Viktor Orbán

Viktor Orbán
Orbán in 2025
Eerste Minister van Hongarye
Ampsbekleër
Termynaanvang 29 Mei 2010
Vise	Tibor Navracsics Sándor Pintér Zsolt Semjén Mihály Varga
Leier	László Sólyom Pál Schmitt János Áder Katalin Novák Tamás Sulyok
Voorafgegaan deur	Gordon Bajnai
Eerste Minister van Hongarye
Ampstermyn 6 Julie 1998 – 27 Mei 2002
Vise	István Stumpf
Voorafgegaan deur	Gyula Horn
Opgevolg deur	Péter Medgyessy
President van Fidesz
Ampsbekleër
Termynaanvang 17 Mei 2003
Voorafgegaan deur	János Áder
President van Fidesz
Ampstermyn 18 April 1993 – 29 Januarie 2000
Voorafgegaan deur	Amp gestig
Opgevolg deur	László Kövér
Leier van die Fidesz-groep in die Nasionale Vergadering
Ampstermyn 23 Mei 1990 – 18 April 1993
Voorafgegaan deur	Posisie gestig
Opgevolg deur	József Szájer
Lid van die Nasionale Vergadering
Ampsbekleër
Termynaanvang 2 Mei 1990
Persoonlike besonderhede
Gebore	Viktor Mihály Orbán 31 Mei 1963 (1963-05-31) Székesfehérvár, Hongarye
Nasionaliteit	Hongaarse
Politieke party	Fidesz (sedert 1988)
Eggenoot/-note	Anikó Lévai (trou 1986)
Kind(ers)	5, insluitend Gáspár
Alma mater	Eötvös Loránd Universiteit (Juris Doctor)

Viktor Mihály Orbán (Hongaars: [ˈviktor ˈorbaːn]; gebore 31 Mei 1963) is 'n Hongaarse politikus en juris. Hy dien van 2010 tot 2026 as die eerste minister van Hongarye. Hy het hierdie amp ook van 1998 tot 2002 bekleë. Hy was van 1993 tot 2000 en is sedert 2003 die leier van die nasionaalkonserwatiewe Fidesz-party. Op 19 November 2016 het hy István Bethlen as die langsdienende eerste minister in Hongaarse geskiedenis verbygesteek. Op 12 April 2026 het hy sy nederlaag erken nadat hy die 2026 Hongaarse parlementêre verkiesing verloor het.

Op 3 April 2022 is Orbán vir 'n verdere termyn verkies in Hongarye se algemene verkiesing. Dit sal sy vierde agtereenvolgende termyn as Eerste Minister van Hongarye wees. Orbán se party, Fidesz, sal danksy die oorwinning 'n tweederde meerderheid in die parlement hê, met 135 setels vergeleke met die opposisie alliansie se 56 setels. Dit is ook Fidesz se vierde agtereenvolgende oorwinning sedert 2010.

Vroeë lewe

Orbán is op 31 Mei 1963 in Székesfehérvár in 'n landelike middelklas gesin gebore as die oudste seun van die landboukundige en sakeman Győző Orbán (gebore 1940) en die spesiale opvoeder en spraakterapeut, Erzsébet Sípos (gebore 1944). Hy het twee jonger broers, albei sakemanne, Győző jr. (gebore 1965) en Áron (gebore 1977). Sy oupa aan vaderskant, Mihály Orbán, het boerdery en veeteelt beoefen. Orbán het sy kinderjare in twee nabygeleë dorpe, Alcsútdoboz en Felcsút in die Fejér-distrik, deurgebring; hy het skool daar en in Vértesacsa bygewoon. In 1977 het sy gesin permanent na Székesfehérvár verhuis. Op die ouderdom van 14 en 15, terwyl hy by sy sekondêre skool was, was hy sekretaris van die kommunistiese jeugorganisasie, KISZ, waarvan die lidmaatskap verpligtend was om aan 'n universiteit te kan inskryf.

Orbán het in 1981 van die Blanka Teleki Hoërskool in Székesfehérvár, waar hy Engels gestudeer het, gematrikuleer. Hy het toe twee jaar militêre diens voltooi. Hy het later in 'n onderhoud gesê dat hy homself voor hierdie tyd as 'n "naïewe en toegewyde ondersteuner" van die kommunistiese bewind beskou het, maar tydens sy militêre diens het sy politieke sieninge radikaal verander.

