Geist

Geist (alm. Geist‎) — kainatı izah etmək üçün hər şeyin cövhəri, əsası və ya yaradıcısı kimi qəbul edilən qeyri-maddi varlıq. Varlığın düşüncədən asılı olmayaraq mövcud ola bilməyəcəyini müdafiə edən baxışlarda (İdealizm), materiya anlayışına, fiziki fəaliyyətə və instinktiv fəaliyyətə qarşı olan anlayış mənasında işlədilir. Həmçinin Stoaçılıqda kainatın zəkası (loqos), kainatın ruhu; təsir göstərən, forma verən və canlandıran prinsip kimi xarakterizə olunur.

Söz mənası olaraq "ruh" kəlməsi ilə qarşılansa da, fəlsəfi bir termin kimi "Geist" ruhdan fərqli bir anlayışdır. Ruh, üzvi və emosional yaşayışın prinsipidir (heyvanların da ruhundan bəhs edilir). Geist isə yalnız insana məxsus düşünmə qabiliyyəti, şüurun ən yüksək formasıdır.

Hegel fəlsəfəsində "Geist"

Hegel fəlsəfəsində "Geist" mərkəzi anlayışdır. Hegelə görə, Geist özünü tarixdə və təbiətdə reallaşdıran mütləq varlıqdır. O, geisti üç mərhələdə tədqiq edir:

1. Subyektiv Geist: Fərdin daxili dünyası, antropologiya və psixologiya sahəsi.
2. Obyektiv Geist: Geistin cəmiyyətdə, hüquq, mənəviyyat və dövlət formasında təcəssümü.
3. Mütləq Geist: Geistin özünü incəsənət, din və fəlsəfə vasitəsilə dərk etdiyi ən yüksək mərhələ.

Tarixi inkişafı

Antik dövrdən müasir fəlsəfəyə qədər Geist anlayışı müxtəlif formalarda təzahür etmişdir. Dekart fəlsəfəsində "düşünən substansiya" (fr. res cogitans) kimi çıxış edən bu anlayış, klassik alman fəlsəfəsində özünün ən mürəkkəb izahını tapmışdır.

Həmçinin bax

• İdealizm
• Hegelçilik
• Fenomenologiya
• Volksgeist

Xarici keçidlər

• Hegel's Spirit/Mind from Hegel.net (Hegel's various uses of the term Geist based on the entry from Encyclopædia Britannica Eleventh Edition)
• Christian Adolph Klotz
• Christian Adolf Klotz in: Meyers Konversations-Lexikon, 4. Aufl., 1888, Vol. 9, Page 859
• Dirk Goettsche. "Zeitgeist". Words of the World. Brady Haran (University of Nottingham). 6 avqust 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 mart 2018.