və mədəniyyət mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Ən məşhur tarixi məkanlardan biri köhnə şəhər hissəsi olan Teşnyardır. Bu ərazi ənənəvi memarlıq nümunələri ilə tanınır.
Şəhər həmçinin bir sıra tanınmış şəxsiyyətlərin vətəni olmuşdur, o cümlədən Desanka Maksimoviç kimi məşhur şairlər burada doğulmuşdur.
Təhsil və infrastruktur
[redaktə | vikimətni redaktə et]Valyevodə bir neçə ali və orta ixtisas təhsil müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Şəhər yol və nəqliyyat baxımından Serbiyanın digər bölgələri ilə yaxşı əlaqəyə malikdir.
Turizm
[redaktə | vikimətni redaktə et]Valyevo və onun ətrafı təbii gözəllikləri ilə seçilir. Xüsusilə Divçibare kurort zonası turistlər arasında məşhurdur. Burada qış və yay turizmi üçün əlverişli şərait mövcuddur.
Qalereya
[redaktə | vikimətni redaktə et]
Şəhərin qərbdən mənzərəsi. Kolubara çayı və şəhər buğda silosu görünür
Petnitsa mağarası
Desanka Maksimoviç abidəsi
Nenadoviç Qalası (1813)
Mağara Parkı
Mağara Parkı
Məktəb
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ ArchINFORM (alm.). 1994.
- ↑ Banjac, Nenad; Savić, Ljubinko; Maran, Aleksandra; Cukavac, Milena; Ganić, Meri; Nikić, Zoran. The Geology in Digital Age 17th Meeting of the Association of European Geological Societies: Field Trip Guide. Serbian Geological Society. 2011. səh. 12.
- ↑ Krpo-Ćetković, Jasmina; Subotić, Srđan; Skorić, Stefan; Ćirović, Duško. "Diet of the Eurasian otter (Lutra lutra) on the River Gradac, Serbia: Predation in a brown trout-dominated stream". Aquatic Conservation. 29 (2). 2019: 282–291. doi:10.1002/aqc.3013.
- ↑ "Wild at Heart". 10 sentyabr 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 mart 2012.
- ↑ Nikolić, Dragan. Trans-Balkan Highway: Yugoslavia, Bulgaria, Turkey. Turisticka Štampa. 1967. səh. 56.
- ↑ "Ovo su NAJLEPŠI MUZEJI van Beograda i evo zašto NE SMETE da ih zaobiđete". blic.rs (serb). 11 dekabr 2017. 22 fevral 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 fevral 2019.
- ↑ "Moderna Galerija Valjevo – Moderna Galerija Valjevo" (ingilis). 13 fevral 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fevral 2026.
- ↑ Smart. "VALJEVO JAZZ FEST - Туристичка организација Србије". www.serbia.travel (ingilis). İstifadə tarixi: 12 fevral 2026.
- ↑ "Comparative overview of the number of population in 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011. and 2022". Statistical Office of the Republic of Serbia. 3 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 aprel 2026.
Xarici keçidlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]
- valjevo.rs — rəsmi saytı
- Valjevska posla news portal (serb.)
- U gradu news portal (serb.)
- Grad Valjevo - mesto gde se istorija krije iza svakog ugla Architectural portal (serb.)