Daarna, in 1983, het Orbán regte aan die Universiteit Eötvös Loránd in Boedapest gaan studeer. Hy het sy tesis oor die Poolse Solidariteitbeweging geskryf. Na die verkryging van sy doktorsgraad in die regte in 1987, het hy twee jaar lank in Szolnok gewoon, terwyl hy na sy werk in Boedapest as sosioloog by die Bestuursopleidingsinstituut van die Departement van Landbou en Voedsel gependel het.

In 1989 het Orbán 'n beurs van die Soros-stigting ontvang om politieke wetenskap aan Pembroke College, Oxford, te studeer. Sy persoonlike tutor was die Hegeliaanse politieke filosoof Zbigniew Pełczyński. In Januarie 1990 het hy Oxford verlaat en na Hongarye teruggekeer om vir 'n setel in Hongarye se eerste post-kommunistiese parlement te staan.

Eerste premierskap (1998–2002)

Orbán saam met Romano Prodi in 1999

In 1998 het Orbán ’n koalisie gevorm met die Hongaarse Demokratiese Forum (MDF) en die Onafhanklike Kleinboereparty (FKGP). Die koalisie het die 1998 Hongaarse parlementêre verkiesing met 42% van die stemme gewen. Orbán het op 35-jarige ouderdom die tweede jongste eerste minister van Hongarye geword.

In Februarie het die regering besluit dat plenêre sittings van die Hongaarse parlement slegs elke derde week gehou sou word. Opposisiepartye het die verandering sterk teengestaan en aangevoer dat dit wetgewende doeltreffendheid en parlementêre toesig sou verswak.

In Maart het die regering ook probeer om die vereiste van ’n tweederdemeerderheid in sekere stemprosesse met ’n gewone meerderheid te vervang, maar die Konstitusionele Hof het dit ongrondwetlik verklaar.

Twee van Orbán se staatssekretarisse het in Mei bedank weens hul betrokkenheid in ’n omkoopskandaal wat met die Amerikaanse maatskappy Lockheed Martin verband gehou het. Die regering was ook betrokke by ’n langdurige dispuut met die stadsraad van Boedapest oor die kansellasie van groot stedelike projekte, insluitend die bou van ’n nuwe Nasionale Teater.

Die verhouding tussen die regeringskoalisie en die opposisie het verder versleg. Die regering het probeer om hoofde van belangrike instellings te vervang, terwyl die opposisie weerstand gebied het. Orbán het soms vir lang tydperke nie aan parlementêre vraagtyd deelgeneem nie, wat kritiek op sy leierskap versterk het.

’n Verslag deur die Internasionale Federasie van Joernaliste het later die Hongaarse regering gekritiseer vir politieke invloed op die media.

Verskeie skandale in 2001 het bygedra tot die uiteindelike verbrokkeling van die koalisie. ’n Omkoopskandaal het die FKGP ernstig verswak en gelei tot die bedanking van József Torgyán uit sleutelposisies.

Ekonomie

Die regering se ekonomiese beleid het belastingverlagings, vermindering van inflasie en werkloosheid, en stabilisering van die begroting ingesluit. Inflasie het gedaal van 15% in 1998 tot 7.8% in 2001, terwyl BBP-groei bestendig gebly het en die begrotingstekort en staatskuld afgeneem het.

Buitelandse beleid

Orbán saam met George W. Bush by die Withuis in 2001

Op 12 Maart 1999 het Hongarye by NAVO aangesluit saam met Pole en Tsjeggië. Dit het Hongarye in die Kosovo-krisis betrek en militêre modernisering vereis.

In 1999 is die sogenaamde “statuswet” aanvaar om etniese Hongare in buurlande te ondersteun, wat spanning met sommige buurlande veroorsaak het. Na onderhandelinge met Roemenië en verdere toegewings is die wet aangepas, en Slowakye het dit later ook aanvaar.

Leier van die Opposisie (2002–2010)

Fidesz en die Hongaarse Sosialistiese Party (MSZP) was in die aanloop tot die 2002-verkiesing kop-aan-kop in meningspeilings. In die April-verkiesing het MSZP gewen en ’n koalisie met die Alliansie van Vrye Demokrate gevorm. Die 2002 Hongaarse parlementêre verkiesing het ’n rekordopkoms van 70.5% gehad en die aantal partye in die parlement is van ses tot vier verminder.

Die opposisie het die uitslag betwis en onreëlmatighede beweer, maar internasionale waarnemers van die Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa het die verkiesing oor die algemeen geldig geag, met kritiek hoofsaaklik op staatsmedia-bias.

In die 2004 Europese Parlement-verkiesing in Hongarye het Fidesz ’n groot oorwinning behaal met 47.4% van die stemme.

Orbán en Hans-Gert Pöttering in 2006

In die 2006 parlementêre verkiesing het Fidesz weer nie ’n meerderheid behaal nie, wat Orbán se leierskap tydelik bevraagteken het, maar hy is in 2007 herverkies as president van Fidesz.

In 2006 het Fidesz ook groot oorwinnings in munisipale verkiesings behaal, insluitend 15 van die 23 groot stadsposte.

In 2008 het ’n nasionale referendum, geïnisieer deur Fidesz, gelei tot die afskaffing van gesondheids- en onderwysfooie, en is as ’n belangrike oorwinning vir die party beskou.

In die 2009 Europese Parlement-verkiesing in Hongarye het Fidesz ’n groot oorwinning behaal met 56.36% van die stemme en 14 setels.

Tweede premierskap (2010–hede)

Orbán (2de van links) by ’n beraad van die Visegrád-groep, Duitsland en Frankryk in 2013

Tweede regering (2010–2014)

In die 2010 Hongaarse parlementêre verkiesing het Fidesz 52.7% van die stemme gewen en ’n tweederdemeerderheid in die parlement behaal. Hierdie meerderheid het grondwetlike veranderinge moontlik gemaak, insluitend die opstel van ’n nuwe grondwet in 2011, wat die vorige 1949-grondwet vervang het.

Die nuwe kiesstelsel het die aantal parlementsetels van 386 tot 199 verminder. Die nuwe grondwet het op 1 Januarie 2012 in werking getree.

In 2012 is ’n plat inkomste-belasting van 16% ingestel, saam met hervormings in pensioene, maatskaplike stelsels en die sentrale bankwetgewing.

In 2014 het Hongarye ’n ooreenkoms met Rusland onderteken vir die uitbreiding van die Paks-kernkragsentrale, gefinansier deur ’n Russiese lening, sonder ’n openbare tenderproses.

Derde regering (2014–2018)

In die 2014 Hongaarse parlementêre verkiesing het Fidesz 133 van 199 setels gewen. In dieselfde jaar het Orbán die konsep van “onliberale demokrasie” bekendgestel.

In 2014 het Orbán ook ’n voorgestelde internetbelasting en daaropvolgende protesoptogte in Hongarye in die gesig gestaar.

Tydens die 2015 Europese migrasiekrisis het sy regering ’n grensheining met Serwië gebou en streng migrasiebeleid ingestel. Die EU se migrasie-kwotabeleid is deur Hongarye verwerp.

In die 2015–2020 Europese migrasiekrisis-periode het Hongarye verskeie EU-regsgedinge oor asiel- en migrasiebeleid in die gesig gestaar.

Vierde regering (2018–2022)

In die 2018 Hongaarse parlementsverkiesing het die Fidesz–KDNP-alliansie weer ’n tweederdemeerderheid behaal en Orbán het eerste minister gebly. Die veldtog het gefokus op immigrasie en buitelandse invloed en is wyd beskou as ’n versterking van regse populisme in Europa.

In 2018 het Orbán verklaar dat Hongarye nie “diverse” of “gemeng” moet word nie, met klem op nasionale en kulturele homogeniteit.

In Maart 2020 het die parlement noodwetgewing aanvaar wat Orbán toegelaat het om per dekreet te regeer en verkiesings op te skort.

In 2021 is beheer van 11 staatsuniversiteite oorgedra na stigtings wat met Orbán-bondgenote verbind is. Die Mathias Corvinus Collegium het ook groot staatsbefondsing ontvang.

In 2021 het Orbán die EU se klimaatbeleid blameer vir stygende energiepryse tydens die Europese energiekrisis.

Vyfde regering (2022–2026)

In die 2022 Hongaarse parlementsverkiesing het Fidesz weer ’n meerderheid gewen. Orbán het die oorwinning as beslissend beskryf te midde van die oorlog in Oekraïne.

In 2022 het Orbán die “Great Replacement”-teorie bevorder en omstrede uitsprake oor “rasvermenging” gemaak, wat hy later as verwysend na kultuur verduidelik het.

Hy het EU-migrasiebeleid herhaaldelik gekritiseer en gepleit vir strenger grense en vinniger terugkeer van migrante.

Tydens die oorlog in Oekraïne het Orbán Rusland se inval veroordeel, maar EU-sanksies op Russiese energie gekritiseer weens Hongarye se afhanklikheid. Hy het ook EU-militêre steun aan Oekraïne bevraagteken.

Orbán het nouer bande met China ontwikkel deur die Belt and Road Initiative en samewerking met Xi Jinping se regering te ondersteun.

Verhoudings met Oekraïne het versleg oor minderheidstaalregte, hoewel sekere regte later herstel is.

In 2024–2025 het spanning ontstaan oor Russiese olieverskaffing via Oekraïne, en Hongarye het alternatiewe roetes deur Kroasië verwerp.

In buitelandse beleid het Orbán nouer bande met Turkye en die Organisasie van Turkse State bevorder en waarnemerstatus verkry.

In 2023–2025 het hy sterk steun vir Israel uitgespreek tydens die Gasa-oorlog en later aangekondig dat Hongarye uit die Internasionale Strafhof onttrek ná Benjamin Netanyahu se besoek.

Parlementêre verkiesing van 2026

In die aand van 12 April 2026 het Viktor Orbán sy nederlaag in die parlementêre verkiesing erken en die oorwinning aan Péter Magyar toegegee. Dit het die einde van Fidesz se lang bewind sedert 2010 aangedui en die begin van ’n nuwe politieke era in Hongarye ingelui.

Bibliografie

• Bell, Imogen (2003). Central and South-Eastern Europe 2004. Routledge. ISBN 978-1857431865.
• Fabry, Adam. "Neoliberalism, crisis and authoritarian–ethnicist reaction: The ascendancy of the Orbán regime." Competition & Change 23.2 (2019): 165–191. online^{[dooie skakel]}
• Lendvai, Paul (2017). Orbán: Hungary's Strongman. Drukpers van die Universiteit van Oxford. ISBN 978-0190874865.
• Martens, Wilfried (2009). Europe: I Struggle, I Overcome. Springer. ISBN 978-3540892885.
• Metz, Rudolf, and Daniel Oross. "Strong Personalities’ Impact on Hungarian Party Politics: Viktor Orbán and Gábor Vona." in Party Leaders in Eastern Europe (Palgrave Macmillan, Cham, 2020) pp. 145–170. doi:10.1007/978-3-030-32025-6_7
• Rydliński, Bartosz. "Viktor Orbán–First among Illiberals? Hungarian and Polish Steps towards Populist Democracy." Online Journal Modelling the New Europe 26 (2018): 95–107. online^{[dooie skakel]}
• Szikra D. "Democracy and welfare in hard times: the social policy of the Orban Government in Hungary between 2010 and 2014" Journal of European Social Policy (2014) 24(5): 486–500.
• Szilágyi, Anna, and András Bozóki. "Playing it again in post-communism: the revolutionary rhetoric of Viktor Orbán in Hungary." Advances in the History of Rhetoric 18.sup1 (2015): S153–S166. online
• Toomey, Michael. "History, nationalism and democracy: myth and narrative in Viktor Orbán's ‘illiberal Hungary’." New Perspectives. Interdisciplinary Journal of Central & East European Politics and International Relations 26.1 (2018): 87–108 online^{[dooie skakel]}.

Verwysings

Party-politieke poste
Nuwe pos	Leier van Fidesz in die Nasionale Vergadering 1990–1993	Opgevolg deur László Kövér
	President van Fidesz 1993–2000
Voorafgegaan deur János Áder	President van Fidesz 2003–hede	Sittend
Politieke poste
Voorafgegaan deur Gyula Horn	Eerste minister van Hongarye 1998–2002	Opgevolg deur Péter Medgyessy
Voorafgegaan deur Gordon Bajnai	Eerste minister van Hongarye 2010–hede	Sittend